Rozpad ZSRR i jesień ludów

• listopad 1982 - śmierć Breżniewa -> nowy sekretarzem generalnym Jurij Andropow

• Jurij Andropow

• sekretarz generalny KPZR (1982-84)

• przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (1983-84)

• przewodniczący KGB (1967-82)

• wydobycie i produkcja surowców i paliw - 40% siły roboczej kraju

• 1981 (epoka gwałtownego postępu technicznego na świecie) - udział pracy ręcznej w radzieckim przemyśle - 40%

• czerwiec 1983 - usunięcie Nikołaja Szczołokowa z MSW

• luty 1984 - śmierć Andropowa -> nowy szefem partii Konstantin Czernienko

• Andropow sugerował Gorbaczowa, lecz zatajono jego decyzję

• Nikołaj Tichonow - premier ZSRR (1980-85)

• Dmitrij Ustinow - marszałek; minister obrony (1976-84)

• Konstantin Czernienko

• sekretarz generalny KPZR (1984-85)

• przewodniczący Prezydium Rasy Najwyższej ZSRR (1984-85)

• II. poł. 1984 - zamęczenie na śmierć 4 radzieckich dysydentów: Aleksieja Nikitina, Walentina Sokołowa, Ołeksę Tichyja i Jurija Łytwyna

• marzec 1985 - śmierć Czernienki -> nowym sekretarzem generalnym Michaił Gorbaczow (decydująca rola głosów Gromyki, Czebrikowa i Ligaczowa)

• Michaił Gorbaczow

• sekretarz generalny KPZR (1985-91)

• prezydent ZSRR (1988-91)

• Andriej Gromyko

• msz ZSRR (1957-85)

• przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (1985-88)

• 1988 - przejście na emeryturę

• Wiktor Czebrikow - przewodniczący KGB (1983-88)

• Jegor Ligaczow - szef kadr KC KPZR; lider konserwatystów

• kwiecień i październik 1985 - plena KC KPZR - prezentacja planów reform Gorbaczowa

• pieriestrojka - przebudowa

• głasnost - jawność

• uskorienije - przyspieszenie

• Grigorij Romanow - szef partii w Leningradzie; usunięty przez Gorbaczowa

• Nikołaj Ryżkow - premier ZSRR (1985-91)

• Eduard Szewardnadze - msz (1985-90)

• Aleksandr Jakowlew - profesor, szef wydziału ideologicznego KC

• maj 1987 - lądowanie niemieckiego pilota Mathiasa Rusta awionetką na Placu Czerwonym w Moskwie

• Siergiej Sokołow - marszałek, minister obrony (1984-87); zwolniony przez Gorbaczowa w wielu 75 lat

• Dmitrij Jazow - minister obrony (1987-91)

• Władimir Kriuczkow - przewodniczący KGB (1988-91)

• Anatolij Łukianow - przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR

• 1988 - 80% ministrów z nominacji Gorbaczowa

• 1988 - 19,7% sekretarzy szczebla regionalnego z epoki zastoju

• luty-marzec 1986 - XXVII zjazd KPZR

• zatwierdzenie programu podwojenia dochodu narodowego do 2000 r.

• od 1988 - permanentny kryzys

• panika kolejkowa z masowym wykupywaniem towarów

• 1986 - powrót Andrieja Sacharowa z internowania w mieście Gorki

• kwiecień 1986 - Czarnobyl

• maj-czerwiec 1989 - I Zjazd Deputowanych Ludowych

• obrady transmitowane przez tv

• od 1987 - osłabienie wrogości wobec cerkwi i kościołów

• 1988 - nowy status rosyjskiej Cerkwi prawosławnej

• 1990 - Ustawa o wolności sumienia

• lipiec 1990 - XXVIII zjazd KPZR

• utworzenie stanowiska zastępcy sekretarza generalnego

• 1988 - kształtowanie się masowych frontów ludowych

• Borys Jelcyn - pierwszy prezydent Rosji; członek KPZR, były sekretarz KC partii, zastępca członka Biura Politycznego w latach 1986-88

• Leonid Krawczuk - przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy; wcześniej sekretarz ds. ideologii KC KPU

• Nursułtan Nazarbajew - przewodniczący Rady Najwyższej Kazachstanu

• Algirdas Brazauskas - pierwszy sekretarz na Litwie

• czerwiec-lipiec 1988 - XIX konferencja partyjna

• decyzja o powołaniu Zjazdu Deputowanych Ludowych

• zaaprobowanie trójpodziału władzy

• Pribałtyka - Litwa, Łotwa, Estonia

• sowiety - republikańskie i obwodowe rady; organy przedstawicielskie po wyborach 1990

• 1989 - wybory do Zjazdu Deputowanych Ludowych

• KPZR - 85%

• Niezależni - 15%

• Rada Najwyższa - 542 deputowanych

• lipiec 1989 - utworzenie międzyregionalnej grupy deputowanych

• styczeń 1990 - pacyfikacja Baku

• marzec 1990 - plenum KPZR - uchwała o wyrzeczeniu się monopolu władzy przez partię komunistyczną

• marzec 1990 - Zjazd Deputowanych Ludowych - przeforsowanie kandydatury Gorbaczowa na nowo utworzony urząd prezydenta

• Władimir Iwaszka - zastępca sekretarza generalnego partii

• Walentin Pawłow - premier ZSRR od stycznia 1991

• konflikty narodowe i separatystyczne w republikach radzieckich:

• Rosyjska FSRR - separatyzm czeczeński i tatarski

• Gruzja - osetyński i abchaski

• Mołdawia - gagauski i rosyjsko-ukraiński

• Krym - rosyjski

• 1990-91 - rozmowy Gorbaczowa z przedstawicielami republik w Nowo Ogariewie - prace nad urzeczywistnieniem koncepcji federalnej

• lipiec 1991 - 9 osobistości związanych z Jelcynem (m.in. Aleksandr Ruckoj, mer Moskwy Gawrił Popow) i Gorbaczowem (m.in. Jakowlew, Arkadij Wolski) - podpisanie apelu nawołującego do zjednoczenia postępowych sił w Ruch Reform Demokratycznych

• program przekształcenia kraju w demokrację typu zachodniego

• luźna federacja republik

• zamieszki etniczne, pogromy:

• Ormian w Azerbejdżanie - 1988

• Turków meschetyńskich w Uzbekistanie - 1989

• pielęgnowanie kultury i historii

• odkrycie mogił kilkuset tysięcy ofiar Stalina w Kuropatach na Białorusi

• uznawanie języków narodowych za urzędowe

• Pribałtyka - 1988

• 1991 - Naddniestrze w Moładawii - jedyny konflikt zbrojny z ludnością rosyjskojęzyczną

• Interfront - organizacja zjednoczonej mniejszości rosyjskiej w Pribałtyce

• kwiecień 1989 - pacyfikacja manifestacji w Tbilisi przez Jegora Ligaczowa

• styczeń 1991 - próby rozprawienia się z ruchami niepodległościowymi w Rydze i Wilnie

• Vytautas Landsbegis - kierownik Sajudisu (ruch na rzecz pierestrojki) na Litwie

