Z. Nałkowska: Romans Teresy Hennert. BN

• jako młoda dziewczyna wyróżniała się dojrzałością wśród rówieśniczek,

• buntowała się przeciw etosowi naukowej pracy i heroizmowi znoszenia opłakanych warunków materialnych,

• ojciec - ateista, antyklerykał, światopogląd naukowy - ewolucjonizm i autorytet nauk przyrodniczych,

• atak na Sienkiewicza (na reakcyjność kulturalną i społeczną, brak zrozumienia dla duchowej problematyki modernizmu, pochwałę szlachetczyzny),

• uczucia do pierwszego męża - Leona Rygiera (ślub - 11.02.1904) + fascynacja Stanisławem Mędrzeckim,

• nie była feministyczną działaczką,

• jej powieści o kobietach podważają stereotypy polskiego dziewczęcia, żony i matki z Sienkiewicza i „siłaczek” z Żeromskiego,

• dandys - reżyseruje i stylizuje estetycznie życie według dekadenckich zasad piękna,

• pierwsza „prawdziwa” powieść Nałkowskiej - Narcyza,

• 29.01.1911 - zmarł jej ojciec, Wacław,

• wojna i Polska stają się przedmiotem jej twórczości,

• w 1916 roku poznała drugiego męża - Jana Gorzechowskiego (ślub - 25.06.1922),

• s. XXIV odcinała pępowinę łączącą sztukę z feminizmem,

• twórczość międzywojenna - nie indywidualistyczny bunt, a próby przedstawienia charakterów,

• jest twórczynią polskiej nowoczesnej powieści psychologicznej,

• podejmuje proustowskie rozumienie miłości, której istotą jest cierpienie powodowane zazdrością,

• chce pogodzenia z przemijaniem - stąd tematy - 1) niedobrej miłości i 2) starzenia się,

• autocenzura ze strachu przed mężem (Gorzechowskim) w opowiadaniach więziennych Ściany świata z 1931 roku (Nałkowska pracowała jako kuratorka w Towarzystwie Opieki nad Więźniami),

• w latach okupacji prowadziła z siostrą sklep tytoniowy,

• zmarła w Warszawie 17.12.1954

Romans Teresy Hennert:

• akcja powieści - w stolicy, wiosną 1922 roku (prawdopodobnie),

• zaczęła Nałkowska ją pisać we wrześniu 1922,

• nie powieść polityczna, bo Nałkowską interesuje obyczajowo-psychologiczny aspekt politycznych przemian,

• 3 kwestie - 1) kształtowanie się nowych elit i sposobów robienia kariery, 2) rozgoryczenie piłsudczyków odsuwanych od władzy, 3) sytuacja mniejszości narodowych, podatnych na komunistyczną agitację (XLVI),

• zdarzenia składają się ze spotkań bohaterów,

• promotorzy akcji - 1) mąż Teresy - obrazuje sposób robienia kariery. Początek - dzięki wątpliwemu moralnie posagowi żony - odszkodowaniu za jej przedmałżeński romans z młodym paniczem. Spekulacje, inflacha, korumpowanie administracji wojskowej. 2) komunista Andrzej Laterna - wykorzystuje naiwność idealisty - Lina, czyni z niego informatora przekazującego tajemnice wojskowe,

• chcą pozyskać (i Hennert i Laterna) pułkownika Omskiego (entuzjasta militarnej organizacji, honorowy),

• kobiety - zasada kontrastu. Basia Olinowska - osierocona, pozbawiona domu, niezależna. Teresa - wyzwolona, ale pozycję społeczną zyskuje dzięki mężczyznom,

• rozwiązanie - Gondziłł - aresztowany za finansowe malwersacje, Lin próbuje popełnić samobójstwo, Laterna ucieka z kraju,

• retardacja, opóźnianie akcji - przyszli kochankowie spotykają się pierwszy raz w ósmym rozdziale  na zawodach hippicznych,

• romans kończy się zabójstwem kochanki i samobójstwem kochanka,

• w Omskim - kompleks Edypa (z nienawiści do sadystycznego ojca, który maltretował matkę i z miłości do matki i pretensji, że pozwalała sobą pomiatać). W Basi kochał socjalną wyższość i rodzinny egoizm. Teresę utożsamiał z matką, panującą nad mężczyzną. Po odkryciu, że jest mu uległa ze strachu - postanowił się zemścić (a raczej: kierowały nim nieświadome popędy),

• nieobecność głównej bohaterki (jej istnienie przedmiotowe), jest ona stroną bierną,

• żona Gondziłła - kocha go i nie upokorzy. Wanda Hennertówna - miłość rozsądna i opiekuńcza. Elżbieta Sasinówna - romansami zmierza ku karierze małżeńskiej. Andrzej Laterna kocha siostrę,

• powiązanie wątków publicznych i prywatnych - wiosna niepodległości - zaprzeczenie romantycznych ideałów, Teresa to zaprzeczenie ideału matki-Polki,

• ideologia i psychologia motywują i symbolizują się wzajemnie. Ludzie idei - Omski, Lin, Andrzej Laterna. Ludzie kariery: Teresa, Gondziłł, Sasinówna. Ludzie miłości ale nie idei: Hennertówna i Binia Gondziłłowa,

• rozwiązanie wątku publicznego - charakter otwarty, symbolizuje niepodległe życie. Rozwiązanie wątku prywatnego - zamknięte (koniec życia bohaterów i tekstu powieści),

• tragizm ludzkiego losu symbolizują u Nałkowskiej opisy cierpienia i śmierci zwierząt,

• antycypacje tragicznych wydarzeń,

• teoria plotki jako narzędzia poznania międzyludzkich stosunków (LIX) - stworzyła ją Nałkowska i wykorzystała w narracji,

• plotka - 1) wprowadza narrację personalną - postacie przekazują sobie wiedzę ułomną i wątpliwą  niedomówienia  fabuła niejednoznaczna. Ważne są interpretacje faktów, a nie fakty, 2) sposób opisu postaci - konstruuje wieloznaczność bohaterów,

• mało dialogów, mowa pozornie zależna,

• nazwiska bohaterów - dyskretnie znaczące (socjalne i geograficzne pochodzenie ujawniają),

• aluzyjność jest osiągana przez niedopowiedzenia i eufemizmy,

• tekst powieści - nasycony ironią,

• dyskusje bohaterów wprowadzają spory ideowe i światopogląd,

• profesor Laterna - rezoner, ma godzić sprzeczne stanowiska,

• powieść - dyskusja. Zakłada niejednoznaczność.