Literatura szczegółowa do stereotypów (wybór)

Obraz Polaków w świadomości własnej (autostereotyp Polaka)

Krzemiński Ireneusz 1996 red. — Czy Polacy są antysemitami, Warszawa.

Szadura Joanna 1993 — Z badań nad autostereotypem POLAKA. Kryteria polskości, [w:] Nazwy wartości. Studia leksykalno-semantyczne I, pod red. Jerzego Bartmińskiego, Małgorzaty Mazurkiewicz-Brzozowskiej, Lublin, 239-256.

Wojtaszak Andrzej 1993 — Stereotyp Polaka w myśli politycznej Romana Dmowskiego i narodowej demokracji, [w:] Mity i stereotypy w kulturze, literaturze i języku, pod red. Mirosławy Kozłowskiej i Ewy Tierling, Szczecin, 263-269.

Rau Anna 1999 — Pozytywny i negatywny stereotyp mężczyzny w Biblii a współczesny obraz Polaka, Prace Językoznawcze I, Olsztyn, 78-88.

Pajdzińska Anna 2000 — My, to znaczy… (z badań językowego obrazu świata), „Teksty Drugie”, z. 1, 33-53.

Jabłońska-Deptułowa E. 1996 — Samoobronny model „Polaka-katolika” i jego wpływ na stosunek do mniejszości narodowych, [w:] Trudna tożsamość. Problemy narodowościowe i religijne w Europie środkowo-wschodniej w XIX i XX wieku, pod red. Jana Lewandowskiego, Lublin, s. 62-67.

Obraz Polaków w świadomości innych - Europejczyków, Niemców (heterostereotyp Polaka)

Obraz Polski i Polaków w Europie, pod red. L. Kolarskiej-Bobińskiej, Warszawa 2003.

Polacy i Niemcy. Z badań nad kształtowaniem heterostereotypów etnicznych. Zbiór studiów pod red. Kazimierza Wajdy, Toruń 1991.

Lempp Albrecht 1995 — Stereotypowy Polak — stereotypowe Niemca postrzeganie, [w:] Narody i stereotypy, pod red. Teresy Wallas, 190-193.

Salmonowicz Stanisław 1993 — Polacy i Niemcy wobec siebie. Postawy - opinie - stereotypy (1697-1815). Próba zarysu, Olsztyn.

Schmidt Sybille 1998 — Rozwój stereotypów oraz wzajemnych ocen Niemców i Polaków, „Język Polski” LXXVIII, 70-81.

Szarota Tomasz 1996 — Niemcy i Polacy. Wzajemne postrzeganie i stereotypy, Warszawa, rozdział: „Pole”, „Polen” i „polnisch” w słownikach niemieckich dialektów i zbiorach przysłów, 64-100.

Wajda Kazimierz 1991 — Polski obraz Niemców i niemiecki obraz Polaków w publicystyce obu krajów w latach 1871-1914, [w:] Polacy i Niemcy, 45-86.

Bartmiński Jerzy 2007 — Etnocentryzm stereotypu. Polscy i niemieccy studenci o swoich sąsiadach, [w:] Tegoż, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin, 229-241.

Polacy w świadomości Rosjan

Duszenko Konstantin 1995 — Polak i Polka w oczach Rosjan, [w:] Narody i stereotypy, pod red. Teresy Walas, Kraków, 158-164.

Kępiński Andrzej 1990 — Lach i Moskal. Z dziejów stereotypów, Warszawa-Kraków.

Polacy w oczach Rosjan, red. J. Faryno, R. Bobryk, Warszawa 2000.

Tazbir Janusz 1996 — Rosjanie i Polacy — słowiańskie krzywe zwierciadło: fałszywy ksiądz, przewrotna Polka, „Polityka” nr 38.

Rosjanie w świadomości Polaków

Kępiński Andrzej 1990 — Lach i Moskal. Z dziejów stereotypów, Warszawa-Kraków.

Kępiński Andrzej 1995 — Geneza i funkcjonowanie negatywnego stereotypu Rosji i Rosjanina, [w:] Narody i stereotypy, pod red. Teresy Wallas, Kraków, 153-157.

Bartmiński Jerzy, Lappo Irina, Majer-Baranowska Urszula 2007 — Stereotyp Rosjanina i jego profilowanie we współczesnej polszczyźnie, [w:] Bartmiński Jerzy, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin, 262-298.

Brzezina Maria 1997 — Stylizacja rosyjska. Stylizacja językowa i inne ewokanty rosyjskości w utworach literackich ukazujących okres zaborów, Warszawa, rozdział: Etnonimia, 150-186.