• Mniejszość rosyjska w Pribałtyce

• Litwa - 9%

• Łotwa - 34%

• Estonia - 30%

• 11.03.1990 - deklaracja niepodległości ogłoszona przez Radę Najwyższą Litwy

• Górny Karabach (ormiańska enklawa na terytorium Azerbejdżanu) - 80% Ormian; terytorium sporne Armenia-Azerbejdżan

• Lewon Ter-Petrosjan - przywódca Armenii; lider Ormiańskiego Ruchu Narodowego

• kwiecień 1991 - nacjonalizacja majątku ormiańskiej partii komunistycznej

• Zwiad Gamsahurdia - lider ruchu narodowego w Gruzji

• kwiecień 1991 - deklaracja niepodległości Gruzji

• Ukraina - 25% produktu narodowego ZSRR; 52 mln ludności

• 22% mniejszości rosyjskiej

• wrzesień 1989 - powstanie na Ukrainie organizacji Ruch (Iwan Dracz, Wiaczesław Czornowił)

• marzec 1990 - wybory do Rady Najwyższej Ukrainy

• kandydaci narodowi - 24%

• Borys Jelcyn - przewodniczący parlamentu RFSRR; orędownik decentralizacji kraju i upodmiotowienia republik; od czerwca 1991 prezydent Rosji; powołanie rosyjskiego KGB

• Gorbaczow - negocjacje z przedstawicielami 9 republik (bez Litwy, Łotwy, Estonii, Gruzji, Mołdawii i Armenii) nt. przekształcenia ZSRR w luźny związek federacji

• kwiecień 1991 - wstępne porozumienie w Nowo Ogariewie

• lipiec 1991 - przystąpienie Armenii

• plany zawarcia umowy związkowej przez 10 republik na 20 sierpnia

• 18/19.08.1991 - grupa najbliższych współpracowników Gorbaczowa - dokonanie puczu w celu niedopuszczenia do zmian w układzie między centrum a republikami, ograniczenia demokratycznych reform i ewentualnego odsunięcia sekretarza generalnego

• fiasko puczu - zdecydowana postawa Jelcyna

• 19.08.1991 - Jelcyn - podpisanie dekretu o podporządkowaniu wszystkich organów władzy wykonawczej ZSRR prezydentowi Rosji

• 20.08. - Jelcyn - ogłoszenie się zwierzchnikiem sił zbrojnych ZSRR na terytorium Rosji; potem zagarnięcie mediów

• skutki puczu:

• czysto nominalna władza Gorbaczowa

• zdelegalizowanie działalności KPZR

• ogłoszenie niepodległości przez Estonię i Łotwę i uchwalenie natychmiastowego przywrócenia stanu państwowego sprzed 1940

• 24.08.1991 - Ukraina - uchwalenie deklaracji niepodległości

• o samostanowieniu miało zadecydować referendum i wybory prezydenckie

• 25.08.1991 - Białoruś - zadeklarowanie pełnej suwerenności

• 27.08.1991 - Mołdawia

• 30.08.1991 - Azerbejdżan

• 31.08.1991 - Uzbekistan i Kirgistan

• „śmierć centrum” - Ter-Petrosjan (Armenia) i Nursułtan Nazarbajew (Kazachstan)

• wrzesień 1991 - uznanie światowe niepodległości Litwy, Łotwy i Estonii

• 25.11.1991 - decydująca debata w rokowaniach nowoogariewskich - brak zgody przywódców Rosji, Białorusi, Kazachstanu, Kirgizji, Tadżykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu na parafowanie traktatu o wspólnocie politycznej

• Ukraina, Mołdawia, Azerbejdżan, Armenia i Gruzja - brak przedstrawicieli w Nowo Ogariewie

• grudzień 1991 - referendum na Ukrainie - 90,85% ludności za pełną niezależnością

• prezydentem - Leonid Krawczuk (1991-94)

• 8.12.1991 - Jelcyn, Krawczuk, Stanisław Szuszkiewicz - spotkanie w Puszczy Białowieskiej

• ogłoszenie rozwiązania umów o istnieniu ZSRR

• utworzenie Wspólnoty Niepodległych Państw

• 21.12.1991 - szczyt w Ałma-Acie

• przystąpienie do WNP na prawach członków-założycieli: Kazachstan, Uzbekistan, Azerbejdżan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Armenia, Mołdawia

• 25.12.1991 - oficjalne ustąpienie Gorbaczowa

• ustanie istnienia ZSRR w przeddzień 69. rocznicy powstania

• Ahmad Szach Masud - lider afgańskich mudżahedinów

• 1993 - Turcja - inwestycje w Azji Środkowej o wartości 20 mld DM

• kształcenie 10 tys. studentów środkowoazjatyckich na tureckich uniwersytetach

• marzec 1993 - Turcja i Azerbejdżan - zawarcie umowy o budowie rurociągu naftowego długości 1060 km, mającego transportować 25 mln ton ropy z Baku przez Gruzję do tureckich portów nad Morzem Śródziemnym

• 1991-2000 - rosnący przyrost naturalny ludności rosyjskiej

• Armenia - 1,5%

• Azerbejdżan - 1,4%

• Gruzja - 0,6%

• Kazachstan - 1,1%

• Kirgistan - 1,8%

• Tadżykistan - 2,8%

• Turkmenistan - 2,5% rocznie

• styczeń 1988 - wystąpienia narodowe w Erewaniu (Armenia)

• 21.08.1991 - referendum w Armenii - wypowiedzenia się za przywróceniem utraconej w 1920 niezależności państwowej

• Lewon Ter-Petrosjan - pierwszy prezydent niezależnej Republiki Armenii

• Nachiczewan (azerska enklawa w Armenii między Armenią a Iranem) - terytorium sporne w konflikcie azersko-ormiańskim

• 20.02.1988 - Rada Deputowanych Ludowych Górnego Karabachu - złożenie do Rad Najwyższych Armenii, Azerbejdżanu i ZSRR wniosku o odłączenie tej enklawy od Azerbejdżanu i przyłączenie do Armenii

• 23.03.1988 - Rada Najwyższa ZSRR (13.06. także Azerbejdżanu) - odrzucenie wniosku o włączenie Górnego Karabachu do Armenii

• 12.07.1988 - Górny Karabach - proklamacja secesji i zjednoczenia z Armenią

• 30.08.1994 - prezydent Armenii (Lewon Ter-Petrosjan) i Azerbejdżanu (Gajdar Alijew) - podpisanie układu pokojowego

• 15.01.1990 - Moskwa - wysłanie na Zakaukazie wojsk i wprowadzenie w Azerbejdżanie stanu wyjątkowego

• styczeń 1990 - stłumienie demonstracji w Baku - 50 ofiar

• kwiecień 1989 - stłumienie pokojowych demonstracji w Tbilisi

• 9.04.1991 - proklamowanie niepodległości Gruzji

• 26.05.1991 - wybór Zwiada Gamsahurdii na prezydenta

• 1992-93 - otwarta wojna gruzińsko-abchaska (secesja Abchazji)

