Sytuacja przed wojną peloponeską i własne przemyślenia

• Przekształcanie się Związku Morskiego w ateńskie imperium

• Sojusznicy tracili swobodę, zależność polityczna i gospodarcza od Aten

• Ateny jako państwo- hegemon

• Ateny zakładały kolonie na terytoriach poddanych- realistyczny imperatyw szerokich granic !

• Zwiazek Peloponeski opanowany przez Sparte, sojusznicy Sparty pomagaja jej tlumic powstania Helotow

• WAZNE ! analogiczna sytuacja jak podczas zimnej wojny: dwa bloki, dwie organizacje, dwa panstwa hegemony - stad wiekszosc dzialan podejmowanych można będzie interepretowac jak te z czasu zimnej wojny= WAZNA ROLA KONCEPCJI REALISTYCZNEJ !!!!

• początkowo Ateny potega morska, Sparta lądowa, jednak oba państwa dążą do wzmocnienia swej pozycji i podkopania pozycji przeciwnika = WYŚCIG ZBROJEŃ

• przyczyna wojny wzrost roli Aten, rozwoj gospodarczy, militarny ekonomiczny

• rywalizacja na plaszczynie ideologicznej = oligarchie ver. Demokracje

• potęga Związku Morskiego - Ateny ,potęga Związku Peloponeskiego - Sparta i jej sojusznicy

• na terenie egejskim o potędze państwa decyduje jego flota- podobnie jak geostrategiczna koncepcja Mahana !

Księga 1

• przed powstaniem zwyczajowo pojmowanej Hellady Tukidydes mówi o istnieniu barbarzyńskich zwyczajów i wielu wojnach każdego z każdym, podejście podobne jak Hobbes i Machiavellii ,= jednostka nastawiona na konflikt , koncepcja realistyczna

• od początku rozwijano floty, które pozwalały panować nad morzem Egejskim

• dawniej brak wojen lądowych (najwyżej z sąsiadami), duża rola wypadów floty- coś w rodzaju dzisiejszych sił szybkiego reagowania

• wielka wojna ( z Persami) podzieliła świat grecki na potęgi: lądową (Sparta) i morską (Ateny) dalej do obu obozów dołączały się kolejne polis

• hegemonowie tworzą organizacje - Związki, niemniej najważniejsze są interesy państw- polis a nie Związku jako całości

• wg Tukidydesa przyczyną wojny był wzrost potęgi ateńskiej naruszający istniejącą równowagę sił i niepokojący Spartę= realiści jako jeden z głównych metod polityki międzynarodowej uznają wojnę prewencyjną lub uderzenie wyprzedzające , można to powiązać

• bezpośrednią przyczyną wojny peloponeskiej wojna Koryntu (sojusznika Sparty) z Korkirą, Korkira zwróciła się o sojusz do Aten

• mowa Korkirejczyków, główne argumenty:

• przymierze z Atenami korzystne dla obu stron

• flota Korkiry wzmocni flotę ateńską - realistyczny argument

• Korkira jest pokrzywdzona a nie sama jest stroną krzywdzącą - argument idealistyczny

• Korkira będzie sojusznikiem Aten w przyszłej nieuchronnej wojnie ze Sparta- argument realistyczny, wzmocnienie sił własnych ,a osłabienie teoretycznego sojusznika naszego wroga

• Wg. Posłów Korkiry Ateny powinny uprzedzić ataki Związku Peloponeskiego - uderzenie wyprzedzające - realizm

• Wejście Korkiry do Związku Morskiego nie lamie pokoju 30-letniego bo Korkira nie jest niczyim sojusznikiem

• Ważne położenie geograficzne Korkiry na drodze do Italii, mogą więc kontrolować ważnych geostrategicznie rejon dla przewidywanej wojny

• Mowa Koryntyjczyków

• Opierają się o swoje prawa do Korkiry

• Wg. Koryntu Ateny złamią układ pokojowy jeśli poprą Korikrę

• „ten kto pomaga to przyjaciel, ten kto przeszkadza to wróg”

• Korynt żąda rewanżu za wcześniejszą pomoc udzieloną Atenom

• groźba ochłodzenia stosunków w przypadku sojuszu Aten z Korkirą

• Reakcja Ateńczyków: sojusz obronny z Korkirą działający tylko w wypadku ataku na Ateny albo Korkirę, wysłanie kilku okrętów na Korkirę jako „straszaka” - miały nie podejmować akcji zbrojnej przeciw Koryntowi

• Wyprawa morska Koryntu na Korkirę, bitwa morska - początkowo Ateńczycy nie atakowali statków Korynckich, ale gdy szala zwycięstwa przechyliła się na korzyść Koryntu Ateńczycy starli się także z nimi , Korkirę uratowała noc

