Narodziny i początki ruchu narodowo - demokratycznego (ruchu wszechpolskiego - narodowej demokracji - endecji. Podr. s. 187 - 188, 190

1. Geneza ruchu narodowo - demokratycznego.

- środowisko młodzieży studenckiej (pokolenia, które nie doświadczyło klęski powstania styczniowego)

skupione wokół tygodnika „Głos” (wydawany od 1886 r., red. nacz. - Jan Ludwik Popławski,

program: połączenie idei pracy organicznej z dążeniem do odzyskania niepodległości, program narodowej

pracy organicznej, odcięcie się od ugodowców i pozytywistów)

- utworzenie w Genewie przez Zygmunta Miłkowskiego (emigranta - uczestnika powstania styczniowego)

Ligi Polskiej w 1887 r. (program Miłkowskiego przedstawiony w książce „Rzecz o obronie czynnej i

Skarbie Narodowym” - nawiązanie do Wielkiego Manifestu TDP, odzyskanie niepodległości w wyniku

kolejnego powstania, szerzenie oświaty wśród ludu, rozbudzanie nastrojów patriotycznych w społeczeństwie

polskim, odcięcie się od ugodowców i pozytywistów)

- wysłanie przez Z. Miłkowskiego do kraju emisariusza Zygmunta Balickiego, który nawiązał

współpracę ze środowiskiem skupionym wokół tygodnika „Głos” i utworzył tajną organizację „

„Zet” (Związek Młodzieży Polskiej)

2. Przekształcenie przez młodych „zetowców”, z Romanem Dmowskim na czele, Ligi Polskiej w Ligę

Narodową w 1893 r. (Liga Narodowa nie zerwała całkowicie kontaktów z Z. Miłkowskim w Szwajcarii,

zrezygnowała jednak jednoznacznie z irredenty - dążenia do wywołania kolejnego powstania).

3. Zorganizowanie w 1894 r. przez Ligę Narodową manifestacji patriotycznej w Warszawie, w setną

rocznicę insurekcji kościuszkowskiej - tzw. „kilińczszyzna”

4. Utworzenie przez członków Ligi Narodowej partii politycznej -

Stronnictwa Narodowo - Demokratycznego (1897 r.)

5. Działalność Towarzystwa Oświaty Narodowej (TON) od 1899 r. - działalność oświatowa wśród

chłopów zaboru rosyjskiego - w duchu narodowej pracy organicznej, budzenie wśród chłopów polskiej

świadomości narodowej, TON działała w zaborze rosyjskim nielegalnie, organizowane przez nią tajne

nauczanie obejmuje jedną trzecią mieszkańców zaboru rosyjskiego (podr. s. 188)

6. Czasopisma narodowej - demokracji na przeł. XIX i XX w.: „Przegląd Wszechpolski”, „Polak”

7. Najważniejsze publikacje liderów narodowej - demokracji w pocz. XX w. :

Z. Balicki, Egoizm narodowy wobec etyki, 1902 r. (tekst źródłowy, podr. s. 190) normy etyczne mają

wynikać z interesu narodowego (dobro narodu wartością nadrzędną)

R. Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka, 1903 r.

R. Dmowski, Niemcy, Rosja i kwestia polska, 1908 r. (wysunął pogląd, że Polacy powinni obawiać się

germanizacji, natomiast polityka rusyfikacyjna caratu wobec Polaków okazała się nieskuteczna)

8. Program polityczny i ideologia narodowej demokracji na przeł. XIX i XX w. (oraz jej wpływ na

ukształtowanie się nowoczesnego nacjonalizmu polskiego).

- przekonanie, że naród jest jeden - pomimo istnienia trzech zaborów oraz rozwarstwienia

społecznego i majątkowego Polaków (istota „wszechpolskości”)

- budzenie i umacnianie polskiej świadomości narodowej wśród wszystkich warstw społecznych

Polaków oraz w trzech zaborach

- potępienie (początkowo) tzw. ugodowców ale także zwolenników kolejnego powstania narodowego

(czyli irredenty)

- solidaryzm społeczny i praca organiczna w obrębie polskiej wspólnoty narodowej (czyli hasło tzw.

narodowej pracy organicznej)

- nacjonalizm, postrzeganie wspólnoty narodowej jako wartości nadrzędnej, przekonanie, że normy

etyczne mają wynikać z interesu narodowego (dobro narodu wartością nadrzędną), Z. Balicki, Egoizm narodowy

- konieczność obrony polskich interesów narodowych przed żydowską i niemiecką burżuazją

- antysemityzm (przejawiający się np. w wzywaniu ludności polskiej do bojkotu sklepów żydowskich)

- antygermanizm

- niechęć do socjalizmu i masonerii

- neoslawizm i orientacja prorosyjska w przededniu wybuchu pierwszej wojny światowej