DROGA NIEMCÓW DO PONOWNEGO ZJEDNOCZENIA PAŃSTWA 1949-1990, POZNAŃ 1991

Stosunkowo szylbko i łatwo przychodzące sukcesy 'polityczne na tym etapie, Iktóre Adenauer zawdzięczał przede wszystkim zbieżności formu-łows.nych 'przez niego zadań z dążeniami swych (sojuszników, sprzyjać miały po ulkładach (paryskich wysunięciu na pierwszy plan zachód nioni e-miecikiej polityki zagranicznej rozwiązanie problemu niemieckiego. Wa-runkieim sukcesu kolejnego etapu było włączenie caletgo potencjału militarnego, gospodarczego i politycznego wspólnoty zachodniej do realizacji celu zjednoezenioW'ego.

Tymczasem po [przystąpieniu obu państw niemieckich do przeciwnych bloków polityczno-militarnych również na Zachodzie zwolna .zaczął sobie torować drogę pogląd o pierwszeństwie stworzenia kolektywnego systemu bezpieczeństwa w Europie d rozbrojenia p,rz;d zjednoczeniem Niemiec. Punktem zwrotoym w tej sprawie stało s; ę oświadczenie prezydenta D. Einsenhowera z 6 stycznia T955 r. o osiągrnędu przez świat atomowej równowagi militarnej. Wkró',ce potem, premier Francji G. Mollet stwierdził, że: „Problem zjednoczenia Niemiec może się wszystkim ukazać jaśniej, jeśli najpierw dojdzie do jakiegoś sukcesu w Europie w sprawie rozbrojenia." °. Wyrazem tego nowego stanowiska Zachodti była konferencja ministrów spraw zagrań i c zoiy c h w Genewie (4-16 listopada 1955 ir.)- W części komuniikatu końcowego konferencji, a dotyczącego zjednoczenia, włączono określenie ,,rozwiązanie problemu 'niemieckiego". Określenia to oznaczało, że mocarstwa dopuszczają możliwość także innego rozwiązania tej sprawy niż przywrócenie państwa ogólnoniemieokie-go. Stanowiło to punikt zwrotny w 'kwestii niemieckiej. Równocześnie na konferencji genewskiej (po raz pierwszy została zerwania przez mocarstwa zachodnie zależność migdzy rozwiązaniem kwestii niemieckiej a postępami w dziedzinie odprężenia. Torować zaczęła sobie drogę teza, że rozwiązanie .problemu niemieckiego powinno ibyć w więkwzym stopniu spirawą samych Niemców. Teza ta oznaczała potrzebę odejścia RFN od polityki ignorowania drugiego państwa niemieckiego — NRD i konieczność poszukiwania <w<raz ;z nim rozwiązania probktmu niemieckiego ⁷.

koncepcji zjednoczeniowej. Polegała ona ,na wiązaniu .możliwości zjednoczenia z antagonizowaniem wielkich mocarstw i naisidanicm konfrontacji w stosunkach Wschód-Zachód⁸. Toteż taka polityka, zakładająca zjednoczenie Niemiec w (granicach z 1937 r. poprzez aneksję NKD .i 'byłych niemieckich obszarów wschodnich, musiała się znaleźć w .martwym punlkcie. W związku z tym zjgodzić się. naieży z zachadnioniemieckiim politologiem P. Eiisenmairmem, który oceniając politykę Adenauera w kontekście 'kryzysu iberlińsfeieigo z 1961 ,r. stwierdzał, że dokonana przez niego orientacja zachodnia nic osiągnęła nic więcej poza utrzymaniem stanu posiadania •w warunkach rozbicia jedności państwowej⁹. Zachód w swoim interesie nie 'był skłonny popierać w pełni roazczi-ń zachodnioniemieckich, wiikta-jecych go w konflikty bez możliwości pokojowego z nich wyjiścia i .blokujących normalizację .stosunków w Europie.

Konsekwencją podtrzymywania tej linii przez Adenauera była jedynie eskalacja rewizjonistycznych roszczeń zachodnionicmi^ćkich, zakłócających -tworzący się klimat odprężenia i współpracy w Europie przy jednoczesnym utrwalaniu się podziału Niemiec i narastaniu groźby izolacji RFN "wśród sojuszników 'zachodnich. Jedynym odbiciem w koncepcji zjednoczeniowej Adenauera tych nowych trendów zachodzących w stosunkach Wschód-Zachód było zhierarchizowanie państwowego przedmiotu zjednoczenia. Pod koniec okresu adenauerowskiego w programie zjednoczeniowym priorytet otrzymało tzw. małe 'zjednoczenie (z NRD) przed¹ dużym 'zjednoczeniem (Niemcy w granicach z 1937 r.)- Oznaczało to, że najpierw 'trzeba .połączyć oba państwa niemieckie, a dopiero potem rozstrzygnąć Ttwestię granic niemieckich w traktacie pokojowym, który 'byłby zawarty 'ze .zjednoczonymi Niemcami¹⁰.