• Następnego dnia Koryntyjczycy wysyłają heroldów bez lasek do Ateńczyków, Ateńczycy przyznają ze nie zrywają układu pokojowego, ale wojna wybuchnie jeśli Korynt zaatakuje Korkirę , Koryntyjczycy wycofują się

• Korynt jest wrogi Atenom i szuka okazji do wojny z nimi, Ateny narzucają sankcję ( zakładników i zburzenia murów)od Potidai - kolonia koryncka w Związku Morskim. Polis to mając obietnice poparcia Sparty i Macedończyków inicjuje bunt przeciw Atenom wraz z Botyjczykami i Chalkidyjczykami = odpadają one ze Związku Morskiego

• Ateny oblegają Potidai , Korynt zły na Ateny że atakują jego kolonie, Ateny na Korynt że wspiera wyjście polis ze Związku Morskiego - powód wojny,

• Mowa Koryntyjczyków na Zgromadzeniu Spartańskim

• Zarzucają że przez swą bezczynność Sparta prowokuje Ateny do dalszej ekspansji

• Uważają że Sparta nie reagując okazuje słabość

• Ocena polityki Aten - stricte realistyczna - Ateny zawsze stawiają sobie większe cele nie poprzestając na tym co już osiągnęły

• Szantaż - jeśli Sparta nie zacznie działać sojusznicy mogą stworzyć inne przymierze poza Związkiem Peloponeskim

• Mowa Ateńczyków na Zgromadzeniu Spartan

• Ateńczycy tłumaczą się z powstania swej hegemonii uważając że powstała na prośbę sprzymierzeńców

• Ostrzeżenie dla Sparty by przemyślała swe kroki w obawie przed ich konsekwencjami

• Przestrzeganie przed niemożliwymi do przewidzenia efektami wojny

• Mowa Archimedosa

• Zauważa potęgę floty ateńskiej i słabość Sparty w tej dziedzinie

• Jest przeciwny natychmiastowej wojnie

• Proponuje on wysłanie poselstwa do Aten i rozmowy = jest to realistyczne ujęcie równowagi sił, NEGOCJACJE SĄ LEPSZE OD WALKI

• Powolność Sparty i nie dawanie się pochlebcom traktuje jako cnotę- Sparta kieruje się tylko własną racją stanu

• Mowa Stenelasasa

• Ateńczycy z dobrych stali się źli - tym bardziej godni są kary = w idealizmie zakłada się że wojna jest stanem spowodowanym przez złe państwa i przywódców

• Żądanie wszczęcia wojny

• Sparta przystępuje do wojny z Atenami - Tukidydes tłumaczy to obawą przed jeszcze większą dominacją Aten- w ujęciu dzisiejszym można przyjąć że aktor stosunków stara się zabezpieczyć równowagę sił przed dominacją innego aktora

• Obwarowanie murami Aten - Temistokles tłumaczył to jako równość szans wszystkich państw Hellady, albo wszystkie polis mają nie mieć murów, w przeciwnym razie postępek Aten usprawiedliwiony

• Ateny twardą ręką prowadziły Związek Morski - ograniczały siły wojskowe sprzymierzeńców i ich suwerenność, ściągały z nich daniny

• Mowa Koryntczyków na zgromadzeniu sojuszniczym:

• Panowanie Aten na morzu może zagrozić handlowi nie tylko miast nadmorskich ale też lądowych

• Przekupywanie najemników ateńskich, odciąganie sprzymierzeńców Aten - środki walki proponowane przez Korynt

• Potrzeba jednolitości całego Związku peloponeskiego ażeby pokonać Ateny- każdy aktor osobno jest słabszy, stąd wymóg jedności aktorów

• Poselstwa Spartan do Aten- poszukiwanie casus beli

• Kwestie religijne- po kądzieli uderzałyby w Peryklesa, zatem Ateny mogłyby stracić wielkiego przywódcę

• Ustąpienie spod Potidai Ateńczyków

• Żądanie cofnięcia zakazu handlu w Atenach dla Megaryjczyków

• Mowa Peryklesa :

• Przewaga ideologiczna Aten- wszyscy mają prawo głosu więc będą bronić swojej wolności

• Główną siłą marynarka- uderzenia w różne miejsca bez możliwości obrony ze strony Sparty

