TEMATY EGZAMINACYJNE

WYKŁADOWCA : dr A. Denisiuk (w+k)

Zagadnienia ogólne :

1. Historia wychowania jako nauka - jej przedmiot badań i miejsce wśród nauk historycznych i pedagogicznych .

2. Zmienność i zależności treści ideałów wychowawczych od stosunków społeczno - politycznych , ekonomicznych, stanu kultury i religii oraz świadomości społecznej w wybranych epokach historycznych .

3. Powiązania między filozofią a poglądami pedagogicznymi w przeszłości.

4. Osobowość i zawód nauczyciela oraz jego powinności jako przedmiot zainteresowań filozofów i pedagogów przeszłości . Formy i zakres przygotowania zawodowego nauczycieli - postulaty i rzeczywistość w wybranych okresach historycznych .

5. Rygoryzm i karność a swoboda dziecka w wychowaniu w piśmiennictwie pedagogicznym i praktyce szkolnej przeszłości .

6. Idee kształcenia powszechnego w dziejach europejskiej myśli pedagogicznej i praktyka szkolna w tym zakresie .

7. Postulaty poglądowości i aktywności poznawczej ucznia w procesie nauczania w wybranych koncepcjach pedagogicznych przeszłości . Werbalizm a poglądowość i aktywność poznawcza ucznia w procesie nauczania w wybranych koncepcjach pedagogicznych przeszłości oraz praktyka szkolna w tym zakresie .

8. „Nauka o rzeczach” jako przedmiot zainteresowań pedagogów przeszłości .

9. Idea i znane koncepcje wychowania przez pracę w dziejach europejskiej i polskiej myśli pedagogicznej .

10. Idea kształcenia kobiet w europejskim i polskim piśmiennictwie pedagogicznym a praktyka szkolna w tym zakresie .

11. Przykłady łączenia nauczania z zabawą lub innymi formami aktywności dziecka w świetle wybranych koncepcji pedagogów przeszłości .

12. Uwzględnianie potrzeb i skłonności dziecka w świetle znanych koncepcji wychowawczych pedagogów przeszłości .

13. Zainteresowanie wychowaniem małego dziecka w myśli i praktyce pedagogicznej przeszłości .

14. Znane próby oparcia pedagogiki na podstawach (przesłankach) naukowych ( dążenia do nadania pedagogice charakteru naukowego) .

15. Idee wychowania macierzyńskiego w europejskiej myśli pedagogicznej .

16. Idee kształcenia dorosłych w myśli i praktyce wychowawczej przeszłości

17. Idee i treści kształcenia retorycznego w szkolnictwie europejskim od starożytności do epoki odrodzenia .

Zagadnienia szczegółowe :

1. Początki instytucji wychowawczych na tle wychowania naturalnego .

2. Starożytność :

• Idee totalitaryzmu państwowego w starożytnej greckiej myśli i praktyce pedagogicznej .

• Trwałe wartości i osiągnięcia starożytnej myśli pedagogicznej .

• Stosunek wczesnego chrześcijaństwa (okresu rzymskiego) do kultury antycznej i szkoły grecko-rzymskiej .

3. Średniowiecze :

• Wychowanie i szkolnictwo w epoce europejskiego średniowiecza :

• Działalność Karola Wielkiego na polu oświaty

• Wychowanie stanowe w średniowieczu oraz warunkujące je czynniki

• Rodzaje szkół średniowiecznych - ich organizacja , nauczane treści , stosowane metody nauczania i wychowania

• Średniowieczny humanizm teocentryczny

• Powstanie i rozwój uniwersytetów europejskich

• Uniwersytet Krakowski , jego założenie i reforma

• Istota , cechy i kierunki scholastyki jako nauki średniowiecznej .

• Formy i treści recepcji kultury antycznej w piśmiennictwie średniowiecznym .

4. Odrodzenie i reformacja :

• Przemiany edukacyjne w Europie i w Polsce w okresie Odrodzenia .

• Reformacja XVI w. będąca ruchem społeczno-religijnym jako konsekwencja i zaprzeczenie idei humanizmu odrodzeniowego .