• 14.05.1994 - układ o zawieszeniu broni i utworzeniu 12-km nadgranicznej strefy buforowej, strzeżonej przez reprezentujące WNP wojska rosyjskie

• 6.01.1992 - Tengiz Kitowani i stronnicy Szewardnadze - obalenie prezydenta Gamsahurdii

• Eduard Szewardnadze - przywódca KP Gruzji (1972-85)

• listopad 1991 - deklaracja niepodległości Czeczenii (1,3 mln mieszkańców)

• grudzień - rozpoczęcie brutalnej inwazji Moskwy

• napięcie w Inguszetii, Płn. Osetii i Dagestanie

• wrzesień 1991 - proklamacja niepodległości Tadżykistanu

• prezydenci: Rachman Nabijew -> Emomal Rachmonow

• grudzień 1922-czerwiec 1993 - zajęcie przez komunistów większości obszaru Tadżykistanu (oprócz dążącego do secesji Pamiru)

• 27.10.1991 - deklaracja niepodległości Turkmenistanu

• lipiec 1990 - zamieszki etniczne w Uzbekistanie

• maj/czerwiec 1990 - starcia kirgisko-uzbeckie w Kirgistanie

• Kazachstan - 17 mln ludności

• Kazachowie - 42%

• Rosjanie - 38%

• Niemcy - 6%

• Ukraińcy - 5%

• władza - Nursułtan Nazarbajew - I sekretarz KC KP Kazachstanu

• listopad 1993 - opuszczenie strefy rublowej -> wprowadzenie waluty teng

• 4.01.1993 - utworzenie przez Kazachstan wraz z Kirgistanem, Tadżykistaniem, Turkmenistanem i Uzbekistanem Rady Koordynacyjnej

• Organizacja Współpracy Gospodarczej (ECO) - powstała w 1985 w Teheranie

• 24.09.1993 - Azerbejdżan (po uprzednim wystąpieniu) i 9.12.1993 - Gruzja - przystąpienie do Wspólnoty Niepodległych Państw

• 1994-96 - wojna czeczeńska

• 1864 - utrata niepodległości przez Czeczenię

• losy Czeczenii:

• Czeczeński Obwód Autonomiczny - 1922-34

• Czeczeno-Inguski Obwód Autonomiczny (1934-36)

• Czeczeno-Inguska Autonomiczna SRR w składzie Rosyjskiej FSRR

• próby odzyskania niezależności:

• 1922-25

• 1929-30

• 1942-44

• 31.01.1944 - Moskwa - decyzja o likwidacji Czeczeno-Inguskiej Autonomicznej SRR

• formalne rozwiązanie 25.06.1946

• 1944-45 - deportacje 400 tys. Czeczeńców w głąb radzieckiej Azji Środkowej; powrót możliwy od 1957; reaktywacja Czeczeno-Inguskiej ASRR

• sierpień-wrzesień 1991 - rozwiązanie Rady Najwyższej Czeczeno-Inguskiej ASRR z Doku Zawgajewem na czele

• przejęcie władzy przez Ogólnonarodowy Kongres Narodu Czeczeńskiego z gen. Dżocharem Dudajewem na czele (jednym z w-ce przewodniczących Zalimchan Jandarbijew, późniejszy prezydent)

• 27.10.1991 - pierwsze wybory prezydenckie - zwycięstwo Dżochara Dudajewa (80%)

• 1.11.1991 - proklamacja niepodległości Czeczenii

• 1992 i 1994 - próby zamachu na Dudajewa

• lipiec-listopad 1994 - Dudajew - rozgromienie sił zbrojnej opozycji

• 1991 - stan Czeczenii

• 19,3 tys. km²

• 1,3 mln ludności - 735 tys. Czeczeńców

• siły rosyjskie - 40 tys. żołnierzy z Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego, 200 czołgów

• siły czeczeńskie - 3 tys. żołnierzy; styczeń 1995 - wzrost liczby do 15 tys. jednostek regularnych i 30 tys. formacji paramilitarnych; 200 wozów bojowych i 200 samolotów

• 11.12.1994 - początek wojny czeczeńskiej

• natarcie sił rosyjskich z Dagestanu, Północnej Osetii i Kraju Stawropolskiego w kierunku stolicy - Grozny (od 1997 Dżochar-Gala)

• od lutego 1995 - dowódcą wojsk rosyjskich gen. Aleksiej Mitiuchin

• 31.12.1994-2.01.1995 - rosyjski szturm na Grozny - 250 czołgów i kilka tys. piechoty - fiasko ataku - 50 zniszczonych czołgów, 500 ofiar, rannych i zniewolonych)

• do 13.02.1995 - walki o stolicę Czeczenii

• najważniejsze ośrodki oporu Czeczeńców: Argun (siedziba naczelnego dowództwa), Gudermes i Szali

• 16.03.1995 - Rosjanie - sforsowanie rzeki Argun

• 17.04.1995 - krwawa pacyfikacja wsi Samaszki - śmierć 96 cywilów

• 14-20.04.1995 - Rosjanie - nieudana próba zdobycia pozycji w Bamucie

• do 15 maja - czasowe wstrzymanie działań wojennych ogłoszone przez Jelcyna w celu uzupełnienia strat (formalnie w związku z uroczystościami 50-lecia zwycięstwa nad III Rzeszą)

• 14-20.06.1995 - atak czeczeńskiego oddziału Szamila Basajewa na Budionnowsk w Kraju Stawropolskim - opanowanie szpitala i wzięcie 1500 zakładników

• Wiktor Czernomyrdin - premier Rosji (1992-98)

• 17.06.1995 - zgoda rządu rosyjskiego na opuszczenie Budionnowska przez oddział Basajewa z zakładnikami

• 18.06.1995 - podjęcie bezpośrednich negocjacji pokojowych przez władze Rosji z przedstawicielami Dudajewa

• rozpoczęcie rozmów w Groznym

• strona czeczeńska:

• Usman Imajew - prokurator generalny Czeczenii (przewodniczący delegacji)

• Asłan Maschadow - generał; szef sztabu

• Sułtan Gelischanow - szef bezpieczeństwa

• strona rosyjska:

• Wiaczesław Michajłow - w-ce minister ds. polityki regionalnej i narodowościowej (przewodniczący)

• Arkadij Wolski - reprezentant Dumy Państwowej Rosji, przewodniczący Związku Przedsiębiorców i Przemysłowców

• Anatolij Kulikow - generał pułkownik; od lutego 1995 dowódca wojsk rosyjskich w Czeczenii

• 20.06. - wstępne porozumienie wojskowe dt. rozdzielenia stron walczących i wycofania z Czeczenii większości wojsk rosyjskich

• uzgodnienie daty wyborów powszechnych w Czeczenii na 5.11.1995

• 4.07.1995 - Jelcyn - dekret o stacjonowaniu wojsk rosyjskich w Czeczenii w celu zapewnienia pokoju republice

