• Adolf Suligowski- myśl opracowania historii adwokatury

• „Zarys historii adwokatury polskiej” - 1978 nakład RA w Warszawie, 1988 wersja dwutomowa

• 1983 historia adwokatury warszawskiej Krzemiński Łyczywek

• 528-534 Corpus Iris civilis, Trybonian adwokat

• Statuty Wiślickie - XIV wiek adwokatura jako instytucja prawne - osobę spełniającą czynności adwokackie nazywano adwokatem

• 1016r. wzmianka Długosza zamieszczona w Annales o wyznaczaniu przez Bolesława Chrobrego obrońców, syndyków i oskarżycieli - dla wdów, małoletnich sierot wieśniaków i biednych

• Kronika polska Galla Anonima takie same wzmianki o Chrobrym

• 1249r. biskup wrocławski - Tomasz I z rodu Rawiczów uzyskał przywilej wyręczania się pełnomocnikiem - dokument w Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolski

• Opis z Księgi henrykowskiej - już w 1244r. w sporze zawisłym między klasztorem a komesem każde ze stron miała pełnomocnika

• Św. Jadwiga Trzebnicka - 1174-1243, matka Henryka Pobożnego, żona Henryka Brodatego ( jak Ivo z Chartres), przedstawiona w Legendzie Obrazkowej

• W połowie XVI w. zakazano kobietom występować przed sądami nawet we własnym imieniu - wynika to z ortyli wyższego sądu w Poznaniu

• Statuty Kazimierza Wielkiego - Statuty Wiślickie - 1347-1370 - prawo do obrony jako prawo naturalne nie jest zabronione

• Zbiór Groickiego Porządek sądów i spraw miejskich w Koronie Polskiej napisany w drugiej połowie XVI w. - „adwokaci są jakoby sądowi rycerze”

• Proces Kazimierza Wielkiego przeciewko Zakonowi Krzyżackiemu 1338-1339, pełnomocnik króla mistrz Bertold - syn Alberta z Raciborza - prawnik i prokurator króla - król wygrał

• Proces króla Władysława Jagiełły przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu podczas soboru w Konstancji 1414-1418 - obrońca króla Paweł Włodkowic, obrońcy Zakony - Jan Falkenberg i Jan z Bambergii,później przez Zygmuntem Luksemburczykiem opracował Oculi.

• Proces mieszczan krakowskich oskarżonych o zabójstwo Jana z Tęczyna dnia 16 lipca 1461r. - obrońca mieszczan szlachcic Jan Oraczewski (późniejsi pełnomocnicy Głowacz i Adam)

• Słynny proces o sukcesję mazowiecką - wybitni polscy prawnicy - Jan Ostroróg, Jan Rytwiański, Andrzej Łaskarz, Jakub Szadka

• Zakaz wydany przez Władysława Jagiełłę w 1423r., że sędziom nie wolno pełnić funkcji adwokackich

• Przywileje Nieszawskie - 1454 - 1496r. - przywileje te uniezależniały wymiar sprawiedliwości od króla i możnowładców

• Zakaz więzienia kogokolwiek bez wyroku sądowego

• Nakaz wyznaczania stronie zastępcy z urzędu, gdy nie mogła się ona bronić samodzielnie

• Zakaz wygłaszania zbyt długich mów

• Zawodowi zastępcy procesowi, nazywani prokuratorami

• Szlachta wybiera sędziów a nawet pisarzy sądowych

• Wydane przez : Kazimierz Jagiellończyk i Jan Olbracht

• 1543 konst sejmu krakowskiego-uregulowanie obowiązków prokuratorów odpłatnych

• Złoty wiek palestry był wynikiem poziomu katedr prawnych Akademii Krakowskiej i Zamojskiej (opinia Kraushar), Patrycjusz Nidecki wydaje pisma Cycerona, a Marcjusz z Pilzna tłumaczy mowy Demostenesa

