ROMANTYZM NIEMIECKI I POSTROMANTYCZNE KONCEPCJE

• Ideały romantyzmu:

• Piękno romantyczne - to, co kojarzy się ze wzniosłością romantyczną

• Kult nadnaturalności, mistyczność

• F. Schiller, Goethe, von Hendler - duch języka, duch narodowy

• Schleiermacher - filozof religii, był natchnieniem dla Dilthey'a. Zafascynowany ideą nieskończoności

• Większość idealistów kontynuowała myśl Kanta. Nie dorównywali mu jednak surowością, rygorystycznością. Przyjęto od Kanta zwrot ku subiektywności (podmiotowi). Podmiot stał się centrum zainteresowania, źródłem kreacyjności.

• Fichter, Schelling - tworzyli swoje filozofie → idealizm, filozofia subiektywności

• Czytelnicy poetyckiej prozy musieli być wrażliwi na poezję i otwarci na filozofię. Wykształciły się szkice poetycko-literackie, by poszerzyć gamę doznań metafizycznych.

• Höldeli; Schegel - Lucinda; Novalis - Heinrich von Oftendingen → proza, służy za refleksję teoretyczno-literacką.

• Studium greckiej poezji (1797) Schegel - stosunek romantyzmu niemieckiego do antyzmu, historyczne podejście jak u Hendera.

• Dyskurs poetycki sposobem pisania, dzięki niemu można mieć wgląd we wnętrze, teoria humoru, ironii.

• Wg Schlegla: złe, gdy umysł posiada system filozoficzny (jak np. Leibniz, Spinoza, Kant - system krytyczny), bo człowiek jest sprzeczny sam w sobie. Ale są wyjątki, np. Novalis, który wierzył w totalność i bezsystemowość. Ideałem Schlegla jest poezja transcendentalna → między realizmem a naturalizmem, między gatunkami, podstawą jest tu ironia. Literatura częścią procesu historycznego. Izolowane teksty są w niezgodzie z duchem romantyzmu. Romantyzm łączył gatunki i dziedziny. Relacja umysłu do kultury i historii. Koncentracja na samorozwoju.

• Schlegel (1802-1804 → Berlin, 1808 - Wiedeń): wykłady, filozoficzno-historyczna szkoła badań literakich.

• August Wilhelm Schlegel → teoria piękna romantycznego - symboliczne przedstawienie nieskończoności, uniwersalizm tez i pojęć literackich, bliska jest mu komparatystyka.

• Wilhelm Humboldt: język jako wyraz myśli, poezja jako sztuka ducha. Wzniosłość i ironia wiążą się w romantyzmie z teorią podmiotowości, to także ambiwalencja.

• F. Schiller - rozwijał Kanta, jego właśnie czytano w Polsce, dzięki niemu znany był Kant.

• 1793 - rozprawka O wzniosłości (1801) → mamy 2 geniusze w sobie odpowiedzialne za poczucie piękna - towarzyski (bawi) i wzniosłości (gdy zbliżamy się do miejsc niebezpiecznych). Mamy też zasadę niezależną od zmysłów - nadzmysłowość, wzniosłość uważa nas od zmysłowego świata. Wzniosłość to nadprzyrodzoność, ale też element etyczny - pozwala człowiekowi poczuć się wolnym, bo to czyni człowieka obywatelem.

• Człowiek ma wolną wolę i wszystko, co temu dowodzi zasługuje na uwagę.

• 2 sposoby oporu przemocy:

→ realny

→ idealny - gdy wychodzi się poza naturę.

Na wszystko jest sposób, tylko nie na śmierć. Wzniosłość dynamiczna i matematyczna. Sztuka ma wszystkie zalety natury, ale nie ma w niej przywar. Lepsza jest kopia w sztuce - np. sztuczne nieszczęście pozwala nam na przygotowanie się do prawdziwego, rzeczywistego nieszczęścia. Estetyka pomaga w życiowych nieszczęściach. Patetyczność jest synonimem wzniosłości. Schiller mówi, że samo cierpienie w literaturze nie jest estetycznie dobrym przedstawieniem. Należy przedstawić przeciwstawianiu się cierpieniu. Bohater może wybierać cierpienie - kara za niewypełnienie obowiązków - znoszenie kary może okazać się wzniosłe.

• 1795 - rozprawa O naiwności i sentymentalności. Są to dwie przeciwstawne postawy → naiwna poezja jest naturalna, przedmiotowa, imitacja natury klasyczna, zmysłowa i sentymentalna - refleksyjna, muzyczna, plastyczna, zmysłowa. Poeta sentymentalny napotyka na przepaść między rzeczywistością a ideałem. Gdy ta odległość jest duża może być satyrykiem, pisze elegie - gdy opisuje utratę ideału, idylla - gdy widzi przyszłość bliższą lub dalszą dla rzeczywistości i ideału.

• Nitsche O narodzinach tragedii (1879) - zależna od rozprawy Schillera O naiwności (…) → wzniosłość - artystyczne okiełznanie tego, co okropne.

→ Żywioł apolliński - narodziny tragedii z plastyką, snem, zasadą indywidualności, pozorem, naiwnością, zachowaniem granic, epika.

→ Żywioł dionizyjski - muzyka, upojenie, groza, tytani i herosi, autonegacja.

• Wzniosłość jest tu tożsama z żywiołem dionizyjskim, sztuka jest suplementem do rzeczywistości, dodatkiem na taką samą ważność jak rzeczywistość.

• Ironia romantyczna - wyrażała podobne kwestie co wzniosłość i Kirkegard, Schleglowie, świat w swojej istocie jest paradoksalny, jest samokrytyką i niekończącą się satyrą, ironia ma być ekspresją subiektywności, jest idealistyczna, skrótowa droga świata do samego uświadomienia boskiego artysty.

2