• podporządkowanie wszystkich rosyjskich wojsk na tym obszarze nowej 58 Armii

• 13.07. - zerwanie rozmów przez delegację czeczeńską

• 30.07.1995 - kolejne rosyjsko-czeczeńskie porozumienie wojskowe dt. natychmiastowego wstrzymania działań wojennych, wymiany jeńców, wycofania wojsk rosyjskich, rozbrojenia oddziałów czeczeńskich i zaniechaniu ataków terroru

• 14-17.12.1995 - wybory w Czeczenii - sfałszowane, pod presją

• wyłonienie rządu Pojednania Narodowego - komunista Daku Zawgajew premierem

• Paweł Graczow - generał, minister obrony Rosji

• ofiary do lata 1995:

• Rosja - 2-3,5 tys. żołnierzy

• Czeczenia - 7-8 żołnierzy; 50 tys. cywilów

• sierpień 1996 - Stare Agaty - kolejne porozumienie pokojowe dt. ostatecznego wycofania się wojsk rosyjskich z Czeczenii, przeprowadzenia w 1997 wolnych wyborów

• Aleksander Lebied' - generał; sekretarz Rady Bezpieczeństwa Rosji

• Asłan Maschadow - szef sztabu wojsk czeczeńskich; prezydent Czeczenii od 1997

• Iczkerii Dudajew - poległy 21.04.1996

• Szamil Basajew i Salman Radujew - dowódcy polowi

• opinia międzynarodowa nt. wojny czeczeńskiej:

• ograniczenie się do werbalnych protestów

• msz Austrii Alois Mock

• kanclerz Niemiec Helmut

• sekretarz obrony USA William Perry

• msz Francji Alain Juppe

• sekretarz generalny ONZ Butros Ghali

• król Jordanii Husajn

• potępienie rosyjskiej agresji i oskarżenie Kremla o łamanie praw człowieka

• Afganistan, Arabia Saudyjska, Organizacja Konferencji Islamskiej

• ostra krytyka działań Rosji w Czeczenii wśród wschodzących w skład Federacji Rosyjskiej:

• Czuwaszia, Inguszetia, Jakucja, Komia, Płn. Osetia, Tatarastan, Tuwa

• Siergiej Kowalow - były dysydent; w latach 1994-45 przewodniczący komisji Dumy ds. obrony praw człowieka

• akcje humanitarne

• Biuro Pomocy Humanitarnej UE

• Międzynarodowy Czerwony Krzyż i Czerwony Półksiężyc

• Organizacja Lekarze bez Granic

• Caritas

• 1995 - Komitet Kaukasko-Czeczeńskiej Solidarności w Turcji i Czeczeński Ośrodek Informacyjny w Krakowie

• 1996 - Jelcyn ponownie prezydentem

• Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej - liderem Giennandij Ziugow

• Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji - liderem Władimir Żyrinowski

• Wybór Rosji - liderem Jegor Gajdar

• Blok Jabłoko - lider Grigorij Jawliński

• październik 1993 - próba przejęcia władzy przez prokomunistyczną część parlamentu

• walki w Moskwie - 140 ofiar

• grudzień 1993 - przyjęcie konstytucji ustanawiającej w Rosji system prezydencki

• 1993 - hiperinflacja - 900%

• 1994 - 7 mln bezrobotnych

• 20.07.1994 - Aleksander Łukaszenka prezydentem Białorusi

• 14.05.1995 - referendum na Białorusi ws. unii polityczno-gospodarczej z Rosją

• likwidowanie odrodzonej białoruskiej państwowości

• przywrócenie flagi radzieckiej Białorusi i języki rosyjskiego jako równoprawnego z białoruskim

• 19.07.1994 - Leonid Kuczma prezydentem Ukrainy

• do 1954 - Krym częścią Federacji Rosyjskiej

• 8.04.1994 - przystąpienie Mołdawii do WNP

• od 1988 - Armenia i Azerbejdżan w nieformalnym stanie wojny

• 1993 - pozbawienie Armenii dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego

• 30.08.1994 - armeńsko-azerski układ pokojowy, koniec 6-letniego konfliktu zbrojnego

• 1993-94 - odnowienie wojny domowej w Gruzji

• grudzień 1993 - przystąpienie Gruzji do WNP

• 3.02.1994 - Rosja i Gruzja - porozumienia o przyjaźni, współpracy i dobrym sąsiedztwie

• od 1992 - wojna domowa w Tadżykistanie

• 19.10.1993 i 26.04.1994 - Kazachstan i Chiny - układy o współpracy gospodarczej

• 13.12.1993 - ratyfikowanie przez Kazachstan uchwały o przystąpieniu do układu o nierozprzestrzenianiu broni nuklearnej

• 19.03.1994 - Kazachstan i USA - porozumienie o przestawieniu zakładów przemysłu zbrojeniowego na produkcję cywilną

• prorosyjskie reżimy:

• na Białorusi:

• Mieczysław Grib - 28.01.-19.07.1994

• Aleksander Łukaszenka - od 20.07.1994

• w Gruzji

• Eduard Szewardnadze - od 10.03.1992

• w Kazachstanie

• Nursułtan Nazarbajew - od 1.12.1991

• w Kirgistanie

• Askar Akajew - od stycznia 1991

• w Tadżykistanie

• Emomali Rachmonow - od 19.11.1992

• w Turkmenistanie

• Saparmurad Nijazow - od 1990

• w Uzbekistanie

• Isłam Karimow - od 8.12.1991

• Gustav Husak - prezydent Czechosłowacji (1975-89)

• 17.12.1987 - Husak - ustąpienie z funkcji sekretarza generalnego KC KPCz -> Milos Jakes

• Ladislav Adamec - premier CzS (1988-89)

• 15-22.01.1989 - demonstracje opozycji (rocznica śmierci Jana Palacha)

• 21.08. i 28.10.1989 - następne manifestacje

• czerwiec 1989 - Karta && - ogłoszenie petycji „Kilka zadań” - wezwanie rządu do reform

• 17-19.11.1989 - Praga - aksamitna rewolucja - demonstrujący tłum zmusił ekipę rządzącą do faktycznego oddania władzy

• 10.12.1989 - utworzenie nowego rządu - premierem Miarian Calfa

• 29.12.1989 - Vaclav Havel prezydentem

• 8.06.1990 - pierwsze wolne wybory parlamentarne

• zwycięstwo ugrupowań kierowanych przez byłych działaczy Karty 77: Forum Obywatelskie (OF), Społeczeństwo Przeciw Przemocy (VPN) - 50%

• przewodniczący Zgromadzenia Federalnego - Aleksander Dubcek

• czerwiec 1991 - opuszczenie CzS przez ostatnie oddziały Armii Radzieckiej

• kwiecień 1990 - nowa nazwa - Czecho-Słowacka Republika Federacyjna (C-SRF)

• Ruch na rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS) - liderem Vladimir Meciar

• Obywatelska Partia Demokratyczna - liderem Vaclav Klaus

• 5-6.06.1992 - wybory parlamentarne

• sukces obu ww. partii

• 17.07.1992 - Słowacja - uchwalenie deklaracji suwerenności

• 26.08.1992 - ustalenie daty rozwiązania C-SRF na dzień 1.01.1993

• Republika Czeska; od 26.01.1993 Vaclav Havel prezydentem

• Republika Słowacka; od 15.02.1993 Michal Kovac prezydentem

• Węgry - 20 mld USD zadłużenia

• 22.05.1988 - Janos Kadar - ustąpienie z funkcji sekretarza generalnego WSPR (zajęcie stanowiska honorowego przewodniczącego partii) -> Karoly Grosz