Stereotyp Niemca w polskiej kulturze i mentalności

Polacy i Niemcy. Z badań nad kształtowaniem heterostereotypów etnicznych. Zbiór studiów pod red. Kazimierza Wajdy, Toruń 1991.

Wrzesiński Wojciech 1977 — Niemcy w oczach Polaków 1918—1939, „Odra”, nr 9.

Szarota Tomasz 1977 — Niemcy w oczach Polaków 1939—1945, „Odra”, nr 10.

Wrzesiński Wojciech 1992 — Sąsiad czy wróg? Ze studiów nad ukształtowaniem obrazu Niemca w Polsce w latach 1795-1939, Wrocław.

Kania Stanisław 1998 — Przezwiska Niemców w języku polskim, [w:] Przezwiska i przydomki w językach słowiańskich, część I, pod red. Stefana Warchoła, Lublin, 149-169.

Maliszewski Kazimierz 1991 — Kształtowanie się stereotypu Niemca i obrazu krajów niemieckich w potocznej świadomości sarmackiej od XVI do połowy XVIII w. (Próba rekonesansu), [w:] Polacy i Niemcy, 7-44.

Nowicka Ewa 1991 — Dystans wobec Niemców w społeczeństwie polskim, „Kultura i Społeczeństwo”, z. 4., 167-177.

Salmonowicz Stanisław 1993 — Polacy i Niemcy wobec siebie. Postawy - opinie - stereotypy (1697-1815). Próba zarysu, Olsztyn.

Schmidt Sybille 1998 — Rozwój stereotypów oraz wzajemnych ocen Niemców i Polaków, „Język Polski” LXXVIII, 70-81.

Wajda Kazimierz 1991 — Polski obraz Niemców i niemiecki obraz Polaków w publicystyce obu krajów w latach 1871-1914, [w:] Polacy i Niemcy, 45-86.

Bartmiński Jerzy 2007 — Jak zmienia się stereotyp Niemca w Polsce. Profile i ich historyczno-kulturowe uwarunkowania, [w:] Tegoż, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin, 242-261.

Stereotyp Żyda jako obcego w kulturze polskiej

Benedyktowicz Zbigniew 2000 — Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków, zwłaszcza rozdział: Stereotyp etniczny i fenomen „obcego” w kulturze ludowej. „Obcy” wewnątrz grupy, 177-192.

Mieczkowski Janusz 1993 — Kształtowanie się negatywnego stereotypu Żyda w Polsce powojennej, [w:] Mity i stereotypy w kulturze, literaturze i języku, pod red. Mirosławy Kozłowskiej i Ewy Tierling, Szczecin, 281-289.

Cała Alina 1992 — Wizerunek Żyda w polskiej kulturze ludowej, Warszawa.

Cała Alina 2001 — Stereotyp Żyda i Niemca - trwałość i zmiany, [w:] Stereotypy i uprzedzenia. Uwarunkowania psychologiczne i kulturowe, pod red. M. Kofty i A. Jasińskiej-Kani, Warszawa, 249-261.

Brzezina Maria 1986 — Polszczyzna Żydów, Warszawa-Kraków, rozdział: Wyraz Żyd (i pokrewne) w polszczyźnie i jego bliskoznaczniki, 83-97.

Grodzka Sylwia 2001 — Stereotyp Żyda i Cygana w przysłowiach polskich, Prace Językoznawcze III, Olsztyn, 39-46.

Stereotyp Cygana jako obcego w kulturze polskiej

Benedyktowicz Zbigniew 2000 — Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków, zwłaszcza rozdział: Stereotyp etniczny i fenomen „obcego” w kulturze ludowej. „Obcy” wewnątrz grupy, 177-192.

Mirga Andrzej 1988 — Krajobraz wiejski z Cyganami. Z badan nad stereotypem Cyganów w Polsce, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Prace Etnograficzne”, z. 24.

Ficowski Jerzy 1985 — Cyganie na polskich drogach, Kraków.

Grodzka Sylwia 2001 — Stereotyp Żyda i Cygana w przysłowiach polskich, Prace Językoznawcze III, Olsztyn, 39-46.

Seiffert Irena 2001 — Wizerunek Cygana w polskich przysłowiach i jego historyczno-kulturowe uwarunkowania, Rozprawy Komisji Językowe Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego XXVII, 91-103.

Renata Dźwigoł 2007 — Stereotyp Cygana w języku polskim, [w:] Romowie w Polsce i w Europie, pod red. Piotra Borka, Kraków, 8-23.

