STANOWISKO KOMPROMISOWE W SPRAWIE POCHODZENIA POLSKIEGO JĘZYKA OGÓLNEGO I LITERACKIEGO.

Dzisiejsza nauka wiąże genezę języka ogólnego z dwiema hipotezami: wielkopolskiego lub małopolskiego podłoża gwarowego.

Stanowisko kompromisowe w sprawie pochodzenia polskiego języka ogólnego i literackiego przyjęli:

WŁADYSŁAW KURASZKIEWICZ

ZDZIAŁAW STIEBER (czyt. sztiber)

ZENON KLEMENSIEWICZ

Przyjmując za podstawę kształtowania się średniowiecznego języka ogólnego dialekt wielkopolski, dopuszczają i z większym niż inni naciskiem podkreślają wczesne uczestnictwo w jego strukturze gramatycznej i w słownictwie składników innych dialektów, ale zwłaszcza małopolskiego.

Krytyczna analiza właściwości systemu gramatycznego i słownictwa dostarcza następujących wniosków:

Wpływ wielkopolski

Wpływ małopolski

Neutralne

  • Brak mazurzenia w ogólnym języku polskim to wpływ działania normy, która ustala się na podstawie dialektu wielkopolskiego.

  • Brak wymiany - ch w -k to objaw starego wpływu wielkopolskiego.

  • Brak wymiany chw- na f- można interpretować jako działanie normy, która powstała na podstawie prawidłowości wielkopolskiej, a wzmocniła się dzięki wpływom czeskim.

  • Obecność grup śrz, źrz,

  • Przewaga - sko nad obocznym -sk

  • Panujące stanowisko formantu na- (wobec obocznego naj-)

  • Sposób użycia form biernika zaimków mie cie sie i mię cię się w XVI w. dowodzi okresowego wpływu dialektu małopolskiego, ale ostatecznie zwyciężają związane z tradycją wielkopolską formy na -ę

  • Przewaga i ostateczne zwycięstwo spójnika iże nad eże dowodzi genetycznej łączności j. ogólnego z podłożem dialektycznym wielkopolskim.

  • Upowszechnienie się w j. ogólnym wyrazu trzymać na szkodę wypartego dzi(e)rżeć przemawia za wpływem tradycji wielkopolskiej.

  • Wymiana prepozycji s(e) na z(e) jest wątpliwym argumentem na rzecz hipotezy małopolskiej.

  • Zbieżność wymowy rz i ż stanowi mniej istotny wpływ dialektu małopolskiego.

  • Postać bać się wskazuje na udział dialektu małopolskiego.

  • Przewaga -in nad obocznym - ino

  • Obecność formantu - isty w staropolszczyźnie wskazuje na rozwojową łączność z dialektem małopolskim.

  • Formy typu robiłech są produktem przejściowego wpływu dialektu małopolskiego na normalizujący się język literacki XVI w.

  • Okresowe szerzenie się zakresu użycia końcówki msc. l. mn. - och dowodzi wpływu dialektu małopolskiego

  • Samogłoski nosowe nie dają się wykorzystać jako element interpretacji genezy języka.

  • Oboczności ew / ow nie można wciągnąć w dyskusję o genezie języka, a ostateczne upowszechnienie się postaci ow dowodzi wpływu dialektu małopolskiego na normalizujący się język w XVI w.

  • Nieobecność struktur typu work, kupc (worek, kupiec) nie musi dowodzić słuszności hipotezy małopolskiej.

  • Nieobecność w nagłosie grup re-je- (w ich miejscu ra-ja-) niekoniecznie wiąże się z pochodzeniem małopolskim.

  • Pisownia typu twardy, świat nie dostarcza żadnego argumentu.

  • Użycie końcówki l. podw.
    -wa nie da się wyzyskać
    w rozważaniu genezy
    j. ogólnego.

Podstawę dialektycznej charakterystyki języka literackiego w pierwszej fazie rozwojowej integracji gwar stanowią:

1