• Karoly Grosz - premier Węgier (1987-88); sekretarz generalny partii (1988-89)

• Laszlo Nemeth - premier Węgier

• 8.05.1989 - usunięcie Kadara z zajmowanych funkcji; 2 m-ce później śmierć

• 6.07.1989 - śmierć Kadara / ogłoszenie pełnej rehabilitacji Imre Nagya przez Sąd Najwyższy

• 13.06.-18.09.1989 - rozmowy między przedstawicielami władz a opozycją

• koniec władzy WSPR -> Węgierska Partia Socjalistyczna

• 25.03. i 8.04.1990 - pierwsze od 1945 wolne wybory parlamentarne

• sukces Węgierskiego Forum Demokratycznego - 42%

• Związek Wolnych Demokratów - 24%

• prezydentem Węgier Arpad Goncz (ZWD)

• premierem József Antall (lider WDF)

• październik 1990 - przyjęcie Węgier do Rady Europy

• czerwiec 1991 - pozbycie się ostatnich oddziałów Armii Radzieckiej

• grudzień 1991 - układ o stowarzyszeniu ze Wspólnotami Europejskimi

• grudzień 1993 - śmierć Antalla

• 8 i 30.05.1994 - wybory parlamentarne

• zwycięstwo Węgierskiej Partii Socjalistycznej

• koalicja z ZWD

• premierem Gyula Horn

• 1989 - rumuński zamach stanu

• Laszlo Tokes - węgierski pastor pracujący w Timisoarze - sprawa jego przeniesienia

• 1.12.1989 - odmowa wyjazdu; powiadomienie wiernych, że trzeba będzie go ewakuować siłą

• 17.12.1989 - atak ludności na lokalny komitet partii

• 20.12.1989 - Nicolae Ceausescu - powrót z Teheranu

• 21.12. - zwołanie wiecu w centrum stolicy; porażka; wybuch walk

• 20-21.12. - walki we wszystkich większych miastach Rumunii

• 22.12. - odlot dyktatora helikopterem z dachu budynku KC

• Nicolae Ceausescu z żoną Eleną - schwytani przez wojsko; proces w Tirgoviste; skazani na śmierć

• 25.12.1989 - straceni

• 22.12.1989 - przejęcie władzy przez grupę Iona Iliescu - Front Ocalenia Narodowego

• do 3.01.1990 - blefowanie zagrożeniem atakami terrorystycznymi ze strony wiernych Ceausescu oddziałów Securitate; kreowanie Iliescu na lidera i obrońcę rewolucji

• 29.12.1989 - pierwszy rząd rewolucyjny - Petr Roman premierem

• 2 teki dla niekomunistów

• 22.12.1989 - Narodowo-Chłopska Partia Chrześcijańsko-Demokratyczna (caraniści)

• styczeń 1990

• Partia Jedności Demokratycznej Nicu Stancescu

• Rumuńska Partia Socjaldemokratyczna Sergiu Cunescu

• 17.01.1990 - odwołanie dekretu o wyjęciu spod prawa partii komunistycznej

• mineriady - kolejne organizowane w stolicy akcje górników z Jiu; nasilenie luty-kwiecień 1990

• 28.01.1990 - pacyfikacja demonstracji opozycji antykomunistycznej przez górników

• 13-15.06.1990 - największa mineriada

• oddanie w ręce policji 1000 działaczy przeciwnych Frontowi Ocalenia Narodowego

• maj 1990 - wybory parlamentarne

• zwycięstwo Frontu Ocalenia Narodowego - 66%

• prezydentem Iliescu

• opizycja - zjednoczenie w Sojusz Obywatelski

• listopad 1990 - protesty społeczne - żądania wyjaśnienia tła rewolucji 1989 i mineriad

• 25.12.1990 - wizyta w Rumunii przebywającego od 40 lat na emigracji ostatniego króla Michała

• po 11h pobytu w Bukareszcie deportowany

• 14.04.1991 - Apel do Narodu opozycji

• rozpad Sojuszu Obywatelskiego -> Konwencja Demokratyczna (przedstawiciele 14 organizacji opozycyjnych)

• marzec 1991 - usunięcie z władz Frontu grupy stalinistów

• 25-29.09.1991 - 4. mineriada - podanie się premiera Romana do dymisji

• październik 1991 - powstanie rządu Theodora Stolojana

• 21.11.1991 - nowa konstytucja - system prezydencki z prawem dekretów

• grudzień - zaaprobowana przez społeczeństwo w referendum (76,2% za)

• marzec 1992 - zwycięstwo zwolenników Romana podczas konwencji Frontu Ocalenia Narodowego - wystąpienie stronników Iliescu z organizacji

• od czerwca 1992 - spór o wyznaczenie kolejnych wyborów

• zwycięstwo Iona Iliescu

• 27.09.1992 - pierwsza tura - 47,5%

• 11.10. - druga tura - 61,3%

• Emil Constantinescu - rektor Uni w Bukareszcie - przeciwnik Iliescu w wyborach

• wybory parlamentarne - zwycięstwo Demokratycznego Frontu Ocalenia Narodowego zwolenników Iliescu - 28%

• rząd Stolojana - klęska gospodarcza; 300% inflacja, bezrobocie

• 4.11.1992 - utworzenie rządu Nicolae Vacariou

• 1993 - rumuński dług 6 mld USD; 40% spadek produkcji przemysłowej, 1 mln bezrobotnych

• 1995 - 70% społeczeństwa żyjącego poniżej minimum socjalnego

• październik 199 - spadek wartości rumuńskiej waluty i zwiększanie ceł importowych

• mniejszość węgierska w Rumunii - 7,1%

• 1995 - Demokratyczny Związek Węgrów w Rumunii - zablokowany w parlamencie

• 5.04.1991 - Rumunia i ZSRR - traktat o przyjaźni; brak ratyfikacji

• 1995 - spór graniczny z Ukrainą o Wyspę Węży

• luty 1993 - umowa o stowarzyszeniu Rumunii z EWG

• 4.10.1993 - przyjęcie Rumunii do Rady Europy

• październik 1993 - Senat USA - klauzula najwyższego uprzywilejowania Rumunii w handlu z USA

• 20.05.1989 - zamordowanie przez bułgarskie wojsko 30 uczestników pokojowych manifestacji tureckich

• 4.07.1989 - dekret Rady Państwa o mobilizacji cywilnej w czasie pokoju

• 17.08.1989 - sąd w Warnie - skazanie sygnatariuszy „listu 121 intelektualistów” (protest przeciw prześladowaniu mniejszości tureckiej)

• 16.10.-3.11.1989 - Sofia - Ekoforum - obrady Międzynarodowej Konferencji Ekologicznej - udział członków KBWE - Ekogłasnost

