Calvin Pryluck

„Kiedy znak nie jest znakiem”

• wielu badaczy próbowało przystosować terminologię językowych części mowy do badań nad filmem - zaproponowane koncepcje w poważnym stopniu zniekształcały podstawowe zjawisko

• wielce doskonała wymyślność modeli lingwistycznych może maskować przeszkody w naszych dążeniach do zrozumienia szeroko pojętych podstaw filmu

FILM NIE JEST JĘZYKIEM

• ale czy może być badany jak gdyby był językiem? (Christian Metz)

• filmu nie można rozpatrywać tak, jak gdyby był językiem, bez ryzyka popełnienia poważnego błędu

• podstawowa różnica pomiędzy językiem a filmem wyklucza możliwość zastosowania modelu językowego do zbadania kwestii: jakie są charakterystyczne właściwości ogólnego systemu znaków filmowych, które umożliwiają rozumienie filmu przez odbiorców

• co znajduje się na ekranie?

Logiczne systemy:

1. język = system dedukcyjny

2. film = system indukcyjny

• oba typy systemów podporządkowane są odmiennym rodzajom reguł

Podstawowe zmienne kodujące obu systemów znakowych:

fundament języka = dźwięk głosu

• ludzki głos może wytworzyć tysiące dźwięków, ale tylko 40-50 z nich ma specyficzne znaczenie w każdym języku - FONEMY

• wokół każdego fonemu - szereg wymiennych i możliwych do zaakceptowania dźwięków - ALOFONY

• pomiędzy fonemami istnieje linia granicząca - różna w różnych językach; fonetyczne granice w szeregach językowych dźwięków stanowią część systemu, a zarazem są jednym z czynników powodujących jego działanie

film = obrazy fotograficzne i dźwięki

• do zakodowania obrazu fotograficznego wystarczą takie środki jak: kąt widzenia, oświetlenie, rodzaj obiektywu

• specyficzne zmienne czynniki: wielkość obrazu, układ przedmiotów w obrębie kadru, poziom i kąt oświetlenia, perspektywa obiektywu, głębia pola

• wszystkie kategorie wpływają na przekazywanie znaczenia i dzięki nim powstają potencjalnie niezliczone możliwości obrazowania

• w szeregach tych zmiennych kodujących brak jest wyraźnych granic

• jedną z konsekwencji wynikających z fotograficznego uwarunkowania filmu jest to, że pierwotnie obraz jest w specyficzny sposób wierny wobec przedmiotu = różnica w porównaniu z językiem słowo jest zawsze mniej lub bardziej nacechowane ogólnością; obrazy = konkretność, słowa = ogólność

• słowa można uszeregować od najbardziej abstrakcyjnych do całkiem konkretnych

• obraz - specyficzność obrazu przedmiotu może być osłabiona poprzez redukcję jego cech charakterystycznych i zaakcentowaniu właściwości klasy przedmiotów, do których należy - dokonuje się tego dzięki umiejętnemu manipulowaniu zmiennymi kodującymi

• z jednostek takich jak słowa czy ujęcia konstruuje się według odpowiednich wzorów

jednostki bardziej złożone

• w języku werbalnym występują własności znamienne dla składni - wszystkie są ściśle regulowane przez prawa (np. stały szyk wyrazów)

• właściwości językowe funkcjonują jako środki sygnalizujące specyficzne współzależności semantyczne niezależne od znaczenia pojedynczych wyrazów; właściwości te są częścią logicznej struktury języka, a także jej specyficznymi oznacznikami

• wypowiedź słowną pojmuje się w kategoriach rozumienia reguł, według których jest ona konstruowana

język stanowi system dedukcyjny i jego reguły, którymi się rządzi są uzależnione od

istnienia granic

• użycie systemu wymaga znajomości reguł, które można zastosować po każdej stronie linii granicznej

w dziedzinie FILMU nie ma podobnych właściwości zależnych od stałych granic,

ponieważ brak jest granic w filmowych zmiennych kodujących

• nie wiemy gdzie znajduje się kraniec jakiegoś kolejnego rodzaju ujęcia umieszczonego wewnątrz sekwencji

• brak jest ustalonych środków służących zasygnalizowaniu charakteru wzajemnych relacji pomiędzy ujęciami

• wszelkie konwencje mają charakter płynny, można je określić tylko w przybliżeniu

• proces osłabienia sztywnych konwencji może mieć swe źródła w intencjach oraz ostatecznym celu jaki chce osiągnąć realizator, bądź też w swobodzie z jaką traktuje on swych odbiorców

• te quasi-konwencje traktuje się jak przypuszczenia, a nie jak rzeczy pewne => określa się je w kategoriach systemu indukcyjnego

• systemy indukcyjne mają charakter probabilistyczny, a ich zawartość posiada swoje znaczenie =>

• logiczne oznaczniki w filmie mają przede wszystkim znaczenie relacyjne, w tym sensie w jakim działają one pomiędzy poszczególnymi ujęciami

• pojedyncze oznaczniki cechuje prostota, ale ich zbiór tworzy już złożony splot

• ikoniczne techniki obrazowania to niektóre z logicznych oznaczników filmu

• ikoniczność zależy nie tylko od owych technik, ale także od wydarzeń, które są przedmiotem obrazowania = zarówno wydarzenie jak i obrazowanie wzajemnie na siebie oddziaływują

• niektóre z różnorodnych kodów filmowych uważane są za wydarzenia ekranowe; np. sposób ubierania się, architektura, zachowanie postaci − mogą mieć charakter dedukcyjny

• jednakże w ramach obrazowania kody oddziaływują na siebie, co doprowadza do ich zmian i modyfikacji

• wskutek interakcji - kody nawet dedukcyjne - stają się elementami syst. indukcyjnego

• ponieważ nie ma w obrazowaniu stałych granic i oznaczniki są uzależnione od wydarzeń reprodukowanych - ich znaczenie ustawicznie się zmienia; całość tego systemu ma charakter indukcyjny, zależny nie od reguł, ale od kontekstu, od konkretnych wydarzeń danej sytuacji

• kiedy zaczynamy uważać film za system indukcyjny, wówczas zaczynamy go traktować w kategoriach reguł, które mają odmienny charakter niż reguły systemu dedukcyjnego; jednym z celów współczesnej lingwistyki jest opis gramatyk języka w taki sposób, aby mogły one generować wszystkie wypowiedzi akceptowane - w przypadku filmu rozpatrywanie kwestii poprawności byłoby zamierzeniem bezsensownym

• reguły filmowe mają charakter procesualny i wyznaczają możliwości, w ramach których nie ma formuł niemożliwych do przyjęcia

• reguły języka werbalnego mają charakter operacyjny, określają nam sposób działania systemu

• chociaż żadne elementy filmu nie odpowiadają operacyjnym regułom systemu językowego, to jednak istnieje pewna ilość elementów nieprocesualnych uwarunkowanych zasadami fizjologii percepcji

• w odróżnieniu od przeciętnego punktu widzenia, percepcja obrazu nie odbywa się w sposób natychmiastowy - kompletny obraz jest postrzegany jako całość w sposób pobieżny, natomiast szczegółowa percepcja tworzy się w procesie postrzegania składającego się z serii szybkich ruchów gałek ocznych

różnica istniejąca między logiką dedukcyjną a indukcyjną, jaką zastosowaliśmy w naszej analizie faktu filmowego, kwestionuje strukturalny sposób podejścia zorientowany na badanie kodów (czego zwolennikiem był Metz)

• indukcyjny sposób podejścia kładzie nacisk na interakcje wszystkich składników kodowych wewnątrz struktury