„ Szkoła nie jest dobra, a dzieci nie są lepsze i milsze tylko dlatego, że nauczyciele są wykształceni i oddani dzieciom, że rodzice działają na terenie szkoły, a szkoła jest mała „

Wyznacznik to coś, co wyznacza, określa, wskazuje na coś .

Od lat polscy pedagodzy prezentują swoje stanowiska w sprawie reform w szkolnictwie . Koncepcje nowoczesnej wizji szkoły zawiera program „Nowa Szkoła”, i zawiera następujące cele :

- silne powiązanie szkoły z jej lokalnym środowiskiem .

- nowoczesne administrowanie .

- samodzielne opracowanie programu szkoły .

- respektowanie edukacyjnych standardów krajowych oraz potrzeb edukacyjnych środowiska

- dominację aktywnych metod nauczania w realizacji programów .

W świecie wzrastającej konkurencyjności również szkoły muszą stawiać jakość na pierwszym miejscu. Co w zasadzie oznacza takie powszechnie używane określenie jakości pracy szkoły, jakim jest "dobra szkoła". Zamiennie można używać określenia "szkoła efektywna (efektywna to znaczy jak osiąga zamierzony cel, najlepiej jak można w określonym czasie, warunkach i przy ekonomicznym użyciu posiadanych zasobów). "Dobra szkoła", w pojęciu rodziców, to taka, która przede wszystkim przygotowuje do osiągania sukcesów na wyższym etapie edukacyjnym . Sami dyrektorzy szkół wymieniają następujące cechy, jako charakterystyczne dla dobrej szkoły :

A) szkoła jako organizacja:

- sprawna organizacyjnie,

- dobrze kierowana i funkcjonująca jako zakład pracy;

B) szkoła jako miejsce kształcenia:

- skuteczna i konsekwentna w realizowaniu solidnego, ogólnego kształcenia,

- ucząca uczyć się,

- wykazująca niski wskaźnik "drugoroczności",

- osiągająca wysoki wskaźnik przyjęć do szkół wyższego stopnia,

- osiągająca dobre wyniki nauczania,

- zapewniająca każdemu uczniowi warunki rozwoju intelektualnego;

C) szkoła jako miejsce rozwoju moralnego i społecznego:

- przygotowująca dobrze do pełnienia określonych ról społecznych,

- przekazująca system wartości,

- mająca dobrą opinię,

- rozwijająca osobowość ucznia,

- kształtująca odporność na patologie społeczne;

D) "klimat" szkoły:

- stwarzająca odpowiedni "klimat" i atmosferę,

E) współpraca i integracja ze środowiskiem lokalnym:

- integrująca działalność opiekuńczo-wychowawczą w środowisku lokalnym,

- spełniająca oczekiwania społeczne,

- integrująca społeczność szkolną i środowisko.

Fundamentem wizji dobrej szkoły powinno być wewnątrz szkolne doskonalenie nauczycieli - wspólne uczenie się rady pedagogicznej . Niezbędnym wyznacznikiem podnoszenia sprawności organizacyjnej placówek szkolnych jest współcześnie uczenie się przez doświadczenie nauczycieli . Dobra szkoła, w literaturze, to ta, w której kadra pedagogiczna doskonali się zawodowo, dobra szkoła jako organizacja ucząca się . Wewnątrz szkolne doskonalenie nauczycieli posiada liczne walory ( wspólna realizacja wyznaczonych celów, współdziałanie, wymiana myśli, rozwiązywanie problemów szkoły przez podmioty wewnętrzne, itd. ).

Dobra szkoła, to szkoła niezależna, elastyczna i posiadająca ludzką twarz . W szkole takiej edukacja zorientowana jest na dziecko, jako podmiot wychowania . W szkole takiej dzieci mają czuć się dobrze i bezpiecznie, nauczyciel ma sprzyjać aktywności uczniów najbardziej odpowiedniej do ich aktywności naturalnej . Nauczyciel ma być blisko ucznia, a nie ponad nim .

Kluczowym problemem wychowawczym powinno być rozwijanie indywidualnej tożsamości dzieci i młodzieży .

Powinno się bowiem wspomagać indywidualny rozwój dziecka .

Składowe poczucia tożsamości, według J. Obuchowskiej, które rozwijać powinna dobra szkoła poprzez upodabnianie do domu rodzinnego to:

- ciągłość istnienia - poczucie przynależności ze swą rodziną, jej historią, miejscem zamieszkania . Warunkiem kształtowania się ciągłości istnienia jest zwracanie się do dziecka w sposób empatyczny, ciepły, uroczyste obchodzenie ważnych wydarzeń w życiu dziecka, zbieranie rodzinnych zdjęć itp.

- stałość otoczenia - to zapewnienie otoczenia dającego poczucie bezpieczeństwa - przytulne mieszkanie, w którym dziecko ma swój kąt, pokój

- rozpoznawanie przez innych - stwarzanie takich sytuacji, w których dziecko przekonuje się, że jest zauważane i doceniane przez najbliższe otoczenie .

Kształtowaniu osobistej tożsamości dziecka - ucznia sprzyjać powinno przestrzeganie zasad wychowania :

Zasada autentyczności i życzliwości jest uniwersalną normą wychowawczą, według tej zasady przychylność i wzajemność to najbardziej pożądane cechy nauczycieli . Inne cechy tej zasady to:

- wzajemna sympatia, troskliwość, szacunek, obopólna opieka

- współodczuwanie, empatia

- wzbudzanie zaufania, szczerość, unikanie dystansu, wyniosłości, chłodu itd.