• zbieranie podpisów przeciwko budowie zbiorników wodnych Riła

• 1.11.1989 - utworzenie bułgarskiej sekcji Komitetu Helsińskiego

• 3.11. - pierwsza legalna manifestacja w Sofii

• Petyr Mładenow - msz (1971-89)

• odmowa podpisania oświadczenia o mieszaniu się USA w sprawy wewnętrzne Bułgarii

• rezygnacja z funkcji państwowych i partyjnych

• oskarżenie Żiwkowa o zniszczenie gospodarki bułgarskiej i wypędzenie Turków

• Todor Żiwkow - przewodniczący Rady Państwa Bułgarii (1971-89)

• 10.11.1989 - usunięcie Żiwkowa -> Petyr Mładenow sekretarzem partii i przewodniczącym państwa

• 10-15.12.1989 - demonstarcje dt. zmiany ustroju

• od 25.11.1989 - działalność w kraju emigracyjnej partii Bułgarski Ludowy Związek Chłopski (BZNS, zemedelcy); sekretarzem generalnym Miłan Drenczew

• 26.11.1989 - odrodzenie się Bułgarskiej partii Socjaldemokratycznej (BPSd)

• 7.12.1989 - powstanie Związku Sił Demokratycznych (ZSD) - koalicja 10 ugrupowań opozycyjnych

• Krajowa Rada Koordynacyjna ZSD - liderem Żeliu Żelew

• styczeń 1990 - zmiany w konstytucji - zniesienie zapisu o kierowniczej roli partii

• 12.03.1990 - porozumienie okrągłego stołu w Bułgarii

• nowy rząd - premierem Georgi Atanasow; m-c później Andriej Łukanow

• 30.03.1990 - prezydentem Petyr Mładenow

• 8.06.1990 - pierwsze wolne wybory parlamentarne

• zwycięstwo Bułgarskiej Partii Socjalistycznej

• 6.07.1990 - dymisja Mładenowa w związku z ujawnieniem planowanego w grudniu 1989 użycia siły przeciwko demonstrantom -> Żeliu Żelew nowym prezydentem

• 29.11.1990 - podanie się do dymisji premiera Łukanowa

• 6.12.1990

• Dimitr Popow - premier

• Christo Danow - msw

• 1.02.1991 - rozpoczęcie terapii szokowej przez uwolnienie cen

• 31.08.1990 - powołanie specjalnej komisji do zbadania dokumentów deputowanych z partii komunistycznej

• kwiecień 1991 - podział opozycji antykomunistycznej

• Blok Prawicowy (liberałowie)

• Centrum (BZNS, BPSd)

• czerwiec 1991 - powstanie Bloku Liberalnego (działacze Ekogłasnosti)

• 13.10.1991 - wybory parlamentarne

• zwycięstwo ZSD „Ruch”

• premierem Filip Dimitrow

• grudzień 1992 - obalenie ww. rządu -> nowym premierem Luben Berow

• styczeń 1992 - pierwsze powszechne wybory prezydenckie - prezydentem Żeliu Żelew

• grudzień 1994 - wybory parlamentarne

• BPS - bezwzględna większość

• premierem Żan Widenow (lider BPS)

• październik-listopad 1995 - wybory lokalne

• po 1994 - aktywność społeczności cygańskiej - Kongres Demokratyczny i dysydentów cerkiewnych - metropolici Pimen i Pankratij

• 16.01.1992 - Bułgaria - uznanie niepodległości Macedonii

• nieuznawanie odrębności języka macedońskiego - 1994 incydenty dyplomatyczne na linii Sofia-Skopje

• 1994 - redukcja zadłużenia wynoszącego 13 mld USD

• styczeń 1992 - uznanie niepodległości 4 państw powstałych z rozpadu Jugosławii

• styczeń 1990 - plac Skanderbega w Tiranie i Kavaje - mityngi młodzieży albańskiej

• marzec 1990 - pierwszy od 45 lat strajk w zakładach tekstylnych w mieście Berat

• od 1990 - masowe opuszczanie kraju przez Albańczyków

• czerwiec 1990 - atak na ambasady - wtargnięcie kilku tys. osób do przedstawicielstw dyplomatycznych w Tiranie i starania o azyl

• Ramiz Alia - Przewodniczący Prezydium Zgromadzenia Ludowego Albanii (1982-91)

• 12.12.1990 - Tirana - powstanie pierwszej partii opozycyjnej - Partia Demokratyczna

• inne partie opozycyjne: Partia Republikańska, Partia Socjaldemokratyczna, Omonia

• 20.02.1991 - 100 tys. ludzi - obalenie pomnika Hodży w centrum Tirany

• ustąpienie rządu Adila Czarczani -> premierem Fatos Nano (22.02.1991)

• 31.03.1991 - wyznaczona przez Alię data pierwszych pluralistycznych wyborów

• komuniści - 67%

• opozycja - 33%

• 2.04.1991 - manifestacja przed siedzibą komitetu partii komunistycznej w Szkodrze

• śmierć 4 demonstrantów

• 3.06.1991 - podanie się do dymisji premiera Nano

• 1991 - reorganizacja policji; narastająca fala przemocy i wandalizmu

• 10-11.05.1991 - wizyta Javiera Pereza de Cuellara w Tiranie

• wcześniej zezwolenie rządu na swobodę podróżowania i ponownie utworzenie Ministerstwa Sprawiedliwości

• 22.03.1992 - nowe wybory

• Partia Demokratyczna - 65%

• premierem Aleksander Meksi

• 8.04.1992 - prezydentem Albanii Sali Berisha (lider PD)

• 1992 - inflacja 230%; wzrost zadłużenia Albanii do 600 mln USD

• czerwiec 1992 - wizyta Berishy w USA

• październik 1992 - seria strajków w największych zakładach przemysłowych

• od lipca 1992 - uwięzienie większości członków kierownictwa partii komunistycznej

• 25.04.1993 - wizyta Jana Pawła II w Albanii

• 1993 - fala procesów kierownictwa partii

• Nedżmije Hodża - 11 lat więzienia za defraudację funduszy publicznych

• Ramiza Alia - 8 lat więzienia za nadużycie władzy

• od 1995 - ustawa lustracyjna zabraniająca eks-komunistom sprawowania funkcji publicznych do 2002 r.