• XVI w. Mikołaj Czepel - nieprzeciętna adwokacka biegłość prawnicza

• Okres reformacji - pisanie po polsku prac prawniczych - Bartłomiej Groicki

• XVI wiek - liczne akty ustawodawcze:

• Uchwała sejmu radomskiego 1505r. dotycząca głównie przedstawiania w sądzie niewłaściwie sporządzonych pełnomocnictw

• Konstytucja sejmu piotrkowskiego 1511r. ograniczająca uprawnienia pełnomocników

• Konstytucja sejmu krakowskiego z 1543r.zaprzysięganie płatnych prokuratorów i zabranianie im prowadzenia niesłusznych procesów

• Ordynacja Zygmunta Augusta około 1548r. dotycząca taryfy adwokackiej

• Ordynacja Zygmunta Augusta z 1559r. regulująca prawa i obowiązku zawodowych adwokatów w sądzie królewskim i sejmowym

• 15.01.1554r. wilkierz w Poznaniu - regulamin dla obrońców sądowych

• 08.06.1663r. wilkierz poznański dotyczący przygotowania obrońców do rozpraw

• 20.10.1665r. wilkierz poznański dotyczący zaprzysięgania obrońców sądowych

• proces Jerzego Lubomirskiego, marszałka wielkiego i hetmana polnego koronnego, poddany pod królewski sąd sejmowy, proces rozpoczął się 05.12.1664r., poprosił o obrońców z urzędu: Stanisław Zesteliński i Andrzej Mniszcha, 22.12.1664 wyrok skazujący

• Kontrreformacja na Śląsku - 1705-1706 spór kompetencyjny między miastem Wrocławiem a Urzędem Wyższym - odwet administracji centralnej w postaci nowej ustawy o ustroju adwokatury w 1707r. - zwanej sankcją - umożliwiała weryfikację adwokatów - wymierzona przeciwko adwokatom ewangelickim (Observationes practicae… chwalące sankcje)

• w sądach śląskich mogli wykonywać praktykę adwokacką tylko adwokaci zaprzysiężeni , konieczne było ustalenie przydatności zawodowej

• Ignacy Krasicki jako prez Trybunału -rozpoznawać sprawy na trzeźwo, nie wychodzenie z pokoju narad na przerwie

• 1740r. Collegium Nobilium Szymona Konarskiego

• 1765r. Szkoła Rycerska założona przez Czartoryskiego

• 1773r. Komisja Edukacji Narodowej

• Prace nad Kodeksem Praw - komisja pod kierunkiem Andrzeja Zamojskiego - Michał Węgrzecki i Antoni Rogalski, Józef Wybicki

• Szczegółowe określenie zasad wykonywania zawodu adwokata w Kodeksie

• Kodeks został odrzucony przez Sejm

• Ordynacja sanockiego sądu ziemskiego z 1765r. - rzeczowe dyrektywy praktyczne adwokatów

• 1786 patroni mają zakaz nabywania dóbr swoich klientów oraz zawierania umów o procentowe wynagrodzenie (pactum de quora litis)

• Postępowe mieszczaństwo - prezydent m. Warszawy - syndycy miejscy: Michał Swinarski, Dominik Borakowski, Michał Wulfers, Adam Mędrzecki, Walenty Lelewicz i Franciszek Barss, Antonii Wincenty Mianowski

• Swinarski- 2 opracowania Wiadomość o pierwiastkowej miast zasadzie w Polszcze, ich szczególnych przywilejach i wolnościach oraz o przyczynach upadku tychże miast i Do najjaśniejszych stanów sejmujących przed poprawą rządu krajowego

• 1789 w Warszawie zjazd delegatów miast z Korony i Litwy;

• czarna procesja delegatów miejskich

• akt zjednoczenia miast

• wybór komitetu wykonawczego (Barss, Swinarski, Mędrzecki, Ignacy Grabowski-inicjator zbiórki dla polskich sił zbrojnych)

• Uchwalenie w IV 1791r. Prawa o Miastach

• 1726r. Sejm grodzieński ustalił, że do palestry trybunalskiej ma dostęp tylko szlachta