• Idealizm w odniesieniu do najemników- nie dadzą się przeciągnąć na wyższy żołd

• Chce oddać kwestie sporne pod sąd rozjemczy - wiara w rozmowy

• Wojny nie rozpoczyna , ale jeśli będzie trzeba to Ateny będą się bronić

Księga 3

• Wyspa Lesbos odrywa się od Aten, Ateńczycy wyprawiają się na nią, oblegają Mitylenę, Mityleńczycy wysyłają poselstwo do Sparty i Olimpii

• Mowa Mityleńczyków:

• Mitylena sprzymierzyła się z Helllenami przeciw Persom a nie z Atenami

• Sojusz Mityleny z Atenami nie na zasadach równości ale hegemona z słabeuszem

• Obawa Mityleny przed ujarzmieniem jakie spotkało innych sojuszników Aten

• Prośba o przyjęcie do Związku Peloponeskiego

• Nakłaniają Spartę do najazdu : w Atenach jest zaraza, flota ateńska rozproszona na siły pod Lesbos i koło Peloponezu

• Argumenty Mityleńczyków za przyjęciem ich do Związku: mają dużą flotę, może to spowodować dalsze przechodzenie sojuszników Aten na stronę Sparty

• Sparta przyjmuje Lesbos do Związku

• Spartanie wysyłają flotę do Mityleny a sami napadają na Attykę

• Ateńczycy w międzyczasie przekonują Mitylenę do poddania się, w Atenach zapada decyzja o zbiciu wszystkich mężczyzn a sprzedaniu w niewolę kobiet i dzieci

• Mowa Kleona w tej sprawie:

• Jest za ukaraniem Mityleńczyków

• Uznaje ich secesję za zamach groźny dla Aten, ponieważ Mitylena to obwarowana wyspa z dobrą flotą- może być zagrożeniem dla Aten

• Uznaje odpowiedzialność zbiorową a nie jednostkową, w myśl zasady że po podjęciu decyzji realizuje ją cały naród a nie tylko jednostki-decydenci

• Z ukarania Mityleńczyków chce zrobić przykład dla reszty sprzymierzeńców

• Mowa Diodotosa:

• Przeciw ukaraniu Mityleńczyków

• Nie uznaje śmierci Mityleńczyków za korzystną dla Aten

• Inne miasta nie będą kapitulować w obawie przed losem jaki spotkał Mityleńczyków

• Wymordowanie Mityleńczyków niesprawiedliwością= kwestią etyczna

• Postulował ukaranie tylko przywódców buntu

• Zwycięstwo opcji Diodotosa

• Następnie Plateje poddają się Spartanom, pod warunkiem przysłania przez nich sędziów, sędziowie pytają tylko czy Platejczycy pomagali Spartanom

• Mowa Platejczyków:

• Powołują się na pomoc w czasie wojny z Persami

• Twierdzą że walczyli przeciw Sparcie bo sama kazała im wcześniej wejść do Związku Morskiego a nie Peloponeskiego

• Wg. Platejczyków winę za walki ponoszą Ateny i Sparta jako hegemoni, a nie pomniejsze państwa - sojusznicy

• Platejczycy tłumaczą że stanęli po stronie lojalności Atenom (idealizm) niż korzyści z układu ze Spartą ( realizm)

• Apelują do honoru Spartian i do wcześniejszej wspólnej historii

• Podkreślają że poddali się bo liczyli na uczciwy sąd, w przeciwnym razie woleliby zginąć w walce ze Tebańczykami

• Mowa Tebańczyków :

• Oskarżają Platejczyków

• Uważają ze Plateje zawsze staja po stronie silniejszego licząc na korzyści z tej strony

• Potwierdzeniem powyższego są wojny napastnicze Plateii u boku Aten, a nie tylko wojny obronne

• Platejczycy w większości zostają wymordowani , a Plateje zniszczone ,ziemie dostają Tebańczycy

• Spartianie zakładają kolonię w Heraklei nieopodal Termopil

• Porażka Demostenesa w walce z Eolami

• Pod Metropolis zwycięstwo Demostenesa

• Ampriakoci i Akarnańczycy podpisują stuletnie przymierze i układ o wzajemnej pomocy tak przeciw Atenom jak i Sparcie

• Sprzymierzeńcy sycylijscy proszą Ateny o wsparcie

Rozdział 5

• Walki w Amfipolis, podstęp Brazydasa, armia ateńska zostaje zniszczona , giną Kleon - wódz ateński i Brazydas -spartański

• Obydwaj byli zwolennikami wojny , po ich śmierci oba kraje dążyły do pokoju

• Sparta - wojna przedłużała się , stracili wielu Spartiatów pod Sfakterii, obawa prze buntem helotów, duża dezercja helotów z armii

• Ateny- porażki pod Delion i Amfipolis, obawa przed przejściem sprzymierzeńców na sronę przeciwną