Stereotyp kobiety i mężczyzny

Arcimowicz Krzysztof 2003 — Obraz mężczyzny w polskich mediach. Prawda - fałsz - stereotyp, Gdańsk.

Bator Joanna 1998 — Wizerunek kobiety w reklamie telewizyjnej, Warszawa.

Budrowska Kamila 2000 — Kobieta i stereotypy. Obraz kobiety w prozie polskiej po roku 1989.

Kąś Józef 1994 — Kulturowy stereotyp mężczyzny i kobiety w środowisku wiejskim, „Język a Kultura” 9, 119-130.

Kąś Józef 2002 — Wizerunek mężczyzny i kobiety w tradycyjnej społeczności wiejskiej (na materiale gwar orawskich), [w:] Rozmaitości językowe ofiarowane prof. dr hab. Januszowi Strutyńskiemu z okazji Jego jubileuszu, pod red. Mirosława Skarżyńskiego i Moniki Szpiczakowskiej, Kraków, 101-109.

Habrajska Grażyna 1994 — Obraz kobiety w Biblii, „Język a Kultura” 9, 45-74.

Jędrzejko Ewa 1994 — Kobieta w przysłowiach, aforyzmach i anegdotach. Konotacje i stereotypy, „Język a Kultura” 9, 159-172.

Łobodzińska Roma 1994 — Jaka jest kobieta w języku polskim, „Języka a Kultura” 9, 181-186.

Nowosad-Bakalarczyk Marta 2002 — Kobieta „typowa” i „prawdziwa” w oczach studentów (Przyczynek do stereotypu kobiety), „Język Polski” LXXXII, z. 2, s. 25-35.

Rau Anna 1999 — Pozytywny i negatywny stereotyp mężczyzny w Biblii a współczesny obraz Polaka, Prace Językoznawcze I, Olsztyn, 78-88.

Pelletier Catherine 1996 — Stereotyp językowy kobiety w przysłowiach francuskich i polskich, „Etnolingwistyka” 8, 185-199.

Stelmach Agnieszka, Banach Mariusz 2005 — Wzór osobowy żony - matki w polskich pismach feministycznych, [w:] Rodzina, dziecko, media, red. Leon Dyczewski, Lublin, s. 176-186.

Warto przyjrzeć się metodzie opisu stereotypu matki, w: Bartmiński Jerzy 2006 — Polski stereotyp matki, [w:] Tegoż, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin, 151-166.

Stereotypy płci

Karwatowska Małgorzata, Szpyra-Kozłowska Jolanta 2005 — Lingwistyka płci. Ona i on w języku polskim, Lublin [rec. książki w: „Etnolingwistyka” 20, 420-422].

Mandal Eugenia 2000 — Podmiotowe i interpersonalne konsekwencje stereotypów związanych z płcią, Katowice.

Stereotyp punka

Lewandowski Marcin 2005 — Człowiek w językowym obrazie świata subkultury punków, „Poradnik Językowy” z. 5, 68-80.

Stereotyp blondynki

Karwatowska Małgorzata, Szpyra Kozłowska 2006 — Stereotyp blondynki w dowcipach internetowych, „Etnolingwistyka” 18, Lublin, 311-328.

Stereotyp Polaka (za granicą)

Obraz Polski i Polaków w Europie, pod red. Leny Kolarskiej-Bobińskiej, Warszawa 2003.

Kapiszewski Andrzej 1978 — Stereotyp Amerykanów polskiego pochodzenia, Wrocław.

Stereotyp mniejszości narodowych

Jabłońska-Deptułowa E. 1996 — Samoobronny model „Polaka-katolika” i jego wpływ na stosunek do mniejszości narodowych, [w:] Trudna tożsamość. Problemy narodowościowe i religijne w Europie środkowo-wschodniej w XIX i XX wieku, pod red. Jana Lewandowskiego, Lublin, s. 62-67.

Stereotyp Włocha

Pisarkowa Krystyna 1976 — Konotacja semantyczna nazw narodowości, „Zeszyty Prasoznawcze”, z. 1, 5-26.

Bartmiński Jerzy 2007 — Etnocentryzm stereotypu. Polscy i niemieccy studenci o swoich sąsiadach (zwrócić uwagę, jak postrzegają Włochów młodzi Niemcy!), [w:] Tegoż, Stereotypy mieszkają w języku, Lublin, 229-241.