• 1764r. ograniczenie cenzusu szlachectwa wprowadzono w stosunku do palestry przy wszystkich sądach

• 1768r. ograniczono warunek szlachectwa do palestry przy trybunałach głównych, ziemskich i grodzkich

• 1791r. zniesiono generalnie warunek szlacheckiego pochodzenia

• 1793r. wprowadzono nowe ograniczenie przy wpisach do palestry czynnej przy Trybunale

• Tomasz Dłuski przeciwnik konstytucji

• 1791r. wydano broszurę Adama Niemirowskiego „Adwokat polski za cnotą”

• Antyadwokackie druki- postylion z trabka warszawska i obejdzie się bez patronów - Tomasz Kuźmirski

• Proces przeciwko Kuźmie o porwanie króla ST. Augusta

• Proces o zdradę przeciwko Adamowi Ponińskiemu - mat. Oskarżycielskie Franciszek Barss

• Zgromadzenie Przyjaciół Konstytucji Trzeciego Maja: Franciszek Barss, Adam Mędrzecki, Michał Swinarski

• Rada Tymczasowa Zastępcza jako doradczy rząd przy Naczelniku: Michał Wulfers i Józef Wybicki, Walenty Lelewicz

• 1808r. w Księstwie Warszawskim dekretem króla saskiego Fryderyka Augusta wprowadzono procedurę francuską

• Minister sprawiedliwości - Feliks Łubieński (projekt systemu sadownictwa z Radą Stanu jako Sądem Kasacyjnym na czele)

• Nowa organizacja adwokatury - trzystopniowa - patroni, adwokaci, mecenasi

• System ten, poza drobnymi zmianami, utrzymał się w Królestwie Polskim do 1876r., gdy wprowadzono nową ustawę rosyjską z 1864r.

• Sejm nie uchwalił ustawy o powołaniu izb adwokackich

• Wybitni adwokaci - Józef Wybicki, Józef Kalasanty Szaniawski, Franciszek Grabowski

• Wielkie Księstwo Poznańskie - 1878r. weszła w życie nowa pruska ordynacja adwokacka

• Wprowadzono samorząd adwokacki

• Odebrała adwokatom charakter urzędniczy

• Obowiązywała do 1932r. w zakresie dotyczącym kwalifikacji

• Towarzystwo Kredytowe Ziemskie - ks. Czartoryski i Andrzej Zamoyski

• Towarzystwo Filaretów w Wilnie - adw. Stanisław Kozakiewicz - następca Tomasz Zana

• Związek Wolnych Polaków w Warszawie - Ksawery Bronikowski i Józef Kozłowski

• Towarzystwo Patriotyczne podczas powstania listopadowego - Piotr Wysocki, adw. Ksawery Bronikowski, Maurycy Mochnacki, Joachim Lelewel, adw. Ksawery Bronikowski, Józef Kozłowski i adw. Jan Czyński

• Jan Olrych Staniecki - znana postać powstania listopadowego, znany warszawski adwokat i poseł na Sejm, w ostatnim rządzie powstańczym Bonawentury Niemojewskiego pełnił funkcję ministra sprawiedliwości

• Okres rewolucji marcowej we Lwowie - memoriał napisany w kancelarii Franciszka Smolka wraz z Heaferną i Ziemiałkowskim

• Na rewolucyjnym parlamencie austriackim w Kromieryżu w 1848r. - wybitna rola Franciszka Smolka - pełnił stanowisko prezydenta parlamentu ogólnoaustriackiego

• Powstanie styczniowe - Adolf Pepłowski - w okresie powstania pełnił funkcję naczelnika miasta w Częstochowie, a następnie w Warszawie

• Zabór rosyjski - Franciszek Nowodworski i Stanisław Staniszewski - posłowie do Dumy i Rad Państwa

• Do 1913r. nastąpiła całkowita rusyfikacja sądownictwa w Królestwie

• Skreślenie z listy adwokatów na skutek odmowy składania zeznań jako świadkowie po rosyjsku - Adolf Suligowski i Stefan Sieczkowski