Już pod koniec lat pięćdziesiątych mocarstwa zachodnie coraz wyraźniej .reprezentowały stainowiisko, że polityka z pozycji siły wobec Wschodu jest nierealistyczna z powodu wzrostu potęgi militarnej i gospodarczej państw socjalistycznych, W latach sześćdziesiątych przygotowano iw USA nową strategię kształtowania stosunków ze Wschodem, opartą na glolbalizmie i selektywnej koegzystencji. Wychodzono tu z założenia, że w warunkach zrównoważenia w Europie potencjału atomowego dążyć

należy do stanu względnego odprężenia, a rozstrzygnięcia konfliktu Wschód-Zachód¹ należy (poszukiwać w rejonach pozaeuropejskich. Na tej podstawie przyjęto strategię budowy mostów do Europy Wschodniej, zakładającą rozwój współpracy .między Wschodem a Zachodem w oparciu o zasadę poszanowania istniejącego status quo. Zamierzenia te sprzyjać miały procesowi emancypacji krajów socjalistycznych spod wpływów ZSRR, pdbutdrać je do 'wewnętrznych przemian, wykorzystywania tych przemian do rozluźnienia zwartości systemu socjalistycznego, i w konsekwencji doprowadzenia do zmiany układu sił na kontynencie europejskim.

W tej nowej sytuacji międzynarodowej problem niemiecki musiał Ibyć .przesunięty na dalszy plan w hierarchii priorytetów i zainteresowaniia dyplomacji mocarstw zachodnich, z wyraźnymi jednocześnie dążeniem do ..zamrożenia" ^problematyki niemieckiej, a -nawet ze skłonnością do zawierania w tym zalkresie pewnych kompromisów ^ll.

Stosunek ch.ad.ecji do sytuacji międzynarodowej wytworzonej w latach sześćdziesiątych nie itaył jednolity. Wprawdzie wszystkie jej ugrupowania diisrrzesgały potrzebę uelastycznienia dotychczasowej polityki i wyciągnięcia wniosków, tym niemniej recepta na nadanie polityce w sprawie Niemiec większej skuteczności tbyła zróżnicowana.

W przeciwieństwie do linii adenauerow^kiej, odrzucającej potrzebę powiązania zjednoczenia Niemiec z jakimkolwiek programem normalizacji stosunków z państwami socjalistycznymi, koncepcja G. Schródera zakładała natomiast „otwarcie" polityfei zagranicznej RFN na Wschód (oczywiście z pominięciem NRD), przy założeniu uznania przez państwa socjalistyczne zachodnioniemieokich pozycji -w stprawie Niemiec IbacŁź utrzymania się przy 'nich ze strony RFN, nienależnie od ewentualnej normalizacji. Potrzelha otwarcia na Wschód .argumentowana była tezą, iż państwa socjalistyczne .nie muszą stanowić zagrożenia dla jedności niemieckiej, wręcz przeciwnie, mogą :być nawet potencjalnymi sojusznikami RFN w tym dążeniu, pod warunkiem .umożliwienia tym państwom now-ego odczytania sensu zjednoczenia Niemiec. Należało więc przekonać państwa socjalistyczne, że ich interesom sprzyja bardziej zjednoczenie Niemiec niż stałe utrzymywanie napięcia w Europie Środkowej. .Pozwoli to im nie tylko uwolnić się od widma ciągłego zagrożenia ich Ibezjpieczaństwa, ale również ułatwi im to rozluźnienie więzi 'blokowych, uzależniających je w wyniku nie rozwiązanego problemu, niemieckiego od ZSRR ¹². Zapewniano przy lej okazji, że wraz ze zjednoczeniem państwo niemieckie byłoby .gotowe

dze doprowadzenia do porozumienia między obydwoma państwem;, postulowała .podpisanie tralktatu pokoju z obydwoma państwami niemieckimi. RFN propozycje te systematycznie odrzucała. Stopniowo jedtnalk wobec linii Adenauera narastała opozycja, która domagała się bardziej elastycznej polityki wschodniej⁶⁹.

W latach 60-tych w stosunkach międzynarodowych zaczęły umacniać się procesy zmierzające do załagodzenia konfliktów i ułożenia wzajemnych stosunków pomiędzy Wschodem i Zachodem. Zanikały tendencje konfrontacyjne. Górę brały tendencje koncyliacyjne. Jedną z głównych przeszkód na tej drodze stanowiła 'kwestia niemiecka. Sztywna linia Adę-nauera i jego następców hamowała proces odprężenia. W tej sytuacji w RFN do głosu dochodziła opozycja. W 1966 r. powstał gabinet wicl-.kiej koalicji ,z udziałem SPD, która kształtowała koncepcje tzw. nowej politytki wschodniej. Głównym jej rzecznikiem był Willi Brandt. W 1969 r. CDU i CSU odsunięte zostały od rządu. Gabinet powstał w oparciu o SPD i FPD. Z różnymi zmianami przetrwał on do 1982 r. Podjęto realizację nowej .polityki wschodniej. Zakładała ona częściowe uznanie realiów (powstałych po II wojnie światowej, by wzmocnić pozycję izolowanej na forum międzynarodowym RFN ^7f). Przywódcy RFN podjęli próby bezpośrednich rozmów z NRD. 14 III 1970 r. doszło do spotkania 'kanclerza Br-andta 7. premierem Willi Stophcm w Erfurcie. 21 maja miało miejsce drugie spotkanie w Kassel w RFN.

Podjęto trudne rokowania z ZSRR i Polaka, w których wyniku 12 VIII 1970 r. podpisano układ z ZSRR i 7 XII 1970 r. z Polską. RFN uznała granice powojenne i wyrzekła się przemocy w rozwiązywaniu spornych problemów⁷'. ZSRR szedł na ustępstwa i gotów był do kompromisu w sprawie Berlina Zachodniego, opór stawiali jednak przywódcy NRD z W. Ulibrichtem na czele. W tej .sytuacji ZSRR zmusił Ulbrichta do dymisji. Nastąpiło to formalnie w czasie XVI plenum KC SED, w dniu 3 V 19711 r. Następca Ulbrichta oa stanowisku I sekretarza KC SED i od 1976 r.