Zasada paternalizmu polegająca na formułowaniu przez nauczycieli jasnej struktury postępowania z uczniami, określeniu oczekiwań w stosunku do uczniów.

Zasada systematyczności to wykazywanie konsekwencji pedagogicznej w zakresie przyjętych ustaleń, stosowanych sankcji wychowawczych.

Zasada ciągłości wychowania - aby zmienić lub ułatwić rozwój należy ucznia poznać, zaakceptować i pozyskać.

Zasada współpartnerstwa - oznacza współuczestnictwo nauczyciela w procesie wychowania zarówno jako podmiotu jak i obiektu wychowania.

Zasada poszanowania osobowości oznacza doskonalenie procesów psychicznych dziecka, kształcenie i rozwijanie ich wiedzy i zainteresowań, kształtowanie cech osobowości.

Zasada indywidualizacji oznacza rozwijanie w dziecku jego osobistych umiejętności i cech.

Zasada zespołowości to potrzeba tworzenia odpowiednich warunków do rozwoju samorządnej działalności dziecka.

Zasada oddziaływania na świadomość oznacza logiczne i rozumowe wyjaśnienie przez nauczyciela motywów podejmowanych decyzji, stwarzanie uczniom możliwości wypowiedzi, prawa do wyrażania własnego zdania.

W dobrej szkole, oprócz humanitarnego wychowania, zapewnione powinny być warunki skutecznego nauczania. Aby nauczanie było skuteczne, należy uwzględnić klasyczne zasady dydaktyczne. Zindywidualizowane nauczanie powinna zapewnić praca w małych grupach, tak jak ma to miejsce np. w small school w Wielkiej Brytanii. W nauczaniu powinno się wykorzystać liczne pomoce naukowe, kładące nacisk na wszystkie zmysły. Różnorodne działania uczniów, jak taniec, śpiew, ruch, sprzyjające rozwojowi różnych typów uzdolnień, wzbogaca i utrwala wiedzę. Każdy uczeń powinien w pełni wykorzystać czas zajęć szkolnych, aby nie odczuwać nudy i bezsensu swoich działań.

Przeprowadzone badania wskazały, że na wzrost efektywności dydaktycznej wpływa zbiór wartości, postaw i norm postępowania danej szkoły. Cechy każdej szkoły odnoszą się do dwóch kategorii :

Na wzrost poziomu pracy szkoły wpływ wywiera dobra organizacja pracy. Na rzecz sprawnej organizacji szkoły składać się powinny działania uczniów i nauczycieli. Powinni oni tworzyć zespoły realizujące postawione im zadania. Zespoły wspólnie planują, a następnie realizują prace na rzecz szkoły.

Aby szkoła była dobrą, powinna być także sprawnie zarządzana. Dyrektor powinien posiadać bogatą wiedzę, wysokie kwalifikacje i doświadczenie pedagogiczne. Musi być kompetentny i efektywnie spełniać swoje funkcje kierownicze, wywiązywać się z roli nauczyciela - wychowawcy.

W dobrej szkole powinno się kształtować nawyk czytelnictwa. Rozwój wizualnych środków przekazu spowodował spadek rangi czytelnictwa. Czytanie jest jedna z metod samokształcenia. Szkoła powinna śledzić postępy ucznia w czytaniu w ciągu całej edukacji ucznia. Do pracy z dziećmi powinno się zaangażować rodziców, gdyż głośne czytanie dziecku zapewnia prawidłowy jego rozwój emocjonalny. Szkoła powinna być wyposażona w czytelnię posiadającą wiele kolorowych książek zachęcających do przeczytania. Ważne też jest, aby osoba obsługująca czytelnie, witała dzieci z uśmiechem i zachęcała do czytania. Pamiętam, że w szkole podstawowej do której uczęszczałam, pani bibliotekarka ciągle upominała i podnosiła głos na uczniów. Dzieci niechętnie odwiedzają taką czytelnie.

Często o efektywności i o tym, czy szkoła jest dobra, decyduje szereg czynników zewnętrznych. Ważna jest ilość zainwestowanych w szkołę pieniędzy, a w zasadzie sposób wydawania ich na edukację.

Ważnym determinantem jest także szacunek danego społeczeństwa do szkolnictwa oraz odpowiednie traktowanie oświaty. Na osiąganie wysokich efektów kształcenia danej placówki decydujący wpływ ma wartościowa i wymagająca kadra pedagogiczna.

Bardzo ważne dla efektywności edukacji jest podpatrywanie wzorców innych państw i przenoszenie ich na grunt własnego państwa. Niezwykle korzystne dla edukacji jest dzielenie się państw doświadczeniem i wiedzą.

Ważnym wyznacznikiem doskonalenia pracy szkoły jest jej otwartość na środowisko lokalne. Szkoła powinna współpracować z rodzicami, a rodzice powinni uczestniczyć w życiu szkoły. Szkoła współpracująca ze społecznym otoczeniem może np.: korzystać z zaplecza edukacyjnego i sportowego(boiska, basen, warsztaty szkolne, itp.), nawiązać kontakt z lokalnymi mediami, współpracować z instytucjami kulturalnymi.

1