• Traktat pokojowy:

• Wolnośc podróżowania do świątyń

• Zawarty na okres 50 lat

• Rozwiązywanie konfliktów na drodze prawa i układów- idealistyczny zapis, pamiętacie że podobny był w Traktacie Wersalskim i jak się to skończyło

• Przypisano poszczególne polis jednej lub drugiej stronie

• Przysięga odnawiana co roku

• Następnie do Sparty przybyło poselstwo ateńskie w celu rozszerzenia traktatu o przymierze:

• 50 letni sojusz obronny spartańsko-ateński

• żadne z polis nie mogą działać na własną ręke przeciw wspólnemu wrogowi i wspierać się w miarę możliwości

• wsparcie w razie ataku na każde z polis lub buntu poddanych

• przymierze to kończy pierwszą, trwającą 10 lat wojnę

• pokój trwał przez 6 lat i 10 miesiecy

OKRES POKOJU

• po zawarciu pokoju wszyscy rozjeżdżają się w swoje strony, Korynt proponuje Argos aby stworzyła nowe przymierze peloponeskie mające obalić dominację tak Sparty jak i Aten

• do Argos przyłączają się Mantynejczycy, Sparta widząc wrzenie na Peloponezie wysyła swych posłów do Koryntu, grożąc że przymierze Koryntu z Argos zostanie uznane za akt wrogi Sparcie

• już od samego początku obowiązywania układu ateńsko spartańskiego wzajemna nieufność związana z nie wypełnieniem wszystkich zwrotów ziem z obu stron - koreluje to z neorealistycznym poglądem o oszustwie w stosunkach międzynarodowych

• w odpowiedzi powstaje przymierze beocko- spartańskie

• wystraszeni osamotnieniem Argiwczycy proszą Spartę o przymierze

• niemniej w tym samym czasie w Atenach Alkibiades widząc wzmocnienie Sparty, podstępem zwraca lud przeciw Spartanom i doprowadza do umowy Argos z Atenami

• na sto lat

• traktat obronny miedzy Atanami i Argos i ich sojusznikami

• brak zgody na przemarsz wojsk państw trzecich przez terytoria krajów traktatowych

• koszty utrzymania wojsk sojuszniczych ponosi państwo które wezwało pomoc

• czas pokoju de facto był czasem w którym obie strony pod przykrywką traktatu pokojowego wzmacniały swoje siły i pozycję oraz pozyskiwały nowych sojuszników i karały wcześniejszych zdrajców

• w końcu doszło do konfrontacji Sparty z Argos pod Mantyneją, zwycięstwo Spartan w efekcie podpisano układ pokojowy

• Argos miało oddać jeńców i zwrócić zdobyte wcześniej terytoria

• Ustalono nie rozmawiać z Ateńczykami dopóki nie opuszczą Peloponezu i zburzą własne fortyfikacje

• Ateńczycy wyprawiają się przeciw Melos, dialog melijski:

• Melijczycy stoją na straży idealistycznych poglądów jak neutralność, prawo międzynarodowe (określają je jako zasada wspólnego dobra) ,wartości i ład Liczą na pomoc Sparty jako wyraz reakcji na zagrożenie ładu przez awanturnicze państwo ( Ateny)

• Ateńczycy hołdują realistycznym poglądom, nakierunkowują się na pokazanie swej siły, zabezpieczenie nowych terenów , wykorzystanie swej przewagi nad słabszymi aktorami. Nie wierzą w akcję Sparty uważając że idealistyczne podejście jest niezgodne z jej racją stanu,

• Po odmowie przejścia Melos na stronę Aten, Ateńczycy oblegają polis melijskie

• Melos upada- mężczyźni zostają wymordowani a kobiety i dzieci sprzedani w niewolę.

Księga 6

• Ateńczycy podejmują decyzję o wyprawie w celu podbicia Sycylii,orędownikiem tej wyprawy jest Alkibiades, Nikias miał poważne obawy przed tym krokiem

• Mowa Nikiasa:

• Sprzeciwia się wojnie z podszeptów innych państw ,która nie powinna dotyczyć interesów Aten

• Obawia się wysyłania i rozdrabniania własnych sił zbrojnych podczas trwania pokoju , który nie ma de facto

• W chwili obecnej Sycylijczycy obawiali się potęgi Aten ,ale nieudana wyprawa mogła to podkopać

• Nie ingerowanie pozostawi Sycylię poza konfliktem peloponeskim, interwencja oznaczać będzie osłabienie Aten ,które nie mają się szans utrzymać na Sycylii

