PRZYCZYNY ZGONÓW.

1. Choroby układu krążenia,

2. Nowotwory,

3. Urazy,

4. Zatrucia przypadkowe, samobójcze, zawodowe,

Toksykologia to nauka o truciznach (toxicon?)

Trucizna to każda substancja (stała, płynna, gazowa), która po wprowadzeniu do organizmu zakłóca jego funkcje życiowe.

W pewnych warunkach prawie każdy lek może stać się trucizną zależnie od dawki, drogi wprowadzenia, stanu zdrowia osoby przyjmującej lek i wielu innych czynników.

Rys historyczny:

Definicja trucizny wg Paracalusa:

„Sola dosis facit venerum”- „wszystko jest trucizną i nic nią nie jest. Dawka decyduje tylko, czy coś nie jest trucizną.”

Toksykologia teoretyczna dzieli się na:

• Ogólną - zajmującą się definicją podstawowych pojęć, tj. trucizna, zatrucie itd.

• Szczegółową - bada i opisuje trucizny,

• Doświadczalną - opracowuje modele badawcze i zajmuje się śledzeniem losu trucizn w organizmie,

Toksykologia stosowana (praktyczna) obejmuje:

• Toksykologia kliniczna - dyscyplina medyczna diagnozująca i lecząca zatrucia,

• Toksykologia sądowo - lekarska, - czyli ekspertyza i opiniowanie,

O przeżyciu decydują:

• Dawka wchłonięta,

• Szybkość wchłaniania i eliminacji trucizny,

• Droga wprowadzenia do organizmu,

• Rozpuszczalność,

• Stężenie trucizny,

• Indywidualne cechy ustroju,

Większość zatruć przypadkowych (30%) dotyczy małych dzieci, spowodowane są nieodpowiednio zabezpieczonymi, ogólnodostępnymi środkami chemicznymi i lekami.

Zatrucia dorosłych:

• Ekspozycja trucizn w czasie pracy (5%),

• Tentament suicidi (65%) - samobójcze,

• Leki (nasenne, uspakajające, psychotropowe),

• Alkohole (etanol, metanol, glikole),

• Gazy (tlenek węgla),

• Śmiertelność 1%,

• Najczęściej wystarczają klasyczne metody terapeutyczne,

Dawka ma zasadnicze znaczenie w definicji trucizny:

• Dawka toksyczna (dosis toxica) jest to ilość substancji, która po wchłonięciu do organizmu wywołuje efekt toksyczny.

• Dawka śmiertelna (dosis letalis) jest to ilość substancji powodująca śmierć organizmu po jednorazowym podaniu.

• Drugim bardzo ważnym pojęciem jest stężenie - ilość obecna w medium podlegającym badaniu.

Podział trucizn:

1. Pod względem toksyczności,

2. Podział ze względu na zmiany w organizmie,

Trucizny powodujące wyraźne zmiany:

• Działające miejscowo - kwasy, ługi, brom - powodują martwicę tkanek,

• Miąższowe - metale, sole metali ciężkich - uszkadzają nerki, wątrobę, serce,

Trucizny mogące nie wywoływać wyraźnych zmian:

• Lotne - działają na ośrodkowy układ nerwowy - rozpuszczalniki, alkohole,

• Krew, - CO, cyjanki, fenole, leki, narkotyki,

O toksyczności swoistej i odległych skutkach działania różnych związków chemicznych świadczą:

• Choroby nowotworowe,

• Zmiany genetyczne,

• Uszkodzenie immunologiczne,

• Zaburzenia psychiczne,

• Wady rozwojowe,

Ekspozycja (narażenie):

Fizyczny kontakt żywego organizmu z czynnikiem chemicznym, fizycznym lub biologicznym, wyrażony stężeniem lub natężeniem i czasem trwania.

Podczas narażenia może dojść do pobrania substancji chemicznej, a następnie jej wchłonięcia, które określa dawka wchłonięta. Obecność w próbkach materiału biologicznego może być dowodem narażenia.

Efekt:

Każda biologiczna zmiana w organizmie, narządzie lub tkance spowodowana lub związana z narażeniem na substancją chemiczną.

Efekt szkodliwy:

Nieodwracalna zmiana biologiczna, skutek narażenia (czynnościowa, morfologiczna),

Skutki zatrucia:

• Miejscowe,

• Uogólnione - systemowe,

Mogą również być:

• Łagodne (nudności, wymioty),

• Ostre - poważne (zaburzenia oddychania, zaburzenia rytmu serca),

Dawka - ilość podana trucizny,

Stężenie - ilość trucizny obecna w medium,

Stężenie krytyczne w komórce - stężenie, przy którym zachodzą zmiany czynnościowe komórki odwracalne lub nieodwracalne, niepożądane lub szkodliwe,

Narząd krytyczny - narząd, który jako pierwszy osiąga stężenie krytyczne substancji toksycznej,

Drogi skażenia:

• Spożycie (przewód pokarmowy) - dzieci, samobójcy, alkoholicy,

• Iniekcja - narkomani, ukąszenia, użądlenia,

• Inhalacja - gazy, pary, aerozole,

• Absorbcja (skóra) - związki fosfoorganiczne,

Ostre zatrucie:

Stan spowodowany nagłym wchłonięciem substancji, która w wyniku swoistych właściwości toksodynamicznych powoduje ciężkie zaburzenia czynności organizmu do jego śmierci włącznie.

1