Stereotyp Węgra i postrzeganie Polaków przez Węgrów

Sieroszewski Andrzej 1995 — Stereotyp Węgra w literaturze polskiej XIX i XX wieku, [w:] Narody i stereotypy, 58-62.

Reiman Judit 1995 — Węgierskie postrzeganie Polaków w latach osiemdziesiątych, [w:] Narody i stereotypy, 63-69.

Stereotyp Litwina w oczach Polaka i Polaka w oczach Litwina

Okińczyc Czesław 1995 — Stereotyp Litwina w oczach Polaka, [w:] Narody i stereotypy, 85-89.

Lemanaitė Greta 1995 — Stereotyp Polaka w oczach Litwina, [w:] Narody i stereotypy, 90-94.

Piwowar Jolanta 2007-2008 — Stereotyp Litwina w Polsce i Polaka na Litwie. Historia i współczesność, [w:] „Media. Kultura. Komunikacja Społeczna. Zeszyty Naukowe Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej UWM” nr 3-4, Olsztyn, 201-208.

Stereotyp Białorusina — Białorusini o Polakach

Antipenka Aleksander 1995 — Współczesny Białorusin, [w:] Narody i stereotypy, 95-98.

Ziejka Franciszek 1995 — Mieszkańcy smutnej Arkadii. Szkic do portretu Białorusinów w polskiej literaturze, [w:] Narody i stereotypy, 99-103.

Łojka Oleg A. 1995 — Polak w oczach Białorusina, [w:] Narody i stereotypy, 104-112.

Radzka Renata 2007-2008 — O sposobach prezentowania Białorusi i Białorusinów w prasie polskiej w minionym dziesięcioleciu, [w:] „Media. Kultura. Komunikacja Społeczna. Zeszyty Naukowe Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej UWM” nr 3-4, Olsztyn, 191-200.

Stereotyp Czecha i czeski stereotyp Polaka

Bartmiński Jerzy 2007 — Etnocentryzm stereotypu. Polscy i niemieccy studenci o swoich sąsiadach (zwrócić uwagę, jak postrzegani są Czesi!), [w:] Tegoż, Stereotypy mieszkają w języku, Lublin, 229-241.

Mestan Antonin 1995 — Czeski stereotyp Czechów a czeski stereotyp Polaków, [w:] Narody i stereotypy, pod red. Teresy Walas, Kraków, s. 35-42.

Kroh Antoni 1995 — Polak, Czech— dwa bratanki, [w:] Narody i stereotypy, s. 43-46.

Hloušková Jasna 1995 — Portret Polaka w oczach Czecha, [w:] Narody i stereotypy, s. 47-52.

Stereotyp chłopa/rolnika

Gostkowski Zygmunt 1989 red. — Społeczne obrazy i stereotypy chłopa, urzędnika i robotnika. Studia eksploracyjne, [w:] Analizy i próby technik badawczych w socjologii, t. 7, red. Z. Gostkowskiego, Wrocław.

Bartmiński Jerzy, Kryteria ilościowe w badaniu stereotypów językowych, [w:] Tegoż, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, s.79-80: stereotypowe cechy chłopa i rolnika w języku studentów lubelskich.

Stereotypy subkultur młodzieżowych (subkultura środowiska przestępczego, żołnierska fala, kibice piłkarscy, subkultura hiphopowa, studenci)

Kołodziejek Ewa 1976 — Językowo-kulturowy fenomen „fali” żołnierskiej (z perspektywy etnolingwistycznej), [w:] Z polszczyzny historycznej i współczesnej, red. T. Ampel, Rzeszów.

Kołodziejek Ewa 2005 — Człowiek i świat w języku subkultur, Szczecin.

Moch Włodzimierz 2008 — Hip hop — kultura miasta. Leksyka subkultury hiphopowej w Polsce, Bydgoszcz.

Zgółkowa Halina 1999 — Język subkultur młodzieżowych, [w:] Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka na przełomie tysiącleci, red. Walery Pisarek, Kraków.

Stereotyp subkultury marynarskiej

Kołodziejek Ewa 1992 — O przesądach marynarskich, „Literatura Ludowa” nr 1.

Kołodziejek Ewa 1994 — Gwara środowiskowa marynarzy na tle subkultury marynarskiej, Szczecin.

Maćkiewicz Jolanta 1991 — Nienaukowy i naukowy obraz morza: na przykładzie języka polskiego i angielskiego, Gdańsk.

Sosnowski A., Walkowiak J. 1995 — Autostereotypy i stereotypy kapitanów i bosmanów floty transportowej, [w:] Socjologia morska, t. I, Wrocław.