• operacja Pelikan - rozdział darów pochodzących z Włoch

• sierpień 1992 - wysłanie do Albanii 4 greckich duchownych

• 1993 - wydalenie z Grecji 30 tys. albańskich robotników sezonowych

• kwiecień 1992 - Albania i Turcja - umowa o współpracy wojskowej

• od 16.12.1992 - próby Albanii wejścia do NATO, fiasko

• Slobodan Milosevic - przewodniczący serbskiego Związku Komunistów; zniesienie autonomii Kosowa (90% Albańczyków)

• Ante Markovic - premier Jugosławii (1889-91)

• 5.10.1990 - Belgrad - prezydent Chorwacji Franjo Tudjman - przedstawienie stanowiska Chorwacji i Słowenii ws. przekształcenia Jugosławii w luźną konfederację

• 23.12.1990 - referendum w Słowenii - 88,5% za samodzielnością państwową republiki

• 15.05.1991 - Serbia, Kosowo i Wojwodina - odmowa uznania wyboru Chorwata Stipe Mesicia na stanowisko przewodniczącego prezydium Jugosławii

• 19.05.1991 - referendum w Chorwacji - opowiedzenie się za samodzielnością państwową

• 25.06.1991 - Słowenia i Chorwacja - ogłoszenie niezależności

• 27.06.1991 - armia jugosłowiańska - rozpoczęcie interwencji zbrojnej w Słowenii

• po ogłoszeniu niepodległości przez Słowenię wycofanie z niej 60% sprzętu wojennego przez wojska jugosłowiańskie

• Słoweńcy - wzięcie 1500 żołnierzy do niewoli

• Blagoje Adzic - generał; objęcie dowództwa armii po gen. Veljko Kadjeviciu

• armia jugosłowiańska - utworzenie w Chorwacji Republiki Krainy i rozpoczęcie okupacji Slawonii oraz bombardowanie Dubrownika

• 8.09.1991 - referendum w Macedonii; 2/3 za suwerennością

• bojkot ludności albańskiej - 21%

• 95% głosujących (66% społeczeństwa) za niezależnością

• 17.11.1991 - prezydent Kiro Gligorov - ogłoszenie powstania suwerennego państwa - Republiki Macedonii; przyjęcie nowej konstytucji

• 14.02.1992 - Belgrad - decyzja o wycofaniu z Macedonii wojska i sprzętu technicznego

• 1.03.1992 - referenda w Bośni i Hercegowinie oraz w Czarnogórze

• B&H - ludność Bośni i Hercegowiny 99% za niezależnością; bojkot Serbów - 32%

• Czarnogóra - 95,5% głosujących (frekwencja 66%) za pozostaniem w federacji jugosłowiańskiej

• utworzenie Federacyjnej Republiki Jugosławii - Serbia, Czarnogóra, Kosowo, Wojwodina

• 27.04.1992 - konstytucja

• 1,9 mln Albańczyków, 400 tys. Węgrów, 240 tys. muzułmanów - zgłoszenie chęci utworzenia własnej republiki wewnątrz nowej Jugosławii

• 9.01.1992 - Serbowie - utworzenie Serbskiej Republiki w Bośni-Hercegowinie

• 3.07.1992 - Chorwaci - utworzenie Republiki Herceg-Bośnia

• exodus 58% mieszkańców Bośni i Hercegowiny - 600 tys. do Chorwacji, 200 tys. do Niemiec, 90 tys. do Szwecji

• Bośnia i Hercegowina: 41% muzułmanów, 32% Serbów, 18% Chorwatów

• marzec 1992 - Lizbona - ustalenie zasad federacji Bośni i Hercegowiny (pośrednictwo UE)

• kwiecień 1992 - międzynarodowe uznanie Bośni i Hercegowiny jako niezależnej

• 25.05.1992 - Bośnia-Hercegowina, Słowenia, Chorwacja - przyjęcie do ONZ

• plany pokojowe ws. Bośni-Hercegowiny - plan Vance'a-Owena i Owena-Stoltenberga

• Serbowie - opanowanie 75% Bośni-Hercegowiny

• listopad 1995 - Dayton - prezydenci Bośni, Chorwacji i Serbii (pod patronatem USA) - podpisanie porozumienia

• Bośnia Hercegowina niepodległym państwem składającym się z 2 części: serbskiej i chorwacko-muzułmańskiej

• 14.12.1995 - Paryż - układ pokojowy wynegocjowany w Dayton

• utworzenie dualistycznej Federacji Chorwacko-Muzułmańskiej i Republiki Serbskiej

• utrzymanie pokoju - 60 tys. armia IFOR-u

• Macedonia - szesnastoramienna gwiazda Vergina z nagrobka Filipa Macedońskiego godłem i emblematem flagi - konflikt z Grecją

• 9.04.1993 - przyjęcie Republiki Macedonii do ONZ pod nazwą „Była Jugosłowiańska Republika Macedonii” (powód: protesty Grecji)

• 16.02.1994 - Grecja - blokada gospodarcza i zamknięcie dla dostaw macedońskich postu w Salonikach

• 13.09.1995 - Nowy Jork, siedziba ONZ - podpisanie tymczasowego porozumienia (na 7 lat) między Grecją a Macedonią

• Grecja - zobowiązanie do uznania nowego państwa i zniesienie blokady

• Macedonia - rezygnacja z godła, gwiazdy Verginy

• 5.10.1995 - parlament macedoński - ustawa o zmianie godła i flagi Macedonii

• październik 1995 - po 19 m-cach zniesienie przez Greków embarga gospodarczego

• 28.06.1991 - Bułgaria, Czecho-Słowacja, Kuba, Mongolia, Polska, Rumunia, Węgry, Wietnam i ZSRR - Budapeszt - podpisanie protokołu rozwiązującego RWPG

• 1984r. - ZSRR zdecydował się żądać rynkowych cen za paliwa i surowce, których eksport był do tej pory dla europejskich sojuszników subsydiowany

• 1982r. - śmierć Breżniewa, nowym sekretarzem Jurij Andropow

• Oleg Gordijewski - agent KGB, który potajemnie pracował dla Zachodu i uciekł tam w 1985r.

• INF - rakiety średniego zasięgu z głowicami jądrowymi - typu Cruise i Pershing

• 1982r. - USA starały się wywrzeć nacisk ekonomiczny na ZSRR i Polskę

• lato 1980r. - początek wielkiego kryzysu w Polsce

• Solidarność - Lech Wałęsa

• Polska - 36 mln ludności

• Grudzień 1981r. - wprowadzenie stanu wojennego w Polsce

• Marzec 1983r. - początek prac nad amerykańskim systemem obrony strategicznej SDI

• Umożliwienie niszczenia rakiet balistycznych przeciwnika z kosmosu

• „Gwiezdne Wojny”

• 1985r. - rokowania dt. rozbrojeń

• ok. 1985r. - śmierć sekretarz generalnego KC KPZR - Czernienki

• Michaił Gorbaczow - nowy sekretarz KPZR

• Margaret Thatcher - premier WB

• Shultz - sekretarz stanu

• 1984r. - „rok szans dla pokoju”

• listopad 1985r. - spotkanie Reagan - Gorbaczow w Genewie

• wezwanie do 50% redukcji strategicznych arsenałów obu supermocarstw

• zawarcie tymczasowego porozumienia ws. broni nuklearnej średniego zasięgu

• podjęcie kroków uniemożliwiających przeniesienie wyścigu zbrojeń w przestrzeń kosmiczną

• Edward Szewardnadze - nowy minister spraw zagranicznych

• Aleksander Jakowlew - główny doradca Gorbaczowa, były ambasador w Kanadzie

• Wrzesień 1986r. - NATO i Pakt Warszawski będą się wzajemnie informować o planowanych ćwiczeniach wojskowych z wyprzedzeniem od jednego do dwóch lat