• 1912r. został zniesiony zakaz wpisu na listę adwokacką kobiet

• Koło Obrońców Politycznych - 1905r. - przewodniczył Stanisław Patek (PPS, w 1912r. skreślony za działalność z listy adwokatów) oraz

• Leon Berenson

• Wacław Szumański

• Kazimierz Sterling

• Stanisław Bukowiecki

• Leon Papieski

• Wacław Barcikowski

• Koło Obrońców Nieletnich zorganizowane przez Michała Korenfelda

• Ustawa rosyjska z 1864r. o ustroju sądów przewidywała powołanie rad obrończych na obszarze rdzennej Rosji

• 1865r. projekt organizacji izby obrończej w Warszawie - Antoni Radgowski i Dominik Krysiński - bez wyniku

• „piątki u Suligowskiego” - od 1877r.

• 1885r. - Kasa Pomocy Adwokatom Przysięgłym

• 1900r. Koło Młodych Prawników - z inicjatywy Chrzanowskiego i Supińskiego

• 1903r. Ogólna Kasa Pomocy dla Więźniów Politycznych

• 1903r. powołano sąd koleżeński dla adwokatów - deklaracje podpisało 352 adwokatów - faktyczne sądownictwo dyscyplinarne

• 1905r. Konsultacja Adwokatów Przysięgłych z inicjatywy Adolfa Pepłowskiego i Karola Dunina

• 1905-1908 Związek Adwokatury Polskiej

• Po 1848r. w Galicji ukształtował się system organizacyjny adwokatury oparty o realny samorząd

• Ustawa o ustroju adwokatury - prowizoryczna - VIII 1849r. powołano izby adwokackie we Lwowie, Krakowie, Rzeszowie i Cieszynie oraz później w Przemyślu

• Ustawa o ustroju adwokatury z 06.07.1868r. usankcjonowała ten stan rzeczy (obowiązywała od 01.01.1869r.)

• Prezydent Izby Adwokackiej we Lwowie Jan Czajkowski

• 1910r. Związek Pomocy dla Więźniów Politycznych zorganizowany przez Zygmunta Marka z Krakowa

• przewodniczącymi oddziału we Lwowie byli kolejno -

Rafał Buber

Michał Wyrostek

• zabór pruski - 1878r. wolna adwokatura pruska

• Posłowie do Reichstagu: Wojciech Trąmpczyński

Bernard Chrzanowski

Zygmunt Dziembowski

Władysław Seyda

Zygmunt Seyda

Leon Dziorobek

• Zjazdy Prawników i ekonomistów:

• 1887r. we Lwowie - przewodniczył August Cieszkowski

• 1890r. we Lwowie - Franciszek Smolka

• 1905r. w Moskwie zjazd adwokatów rosyjskich (zaproszono adwokatów polskich)

• 1905r. w Warszawie zjazd adwokatów - powołano Związek Adwokatury Polskiej

• 1907r. w Warszawie kolejny zjazd adwokatów polskich z Rosji

• 1912r. we Lwowie konferencja adwokatów pod przewodnictwem Adolfa Suligowskiego

• 1914r. we Lwowie - przewodniczyli:

• Franciszek Nowodworski

• Władysław Mieczkowski

• Mikołaj Koy

• 1808r. Minister sprawiedliwości Księstwa Warszawskiego - Feliks Łubieński - początkowo prywatna Szkoła Prawa i administracji, później dekretem królewskim przekształcona na Szkołę Prawa

• 1817r. po Kongresie Wiedeńskim miejsce Szkoły Prawa zajął Uniwersytet Królewski, a w 1830r. przekształcony w Uniwersytet Aleksandrowki, zlikwidowany po upadku powstania listopadowego

• 1861r. uruchomiono prawnicze kursy przygotowawcze, zastąpione w 1862r. przez Szkołę Główną - zlikwidowana w 1869r.

