1. Kazania

• Teksty inspirowane Biblią

• Najstarsze: Kazanie Świętokrzyskie (XIII/XIV w.), Kazania Gnieźnieńskie z XV w; kazania Piotra Skargi

• Kazanie, od kazać: mówic, opowiadać, nauczać; opowiadanie zawierające naukę

• W średniowiecznej Europie rozwinęla się sztuka ukladania kazań (związane z alfabetyzmem); na terenie Europy Zachodniej rozwinęla się sztuka dyktowania (ars dictandi) czyli umiejętność ukladania tekstów, zawierająca reguly komponowania utworów; kazanie: twierdzenie -> dowód -> wniosek + wprowadzenie elementów retorycznych (dla wzmocnienia powtórzenia, wykrzyknienia, pytania retoryczne, elementy rymowane - w celu zapamiętania przez sluchaczy); dostosowanie treści do odbiorców;

• Kazania Świętokrzyskie: zabytek języka polskiego; nazwa od miejsca przechowywania (klasztor benedyktynów na obszarze gór świętokrzyskich); powstaly zaś prawdopodobnie w Miechowie (malopolska); po 1838 r. kazania z klasztoru zostaly zrabowane i wywiezione do Rosji; Aleksander Bruckner odkryl je 60 lat później zauważając rozdarcie w kodeksie; poprosil o zgodę na rozprucie kodeksu i zauważyl teksty w języku slowiańskim; kierowane również do wyksztalconych mnichów (pojawiają się metafory);

• losy kazań Świętokrzyskich jako symbol kultury polskiej: po 1925 r. wrócily do Polski (slowo pisane, które jest w stanie przetrwać mimo przeciwności losu); wśród nich jest tylko jedno pelne kazanie na dzień św. Katarzyny (nawiązanie do męczeńskiej śmierci świętej)

• Kazania Gnieźnieńskie z XV w.: nazwa od miejsca przechowywania; 105 kazań, 95 w lacinie, 10 w języku polskim; pisane dla odbiorcy wyksztalconego, ale artystycznie slabsze od Świętokrzyskich

• Kazania Piotra Skargi: z końca XVI w., wygloszone przez Skargę na sejmie (czasy Zygmunta III Wazy; legenda literacka - nawiązanie do zerwanego sejmu);

• porównanie ojczyzny do okrętu („O milości ku ojczyźnie”) - slynna metafora, pochodząca ze starożytności (pieśń Horacego); Skarga zaadaptowal ją do warunków polskich; interpretowane jako zapowiedź upadku Polski; również: ojczyzna jako matka

• struktura kazań Skargi:

• wstęp (ogólny zarys, wprowadzenie, odwolanie do Biblii, cytat)

• opowiadanie (zaryssytuacji, któtkie wprowadzenie w historię Polski)

• dowodzenie (argumenty na potwierdzenie tezy)

• polemika (spojrzenie z różnych stron jako przewidywanie kontrargumentów przeciwnika)

• zakończenie i podsumowanie

• liczne pytania reotryczne, antytezy, gradacja (stopniowanie), metaforyka

• cele kazań: nauka (odwolywanie się do rozumu, patriotyzmu, poszanowania ojczyzny), poruszenie (odwolanie do serca) i zachwyceni (odwolanie do zmyslu estetycznego)

• Piotr Skarga (Piotr Powęski) - szlachcic (herb otrzymal od króla dopiero gdy stal się znany); student Akademii Krakowskiej; zostal kaznodzieją, bardzo dobry mówca, wstąpil do zakonu jezuitów; często glosil kazania w Mogile; związany z Wilnem; zarzucano mu wdawanie się w politykę; rektor Kolegium Jezuickiego w Wilnie; dużo uwagi poświęcal w swoich dzielach innowiercom; umieszczony w kanonie twórców patriotycznych (co nie podobalo się zaborcom); zbyt radykalny, kontrowersyjny; w 1792 r. ukazala się edycja Kazań Sejmowych; wiek XIX: boom na kazania Skargi (zmiana spojrzenia na Skargę: romantyk, profeta); teksty Skargi czytano wówczas jako ostrzeżenia dla Polski; obraz Matejki „Kazanie Skargi”

Tlumaczenia katolickie Biblii

• Biblia Królowej Zofii - najstarsze tlumaczenie w calości ST na język polski; polowa XV wieku; z inicjatywy Sonki Holszańskiej (4. żony Jagielly; Analfabetki, która stala się mecenasem kultury; oplacila tlumaczy); inaczej Biblia Szaroszpatacka; tlumaczenie z czeskiego

• Biblia Leopolity

• Innowiercze tlumaczenia Biblii