• Październik 1986r. - spotkanie Reagana i Gorbaczowa w Reykjaviku

• Rozmowy dt. redukcji o połowę strategicznych sił nuklearnych w ciągu 5 lat

• Niepowodzenie rokowań

• Marzec 1987r. - przedstawienie przez Gorbaczowa propozycji tzw. Podwójne zero w kwestii przyszłości rakiet średniego i krótkiego zasięgu (INF)

• Grudzień 1987r. - układ o wyeliminowaniu rakiet średniego i krótkiego zasięgu

• 1985r. - doktryna Reagana - USA mają prawo interweniować przeciwko marksistowsko-leninowskim rządom, ponieważ te doszły do władzy bezprawnymi metodami

• październik 1984r. - tajna wizyta dyrektora CIA w stolicy Pakistanu Islamabadzie

• marzec 1985r. - Reagan podpisał dyrektywę 166 - Mudżahedini otrzymali pomoc w formie informacji szpiegowskich, dostaw broni i sprzętu telekomunikacyjnego

• wartośc 2 mld $

• luty 1989r. - radzieccy żołnierze opuścili Afganistan

• 21.11.1990r. - formalne ogłoszenie końca zimnej wojny podczas szczytu bezpieczeństwa i współpracy w Paryżu

• „Gorbymania” - popularność Gorbaczowa zagranicą

• sierpień 1988r. - fala strajków w Polsce

• 17.04.1989r. - zalegalizowanie Solidarności

• 4.6.1989r. - wybory kontraktowe

• sierpień-wrzesień 1989r. - utworzenie nowego rządu z niekomunistycznym premierem

• styczeń 1990r. - rozwiązanie się Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej

• maj 1988r. - reformy na Węgrzech

• 18.10.1989r. - ustąpienie Ercha Honeckera

• 6.11.1989r. - ok. 750 tys. Ludzi wyszło na ulice największych miast Niemiec

• 9.11.1989r. - upadek Muru Berlińskiego

• 2.10.1990r. - NRD połączyło się z RFN

• 1990r. - wolne wybory w Niemczech

• 17.11.1990r. - masowe demonstracje w Czechosłowacji

• 10.12.1990r. - nowy rząd koalicyjny

• 29.12.1990r. - Vaclav Havel prezydentem

• 21-25.12.1989r. - rewolucja grudniowa w Rumunii - obaleniw Ceausescu

• marzec 1990r. - wybory na Węgrzech - 8,5% otrzymała dawna partia komunistyczna

• sierpień 1991r. - pucz w Rosji

• 24.08.1991r. - rezygnacja Gorbaczowa z funkcji sekretarza generalnego

• 29.08.1991r. - partia komunistyczna zawiesiła działalność

• 8.12.1991r. - koniec ZSRR - zastąpiony przez Wspólnotę Niepodległych Państw

• wrzesień 1991r. - odzyskanie niepodległości przez republiki bałtyckie

• Paul Kennedy - „The Rise and Fall of the Great Powers” - bestseller w USA

• 100 tys. - liczba wojsk radzieckich okupujących Afganistan

• Iran - upadek proradzieckiego reżymu Szacha -> jego miejsce zajęli skrajnie antyamerykańscy fundamentaliści -> wzięli 52 amerykańskich zakładników, głównie dyplomatów

• SDI - strategiczna inicjatywa obronna

• 1973r. - wojna na Bliskim Wschodzie

• 23.02.1983r. - przemówienie Reagana do członków Legionu Amerykańskiego

• 1983r. - Reagan nazwał ZSRR „imperium zła”

• czerwiec 1982r. - przemówienie Reagana w Londynie w Royal Gallery Izby Lordów

• 1981r. - Reagan wysłał do Breżniewa list, w którym starał się rozwiać radzieckie podejrzenie wobec USA

• 11.07.1983r. - list Reagan do następcy Breżniewa - Jurija Andropowa

• Konstantin Czernienko - następca Andropowa

• 28.09.1984r. - pierwsza wizyta Andrieja Gromyko w Białym Domu

• 1985r. - pierwsze spotkanie Reagana z Gorbaczowem

• 25.01.1984r. - orędzie Reagana o Stanie Państwa

• 1982r. - przemówienie Reagana w Westminsterze - głoszenie chwały demokracji

• doktryna Breżniewa - nieodwracalnośc zdobyczy komunistycznych

• poprawka Clarka - Ameryka nie może pomagać siłom antykomunistycznym - ucylona przez Reagana

• 1990r. - zakończenie wietnamskiej okupacji Kambodży

• 1993r. - wybory w Kambodży

• 1989r. - wycofanie wojsk radzieckich z Afganistanu

• Doktryna Reagana - USA pomagają antykomunistycznym ruchom, które chcą wyrwać swe kraje z orbity radzieckich wpływów

• Zbrojenie afgańskich mudżahedinów w wojnie z ZSRR

• Pomoc dla nikaraguańskich contras

• Pomoc dla sił antykomunistycznych w Etiopii i Angoli

• George Schultz - sekretarz stanu USA (1985r.)

• 1983r. - wizyta Gromyka w Bonn

• kipiec 1983r. - wizyta Kohla na Kremlu - ostrzeżenie przed użyciem pershingów II

• 23.03.1983r. - Reagan ogłosił plan stworzenia tarczy strategicznej przeciwko radzieckim rakietom

• marzec 1985r. - objęcie władzy przez Gorbaczowa - sekretarz generalny

• sierpień 1991r. - odsunięcie od władzy Gorbaczowa

• Borys Jelcyn - następca Gorbaczowa, w wyniku puczu

• 1986r. - XXVII Zjazd KPZR - odrzucenie ideologii marksistowsko-leninowskiej

• listopad 1987r. - ogłoszenie przez Gorbaczowa „nowego myślenia”

• 7.12.1988r. - przemówienie Gorbaczowa w ONZ -

• zapowiedź jednostronnego zmniejszenia liczebności wojsk radzieckich o 500 tys. I 10 tys. Czołgów

• siły radzieckie w Europie Środkowej miały zostać przeorganizowane, by spełniały tylko zadania defensywne

• Giennadij Gierasimow - rzecznik Gorbaczowa

• Maj 1989r. - wizyta Gorbaczowa w Pekinie, na placu Tienanmen (Niebiańskiego Spokoju) trwały demonstracje studentów

• Negocjacje prowadzono w Wielkiej Hali Ludowej

• Lipiec 1989r. - przemówienie Gorbaczowa w Radzie Europy - odstąpienie od Doktryny Brezniewa, ogłoszenie zmierzchu stref wpływów

• Październik 1989r. - wizyta Gorbaczowa w Finlandii - ostateczne odejście od doktryny Breżniewa

• Gierasimow żartował, że w miejsce starej doktryny przyjęto „Doktrynę Sinatry”

• Szlagier Sinatry - „zrobiłem to po swojemu” - Polska i Węgry robiły to po swojemu

• Październik 1989r. - wizyta Gorbaczowa na jubileuszu NRD

• 14.07.1989r. - Gorbaczow na szczycie G-7

• styczeń 1990r. - Time ogłosił Gorbaczowa „Człowiekiem Dziesięciolecia”