• Obawia się o sytuacje wewnętrzną Aten które powoli odbudowują swoja gospodarkę i ludność po wojnie i zarazie

• „Nie należy sprzymierzać się z państwami które nam w potrzebie nie pomogą a sami musimy je w trudnych chwilach wspierać”

• Mowa Alkibiadesa :

• Jest zwolennikiem wyprawy sycylijskiej , której chce być dowódcą

• Uważa że uda się mu wywołać rozruchy na Sycylii dzięki czemu z łatwością opanuje to państwo

• Lekceważy zagrożenie Spartańskie uważając że Spart po Mantyneji jest bardzo osłabiona i nie odważy się na atak

• Twierdzi że należy dotrzymać przymierza z sojusznikami na Sycylii (pacta sund servanda) oraz że lepszy jest zapobieganie atakowi niż bronienie się przed nim ( teoria uderzenia wyprzedzającego)

• Atakuje rozłam który chce wprowadzić Nikias miedzy starymi a młodymi ( zasada jednolitości aktorów- głównym aktorem jest państwo więc jeśli ono coś zdecyduje to jednostki nie mogą działać na własną rękę)

• Druga Mowa Nikiasa :

• Przedstawia potęgę Syrakuz

• żąda zwiększenie ilości armii floty i innych środków potrzebnych do prowadzenia wojny

• widzi trudności w walce na nieznanym terytorium

• Nikias żądał zwiększenia siły wyprawy aby przez podniesienie jej kosztów odwieść Ateńczyków od niej, osiągnął cel odwrotny, Ateńczycy jeszcze bardziej napalili się na wyprawę

• Kwestia herm , zarzuty pod adresem Alkibiadesa, które odpiera , śad ma się odbyć po jego powrocie z wyprawy

• Zgromadzenie Ludowe Syrakuz dowiedziało się o wyprawie, mowa Hermokratesa :

• Podkreśla trudności jakie przyjdą na armię ateńską operującą daleko od swej bazy

• Chęć stworzenia sojuszu obronnego wszystkich miast wyspy

• Proponuje wysłanie poselstw do Sparty i Koryntu w celu sojuszu i rozpoczęcia akcji przez powyższe w Attyce

• Mowa Atenagorasa przywódcy ludu Syrakuz:

• Nie wierzy w atak Aten

• Uważa że Ateny nie zaatakują mając jednoczesny konflikt ze Spartą u siebie

• Twierdzi że Syrakuzy są wystarczająco potężne by odeprzeć Ateńczyków

• Flota ateńska dopływa do Syrakuz, w tym samym czasie dociera statek po Alkibiadesa, który ma go zabrać na rozprawę do Aten

• Alkibiades ucieka , zaocznie zostaje wydany wyrok śmierci na niego, przechodzi on na stronę Sparty

• Zarówno Syrakuzy jak i Ateny próbują przeciągnąć na swoją stronę Kamarynę, przemawia Hermokrates:

• Podkreśla ekspansywność i imperializm Ateński

• Pokazuje że Ateńczycy chcą skłócić Sycylijskie państwa

• Podważa przymierze kamaryńsko- ateńskie jako defensywne a nie ofensywne

• Przewiduje że Kamarynę spotka los innych sojuszników Aten

• Apeluje do tożsamości etnicznej Kamaryny i Syrakuz

• Mowa Eufemosa posła Aten:

• Uważa że Ateny są dzięki swej potędze najbardziej godne hegemonii

• Odwołuje się do teorii dalekich granic- bezpieczeństwo Aten nie leży tylko w Attyce ale wszędzie gdzie mają interesy

• Będą kierować się własnym interesem na Sycylii ( paradygmat realistyczny)

• Twierdzi że sojusz z Atenami jest dla Kamaryny korzystny jako przeciwwaga potęgi Syrakuz ( równowaga sił)

• Zachęca do wystąpienia przeciw Syrakuzom

• Kamaryna stwierdziła że będzie neutralna w konflikcie dwóch swych sprzymierzeńców

• Ateńczycy szykują się do oblężenia i zniszczenia Syrakuz, tymczasem Syrazkuy wysyłają do Sparty kolejne poselstwo, Sprtanie nie są skłonni wystąpić przeciw Atenom, jednak próbuje przekonać ich Alkibiades:

• Zdradza plany Ateńskie

• radzi wysłać pomoc Syrakuzom i zaatakować Attykę

• radzi ufortyfikować Deklei jako ważne strategicznie miejsce w Attyce

• zauważa rozbicie sił ateńskich

• Sparta najeżdża tereny Argos, Ateny wspierają swego sojusznika, wojna zaczyna się na nowo