Zjednoczenie Niemiec w XIX w. („krwią i żelazem”), podr., s. 134 - 141 mapa, podr. 139. oprac. RM „Bismarck uczynił Niemcy wielkimi, ale Niemców małymi”

1. Postanowienia kongresu wiedeńskiego w sprawie Niemiec (likwidacja Związku Reńskiego,

powstanie Związku Niemieckiego, nabytki terytorialne Prus: Westfalia, część terytorium Saksonii, obszar

Wielkiego Księstwa Poznańskiego - Wielkopolska)

2. Opozycja liberalno - demokratyczna i republikańska w Niemczech w walce ze Świętym Przymierzem,

„systemem Metternichowskim”, absolutyzmem (1815 - 1830)

- ruch odrodzenia narodowego w Niemczech (zwalczany przez Metternicha) - wpływ nacjonalizmu (J. G. Fichte) i romantyzmu; cele:

walka z absolutyzmem, zjednoczenie Niemiec

burszenszafty - organizacje studenckie o programie liberalno - demokratycznym, propagujące ideę zjednoczenia Niemiec, zwalczane

przez Metternicha

3. Powstanie Związku Celnego w Niemczech (1834): w ciągu 20 lat objął swoim zasięgiem wszystkie kraje

Związku Niemieckiego, z wyjątkiem Austrii

4.Kwestia zjednoczenia Niemiec w okresie Wiosny Ludów

- zwolennicy zjednoczenia Niemiec w okresie Wiosny Ludów: przeciwnicy absolutyzmu, zwolennicy

rewolucji ustrojowej, liberałowie, demokraci, republikanie

- przeciwnicy zjednoczenia Niemiec w okresie Wiosny Ludów: monarchowie absolutni państw Związku

Niemieckiego (np. cesarz Austrii, Król Prus), konserwatyści, zwolennicy utrzymania „systemu Metternichowskiego”

- koncepcje zjednoczenia Niemiec w okresie Wiosny Ludów

• koncepcja monarchistyczna i republikańska

• koncepcja „małych Niemiec” i koncepcja „wielkich Niemiec”

- uchwała parlamentu Związku Niemieckiego (tzw. parlamentu frankfurckiego) w okresie Wiosny

Ludów w sprawie zjednoczenia Niemiec - była próbą realizacji koncepcji „małych Niemiec”, parlament

ofiarował koronę cesarską królowi Prus, który jej nie przyjął

5. Wzrost znaczenia Prus w Niemczech po Wiośnie Ludów - czynniki sprzyjające zjednoczeniu

Niemiec przez Prusy:

- wzrost znaczenia tendencji nacjonalistycznych w Niemczech po Wiośnie Ludów

• ogromny potencjał gospodarczy Prus na tle innych państw niemieckich (m.in. Zagłębie Ruhry, Górny Sląsk)

• ogromny potencjał militarny Prus na tle innych państw niemieckich (np. nowoczesna artyleria i karabiny - podr., s. 135, powszechny obowiązek służby wojskowej, wykorzystanie na potrzeby armii gęstej sieci linii kolejowych i telegraficznych, nowoczesny sztab wojskowy kierowany przez Helmutha von Moltke)

• powierzenie przez nowego króla Prus Wilhelma I (od 1861) funkcji premiera Ottonowi von Bismarckowi (w 1862 r.)

- skuteczna polityka premiera Prus (od 1862 r.) Ottona von Bismarcka

• dokonanie przez Bismarcka zjednoczenia Niemiec „krwią i żelazem” („wielkie zagadnienia ludzkości

rozwiązuje się nie rezolucjami i uchwałami, jak w latach 1848 - 1849, ale „krwią i żelazem”), Bismarck

• połączenie przez Bismarcka idei zjednoczenia Niemiec z konserwatyzmem i absolutyzmem (Bismarck

przekonał do koncepcji zjednoczenia konserwatystów i zwolenników absolutyzmu, w tym króla Prus

Wilhelma I)

• poparcie większości niemieckiej burżuazji (zwł. pruskiej) dla dążeń zjednoczeniowych

Bismarcka

• poparcie Rosji dla dążeń zjednoczeniowych Bismarcka (Prusy wcześniej poparły Rosję w zwalczaniu powstania styczniowego - konwencja Alvenslebena)

• słabość Austrii, która nie potrafiła skutecznie przeciwdziałać dążeniom zjednoczeniowym Bismarcka (Cesarstwo Austriackie było państwem wielonarodowościowym, słabiej rozwiniętym gospodarczo od Prus)

6. Wojna Prus i Austrii z Danią (1864), przyczyny: prusko - duński spór o Szlezwik i Holsztyn

7. Wojna Prus z Austrią w 1866 r.

▪ przyczyny: próby przeciwdziałania przez Austrię dążeniom zjednoczeniowym Prus i Bismarcka, austriacko -

pruski spór o Holsztyn

▪ bitwy: klęski Austrii w bitwach pod Sadową i Munchengraetz,

▪ przewaga armii pruskiej (nowoczesne rodzaje broni, wykorzystanie linii kolejowych i telegrafu), taktyka

