21. I. 2005 r mgr M. Grygiel

TYPOLOGIA GRZEBIENI

Grzebienie wykonywane były z kości lub rogu - ich klasyfikacji dokonała S. Thomas, wydzielając dwie grupy:

• I - jednowarstwowe

• II - wielowarstwowe - złożone z wielu mniejszych elementów połączonych żelaznymi lub brązowymi nitami (trzy warstwy - główna z zębami i dwie okładziny)

Grupa I

• A - o półkoliście uformowanym uchwycie:

• Nie zdobione

• Środkowoeuropejskie Barbaricum u schyłku fazy B2 (B2b/C1a) i w fazie C1a (nieliczne jeszcze do fazy C1b/C2)

• B - z dwóch fragmentów połączonych nitami

• Bardzo rozpowszechnione w Barbaricum

• Faza B2b i C1a

• C - o półkoliście uformowanej rękojeści zdobionej ażurem

• Faza B2

• Kr. nadłabski i jednostki z nim spokrewnione: k. luboszycka, Kotl. Czeska; gr. gustowska

• D - o półkolistej rękojeści zdobionej ornamentyką reliefową

• Ornament wycinany, najczęściej zoomorficzny

• Faza B2b/C1a

• Kr. nadłabski, gr. gustowska, k. przeworska i luboszycka bardzo rzadki

Grupa II

• Typ I - o rękojeści uformowanej półkoliście, w kształcie zbliżonym do trójkąta (nigdy nie jest spiczasto zakończony) lub trapezu

• najstarsze i najbardziej rozpowszechnione

• najczęściej zdobienie w postaci ornamentu rytego (kółka z punktem w środku) - rzadziej elementy geometryczne, nakłuwane lub ryte

• pojawiają się w początkach fazy C1, ale najwięcej występuje w fazie C1b/C2 a także w fazie C3

• k. wielbarska w fazie cecelskiej, tereny nadłabskie, Skandynawia, mniej w k. przeworskiej (silniej przepalane?)

• Typ II - o trójkątnie uformowanej rękojeści

• najczęściej zdobienie w postaci ornamentu rytego (kółka z punktem w środku) - rzadziej elementy geometryczne, nakłuwane lub ryte

• pojawiają się w początkach fazy C1, ale najwięcej występuje w fazie C1b/C2 a także w fazie C3

• k. wielbarska w fazie cecelskiej, tereny nadłabskie, Skandynawia, mniej w k. przeworskiej (silniej przepalane?)

• Typ III - z dzwonowato uformowaną rękojeścią

• Najczęściej zdobione ornamentem kółka z punktem w środku

• Wyznacznik WFOWL (faza D)

• Kotl. Karpacka - bardzo często - k. Sintana de Mures, przeworska i wielbarska - rzadko w kr. nadłabskim

W fazie C1b/C2 i fazie C3 pojawiają się żelazne grzebienie:

• Pn. cz. kr. nadłabskiego, k. wielbarska i czerniachowska

• Kształtem i zdobieniem naśladują grzebienie wykonane z kości i rogu

• Uchwyt ukształtowany półkoliście, trójkątnie lub trapezowato

• Prosty ornament ażurowy

KRZESIWA

Wykonane z metalu i kwarcytu.

Prętowe

• Pierwszy typ - najbardziej rozpowszechnione

• Wykonane z żelaznego drutu o zmiennym przekroju trzonka

• Część oprawiana (drewniany trzonek) - przekrój czworokątny

• Część do krzesania ognia - przekrój wielokątny lub okrągły

• Już w MOP (faza A3) w k. przeworskiej (tu jest ich najwięcej) i oksywskiej, licznie występują w fazach B1-C

Iglicowe

• Koniec jest spiczasty

• Mogą występować bez opraw organicznych

• Zach. strefa k. przeworskiej, głównie we WOR (faza B1 i B2, nieliczne w fazie C1)

Sztabkowate

• Płaski przekrój trapezowatego trzonka

• Zakończone uszkiem

• K. przeworska i pn. cz. kr. nadłabskiego, Skandynawia od fazy B2 - występują także w fazie C1 i C2