• 1863-1869 w Krakowie wydawano pismo „Czasopismo poświęcone prawu i umiejętnościom politycznym”

• od 1869r. w Warszawie wydawano „Przegląd Sądowy”

• od 1873r. wydawano tygodnik „Gazeta Sądowa Warszawska” - ukazywał się do wybuchu II WŚ

• pierwszy redaktor Wincenty Flamm

• potem S. Libicki

• Karol Dunin

• Henryk Konic (przez 33 lata)

• Stanisław Konic (do 1939r.)

• Od 1910r. we Lwowie ukazywała się „Palestra”

• 1914r. w Krakowie ukazywały się przejściowo „Przegląd Adwokacki” oraz „Głos Obrońców”

• Petersburg początek XX wieku - Koło Adwokatów Polskich - prezesami byli kolejno - Franciszek Osiecki i Konrad Niedźwiecki

• „król adwokatów” Włodzimierz Passowicz, później Aleksander Babiański

• Polska zorganizowana była w trzy systemy ustrojowe:

• W Prusach i Austrii - daleko posunięte samorządy zawodowe

• W zaborze rosyjskim organizacja adwokatury dostosowana była do ustawy rosyjskiej z 1864r., na okręgach polskich nie było jednak zorganizowanych izb adwokackich

• 1914r. tworzenie sądownictwa: Wacław Makowski, Emil Stanisław Rapaport, Eugeniusz Śmiarowski, Bronisław Sobolewski i Tadeusz Tomaszewski

• Wydział Sądowy przy Komitecie Obywatelskim m. Warszawy - na czele Henryk Konic

• Kierownictwo samorządowe adwokatury objęła Delegacja Adwokatury Warszawskiej pod przewodnictwem Stanisława Bukowieckiego

• XI 1916r. Tymczasowa Rada Stanu - dyrekcja Departamentu Sprawiedliwości - Stanisław Bukowiecki

• Działalność samodzielnych sądów polskich rozpoczęła się 01.09.1917r.

• Od VIII 1916 działał komisja mająca opracować statut palestry: Litauer, Car, Cederbaum, Migilnicki i Bukowiecki

• Statut ogłoszono w styczniu 1917r.

• Formę prawną uzyskał w drodze dekretu Naczelnika Państwa z 24.12.1918r. (obowiązywał od 01.01.1919r.)

• Powstały rady okręgowe i NRA

• 1906r. powstanie Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Litwie pod kierownictwem Alfonsa Parczewskiego

• 1918r. w Poznaniu powołano jako przedstawicielstwo polskie Naczelną Radę Ludową - przewodnictwo objął Wojciech Trąmpczyński

• od 1886r. adwokat w Poznaniu

• od 1900r. członek Rady Miejskiej

• od 1910r. poseł do sejmu pruskiego i Reichstagu

• później marszałek Sejmu Ustawodawczego i marszałek Senatu RP

• Śląsk Cieszyński - od 05.11.1918r. Karol Kisza zaczął tworzyć polską żandarmerię wojskową

• 1919r. powołano go na stanowisko Komisarza Rządu Krajowego Śląska Cieszyńskiego

• Prokuraturę Generalną stworzył Stanisław Bukowiecki

• IX 1919r. powołano Komisję Kodyfikacyjną jako ciało doradcze Prezydenta RP pod przewodnictwem Xawerego Fiericha

• Wykłady na Uniwersytecie Warszawskim prowadzili: Dominik Anc

Aleksander Mogilnicki

Henryk Konic

Emil Rapaport

Wacław Makowski

• „Palestra” od 1924r. pod redakcją: Stanisław Car

Adam Chełmoński

Zygmunt Sokołowski

Stefan Urbanowicz

Leon Nowodworski

• Czasopisma:

