Eric Schopler

Techniki nauczania dla rodziców i profesjonalistów

• AUTYZM

Cechy dzieci autystycznych (Leo Kanner, 1943):

• brak nawiązania konfliktu i brak reakcji w stosunku do rodziców objawiające się od najwcześniejszego okresu życia,

• fakt, że nie przyswajały umiejętności mowy w sposób właściwy dla normalnych dzieci, lecz często pozostawały nieme lub wykonywały dziwne i nietypowe zachowania językowe, które poważnie utrudniały komunikację,

• obecność zachowań stereotypowych na różnych poziomach rozwoju, począwszy od prostych, powtarzających się ruchów ciała, po złożone rytuały powtarzanych sekwencji zachowań,

• problem z transformacją informacji sensorycznej,

• tyle nietypowych zachowań, ile jest dzieci autystycznych.

• DIAGNOZA

• ocena rozwoju,

• obserwacja wzorców zachowania,

• rozmowa z rodzicami.

• ROZWÓJ MOWY U DZIECI AUTYSTYCZNYCH

• sztywność, brak elastyczności - uczenie się języka w mechaniczny, „szablonowy” sposób; słowo zachowuje dokładnie takie znaczenie, jakie dziecko poznało najpierw; dzieci nie uogólniają znaczenia słów przenosząc je z jednej sytuacji na inną; nie potrafią używać słów w nowych kombinacjach, lecz posługują się ciągle wyuczoną mechanicznie frazą,

• brak chęci komunikowania się - brak zainteresowania lub inicjatywy w kwestii komunikowania się z innymi; wyrażanie własnych potrzeb tylko, gdy zmusza je do tego osoba dorosła,

• zaburzenia komunikacji - dzieci autystyczne nie rozwijają systemu komunikacji za pomocą gestów, pozwalającego zrekompensować brak mowy; mimika rozwija się powoli („kamienny” wyraz twarzy),

• trudności w operowaniu pojęciami abstrakcyjnymi - trudność w rozumieniu słów wyrażających pojęcia abstrakcyjne (czas, kolor, rozmiar, uczucia),

• pamięć słuchowa - znakomita pamięć krótkotrwała (powtarzanie długich fraz bez zrozumienia); trudności w przywoływaniu z pamięci długotrwałej krótkich fraz,

• pamięć wzrokowa - dobrze rozwinięta; czytanie i pisanie słów, których nie rozumieją w języku mówionym,

• mowa - brak umiejętności nabycia mowy lub ograniczone słownictwo i brak zróżnicowania form syntaktycznych; bełkotanie, „żargon”, mowa echolaliczna, prawidłowa artykulacja w mowie echolalicznej.

• ĆWICZENIA

1. Naśladowanie dźwięków:

• imitować dźwięki zbliżone do słów: „bum”, „dół”, „hej” - podrzuć dziecko na kolanie cztery razy, a potem powiedz „hej”, przy następnym podrzuceniu dziecko też wydaje dźwięk,

• imitować dźwięki: „zii - ip”, „zuu - u” i „oo - o” w czasie ćwiczeń z kredką - rysowanie na zmianę z dzieckiem znaczków na papierze (wydawanie specjalnych dźwięków dla każdego znaczka),

• imitować odgłosy zwierzęce: „muuu”, „hau, hau”, „miau” - przesuwanie zwierząt - zabawek w stronę dziecka i wydawanie odpowiednich dźwięków; później robi to dziecko,

• imitować dźwięki nie wykonując przy tym ruchów („ma - ma”, „ba - ba”, „ciast - ko”) - wydawanie dźwięków i odtwarzanie ich przez dziecko (za dźwięki nagroda).

2. Rozumieć czasowniki dotyczące działań i poleceń:

• prawidłowe reakcje na polecenie „chodź” i „siadaj”,

• rozumieć słowa: „skakać”, „bujać”, „klaskać” (czynności, które dziecko lubi wykonywać),

• rozumieć słowo i znak migowy dla „bujanie” i „tulenie”.

3. Rozpoznawać nazwy rzeczowników:

• dopasować trzy przedmioty do obrazków (but, kubek, łyżka),

• podawać nazwane przedmioty (piłka, auto, łyżka, but),

• rozumieć frazy złożone z trzech słów: „piłka dla taty”, „łyżka dla mamy”, kubek dla Kasi”.

4. Nauczyć się wyrażać własne potrzeby:

• mówić „łuuuu” na bujanie, „ba”, aby otrzymać bańki mydlane,

• wyrażać życzenia za pomocą znaku,

• nazywać przedmioty i rysunki.

5. Komunikacja o bezpośrednim znaczeniu dla dziecka i jego sytuacji społecznej:

• odpowiadać na pytania (czy to jest...?) za pomocą słów „tak” i „nie”,

• posługiwać się zaimkami (mnie, ciebie, jemu, jej) - to jest dla niego…, dla ciebie…, to jest dla mnie…,

• używać czasu przeszłego często występujących czasowników (historyjka „co się zdarzyło?”),

• nauczyć się pozdrowień i podziękowań („halo”, „cześć”, „pa”, „dziękuję”).

• MOWA BIERNA - ĆWICZENIA:

• rozróżniać dźwięki (wiek rozwojowy: 6- 12 m.),

• nauczyć „przychodzenia” i „siedzenia” oraz związanych z tym umiejętności (WR 1 - 2 l.),

• nauczyć imion domowników (WR 1,5 - 2,5 l.),

• nauczyć „stop” i „chodź” w odpowiedzi na polecenia (WR 2 - 3 l.),

• nauczyć kolejności wykonywania poleceń (WR 2,5 - 3,5 r.),

• rozumieć przyimki „na” i „pod” (WR 3 - 4 l.),

• rozumieć znaceznie przedmiotów znajdujących się w domu wg ich przeznaczenia i miejsca występowania (WR 3,5 - 4,5 l.),

• doskonalić zrozumienie i używanie przymiotników odnoszących się do bodźców innych niż wzrokowe - rozpoznawać przeciwieństwa (WR 3,5 - 5 l.),

• poprawić zrozumienie i użycie zaimków: w, na, w górze, obok, między, za, a także pytań rozpoczynających się od „gdzie” (WR 4,5 - 5,5 l.).

• MOWA CZYNNA - ĆWICZENIA:

• usprawnić odruchy związane z artykulacją (odruchy z okolicy ust, odruchy ssania, ruchy języka) (WR 6 --12m.),

• zapoznać z pewnymi dźwiękami mowy (m, b, h) i zachęcić do ich wydawania (WR 6 - 18m.),

• wyrażać życzenia przez wskazanie (WR 1 - 2l.),

• doskonalić używanie nazw przedmiotów (WR 2 - 3l.),

• poprawić ekspresję i rozumienie słów (WR 2,5 - 3,5l.),

• udawać czynności (WR 3 - 4l.),

• ćwiczyć spontaniczna konwersację i umiejętność odwoływania się do doświadczeń (WR 3,5 - 4,5l.),

• rozwinąć mimikę, gestykulację (WR 4 - 5l.).

• ZASADY ZWIĄZANE Z NAUKĄ MOWY:

• mowa bierna (rozumienie) występuje przed mową czynną,

• nowe słowa przedstawiane osobno lub z krótkich frazach,

• nowe słowa - rzeczy, na które dziecko ma ochotę, określające jego ulubione czynności,

• nauka nowych słów - w ruchu, dziecko widzi i czuje przedmiot oraz słyszy równocześnie jego nazwę,

• gesty i słowa stanowią dodatkową pomoc,

• zaczynamy od słów, którymi dziecko będzie miało okazję się posługiwać.

1