„wojny błyskawicznej” szefa sztabu Helmuta von Moltke,

▪ postanowienia pokoju w Pradze w 1866 r.: znaczne nabytki terytorialne Prus (zwłaszcza obszary w północno -

zachodniej części Niemiec oraz między Westfalią a Brandenburgią), likwidacja Związku Niemieckiego, utworzenie

Związku Północnoniemieckiego (federacji 19 krajów niemieckich, położonych na północ od Menu, z

dominującą pozycją Prus), poza Związkiem Północnoniemieckim pozostały m. in. : Austria, Bawaria,

Badenia, Wirtembergia, mapa, podr., s. 139

8. Wojna Prus z Francją (1870 - 1871)

- przyczyny wojny

▪ dążenie Bismarcka do kolejnej zwycięskiej wojny, która zjednoczy Niemców wobec wroga

zewnętrznego i ułatwi zjednoczenie Niemiec

• próby Napoleona III niedopuszczenia do zjednoczenia Niemiec przez Prusy

• spór Prus z Francją o następstwo tronu w Hiszpanii (wysunięcie przez Bismarcka kandydatury Leopolda

Hohenzollerna na tron hiszpański)

• „depesza emska” jako bezpośrednia przyczyna wojny (opublikowanie w prasie przez Bismarcka

zniekształconej wersji depeszy Wilhelma I na temat jego rozmów w Ems z posłem francuskim, treść

depeszy została przez Bismarcka celowo zniekształcona, w celu nadania jej tonu obraźliwego dla

francuskiego posła), podr., s. 141

- przebieg wojny:

▪ liczebna i techniczna przewaga armii pruskiej,

▪ koncepcja „wojny błyskawicznej”, szef sztabu armii pruskiej - Helmut von Moltke,

▪ bitwy:

- Sedan 2 IX 1870 - marszałek Edme Mac Mahon, Napoleon III dostał się do niewoli;

- Metz 27 X- gen. Achille Bazaine),

- oblężenie Paryża przez wojska pruskie, wydostanie się balonem z oblężonego miasta ministra Leona Gambetty

- ogłoszenie z Paryżu detronizacji Napoleona III (po jego wzięciu do niewoli pod Sedanem), a zatem

koniec II Cesarstwa we Francji (4 IX 1870) i początek III Republiki

10. Powstanie Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy Niemieckiej) 18 I 1871 (zjednoczenie Niemiec zostało

ogłoszone w „Sali Lustrzanej” pałacu w Wersalu), podr., s. 138

11. Traktat pokojowy zjednoczonych Niemiec z Francją (Franfurt n. M., 10 V 1871), postanowienia:

▪ Francja utraciła na rzecz Niemiec Alzację i Lotaryngię,

▪ narzucono Francji ogromną kontrybucję wojenną w wysokości 5 mld. franków w złocie

12. Zjednoczone Niemcy jako cesarstwo federacyjne ( II Rzesza, „Niemcy wilhelmińskie”)

- cesarzem Niemiec został król pruski Wilhelm I, kanclerzem Bismarck

- ustrój polityczny zjednoczonych Niemiec: cesarstwo federacyjne składające się z 25 państw

związkowych oraz tzw. kraju Rzeszy (Alzacji i Lotaryngii), mapa, podr.,s.139

▪ wspólne instytucje cesarstwa federacyjnego: cesarz, dwuizbowy parlament (Bundesrat i Reichstag),

cesarski rząd centralny z kanclerzem na czele, armia, cła, podatki, polityka zagraniczna, poczta

▪ utrzymano m.in. odrębne parlamenty krajowe (Landtagi) oraz władców poszczególnych

państw niemieckich

- polityka kulturkampfu („walki o kulturę”) kanclerza Bismarcka w latach 1872 - 1878, była wymierzona w Kościół

katolicki, który, zdaniem Bismarcka osłabiał spoistość zjednoczonych Niemiec i wspierał tendencje separatystyczne,

reprezentowane przez katolicką Bawarię oraz katolicką ludność polską, na ziemiach polskich (Wielkopolska, Górny

Śląsk) kulturkampf przybrał zatem postać polityki germanizacyjnej

- zwalczanie przez Bismarcka ruchu socjalistycznego (wprowadzenie zakazu działalności partii

socjalistycznych w 1878 r.)

- polityka społeczna kanclerza Bismarcka (wprowadzenie powszechnych, obowiązkowych ubezpieczeń

społecznych)

- polityka zagraniczna Bismarcka (np. izolowanie Francji na arenie międzynarodowej, dążenie do

zachowania dobrych stosunków z Rosją, zawiązanie dwuprzymierza w 1879 r. i trójprzymierza w 1882 r.,

kongres berliński w 1878 r. w sprawie Bałkanów), zob. temat: Geneza I wojny światowej

- ekspansja kolonialna zjednoczonych Niemiec (kolonie niemieckie w Afryce, w Azji i w strefie Pacyfiku,

mapy w podr., s. 152, 154)

1