• Warszawa - Gazeta Sądowa Warszawska

• Od 1916r. we Lwowie - Czasopismo Adwokatów Polskich

• Lwów - Głos Prawa, Nowa Palestra, Młoda Palestra

• Kraków - Głos Adwokatów

• Wilno - Wileński Przegląd Prawniczy

• Poznań - Czasopismo Adwokatów Polskich

• Projekt kodeksu etycznego opracował Aleksander Mogilnicki

• 1911r. Lwów - założono Związek Adwokatów Polskich - prezes Antoni Dziędzielewicz

• redaktor organu związku „Czasopisma Adwokatów Polskich” - 1913-1935

• Zrzeszenie Prawników Socjalistów - 1930r. - organizator Tadeusz Tomaszewski

• Narodowe Zrzeszenie Adwokatów - 1931r. -

• Koło Adwokatów RP (KARP) - 1932r.

• Klub Adwokatów - 1927r.

• Stowarzyszenie Prawników Polskich - 1931r.

• Polski Związek Prawników Kresowców - 1926r. - na ziemiach wschodnich - Marian Niedzielski i Franciszek Sznarbachowski

• Fundacja im. Franciszka Nowodworskiego

• Proces brzeski - aresztowanie 9/10.09.1930r.

• Aresztowani: Władysław Kiernik

Józef Putek

Herman Liebermann

Adam Pragier

Aleksander Dębski

• 10.09.1930 Rada Adwokacka w Warszawie podjęła uchwałę protestującą przeciw aresztowaniom

• powołano komitet obrońców pod przewodnictwem Jana Nowodworskiego: Eugeniusz Śmiarowski

Leon Berenson

Wacław Szumański

Zygmunt Graliński

• świadkowie podczas procesu: Wojciech Trąmpczyński

Władysław Seyda

Aleksander Moglinicki

Stanisław Garlicki

• Prawo o ustroju adwokatury - kompromisowe - rozporządzeniem Prezydenta z 07.10.1932r.

• Koło Adwokatów RP (KARP) - 1932r.

• Prezesem NRA powołanej przez Prezydenta RP został Franciszek Paschalski

• 04.05.1938r. - nowe prawo o ustroju adwokatury

• ministrem sprawiedliwości był wtedy Witold Grabowski

• izby adwokackie w okręgach sądów apelacyjnych - Katowice, Kraków, Lublin, Lwów, Poznań, Toruń, Warszawa (Leon Nowodworski), Wilno

• prezes NRA - Ludwik Domański

• Prezes Wyższego Sądu Dyscyplinarnego - Jan Nowodworski

• Sejm Ustawodawczy 1919-1922 -

• Marszałek - Wojciech Trąmpczyński

• Posłowie - Adolf Suligowski

Leonard Tarnawski

Zygmunt Marek

Stefan Łaszewski

Władysław Kiernik

Adam Mieczkowski

Herman Diamand

Franciszek Bardel

Stanisław Ćwikowski

Józef Putek

• XI 1942 powstało z małych organizacji Społeczna Organizacja Samoobrony

Działacze - Witold rościszowski i Bogumił Chwist

• Władysław Raczkiewicz - adwokat - Prezydent RP w Londynie

• Pierwsze pismo podziemne - 03.10.1939r. - Monitor Informacyjny Związku Powstańców Niepodległościowych - Bogumił Chwist

• Sekretarz w Kwaterze Wojskowych Zakładów Wydawniczych była adw. Jadwiga Rutkowska

• 16.04.1940r. - uchwała Komitetu Ministrów do Spraw Kraju o powołaniu cywilnych sądów karnych

• Sąd Karny Specjalny dla Okręgu Warszawskiego - Eugeniusz Ernst

• Wojskowe Sady Specjalne podlegały Komendzie Głównej AK

• Szef Służby Sprawiedliwości Komendy - adw. Józef Zieliński

• IV 1940 Wojskowy Sąd Specjalny Okręgu Warszawskiego - szefem Władysław Sieroszewski

• „Patronat” - 1909r. - towarzystwo opieki nad więźniami

• w czasie II WŚ zmieniono zadania

• prezes (prezes SA w Warszawie) - Kazimierz Rudnicki

Notatki z historii adwokatury

3