5. Odrodzenie w Europie :

• Idee pedagogiczne i propozycje dydaktyczno-wychowawcze artykułowane w piśmiennictwie zachodnioeuropejskiego Odrodzenia w konfrontacji z rzeczywistością edukacyjną XVI w.

• Szkoły - symbole nowych idei wychowawczych .

6. Odrodzenie w Polsce :

• Cechy kultury polskiej i reformacji oraz stan szkolnictwa w Rzeczypospolitej w epoce Odrodzenia .

• Dorobek polskiego piśmiennictwa pedagogicznego epoki Odrodzenia i główne idee wychowawcze głoszone przez humanistów polskich w XVI i XVII w.

• Model wychowania i wykształcenia szlachcica w szkolnictwie staropolskim XVI i XVII w. oraz w świetle instrukcji rodzicielskich .

7. Oświecenie w Europie :

• Wpływ przemian gospodarczych , społecznych , naukowych i filozofii XVII w. na kształtowanie się koncepcji oraz systematyzowanie refleksji pedagogicznych w okresie europejskiego Oświecenia .

• Główne idee pedagogiczne i ich twórcy w okresie europejskiego Oświecenia - J. Locke , J.A. Komeński .

• Idee pedagogiczne francuskiego Oświecenia .

• Rewolucja szkolna we Francji w XVIII w.

8. Oświecenie w Polsce :

• Tło polityczne , społeczne i kulturalne reform szkolnych w Rzeczypospolitej drugiej połowy XVIII w.

• Stan szkolnictwa w Polsce w połowie XVIII w. i ówczesne próby reform szkolnych zmierzających do naprawy Rzeczypospolitej poprzez wychowanie synów szlacheckich .

• Geneza i okoliczności powstania Komisji Edukacji Narodowej .

• Projekty reform KEN .

• Przemiany oświatowe w Polsce w okresie działalności KEN .

• Osiągnięcia i niepowodzenia KEN oraz ich przyczyny .

• Szlachecka opinia publiczna wobec powstania i reform oświatowych dokonanych przez KEN .

• Zalety i wady szkolnictwa jezuickiego od XVI do XVIII w.

9. Główne idee wychowawcze i znaczenie Wielkiej Rewolucji Francuskiej dla rozwoju oświaty i przemian w szkolnictwie w XIX-wiecznej Europie .

10. Neohumanizm a pozytywizm :

• Spór pedagogiczny XIX w. o typ szkoły i treści kształcenia .

• Idee społeczno-oświatowe pozytywizmu warszawskiego i kierunki zainteresowań wychowawczych (naukowych) polskich pedagogów XIX w. i przełomu XIX i XX w.

11. Systemy pedagogiczne XIX w. i ich twórcy :

• Wkład niemieckich pedagogów w zakresie tworzenia systemów i kierunków pedagogicznych w XIX i początkach XX w.

• Wspólne cechy propozycji dydaktyczno-wychowawczych i wzajemne uzupełnianie się systemów pedagogicznych J.H.Pestalozziego, F.W.Froebla, J.F.Herbarta .

12. Szkoła tradycyjna a „nowe wychowanie” :

• Czynniki i warunki inspirujące krytykę pedagogiki herbartowskiej i „szkoły tradycyjnej” oraz sprzyjające popularyzacji idei „nowego wychowania” .

• Krytyka cech systemu pedagogiki herbartowskiej i tzw. „szkoły tradycyjnej” w świetle postulatów pedagogicznych ruchu „nowego wychowania” .

• Kierunki pedagogiczne ruchu „nowego wychowania” - ich twórcy i założenia.

• Znane eksperymenty pedagogiczne i rozwiązania o charakterze metodycznym „nowego wychowania” zmierzające do unowocześnienia pracy szkoły .

13. Istota i założenia naturalizmu i socjologizmu pedagogicznego w świetle wypowiedzi pedagogów z początków XX w.

14. Pedagogika społeczna - jej założenia i przedstawiciele .