Literatura dla dzieci i młodzieży wykłady


Wykład 1

TERMINOLOGIA LITERATURY DLA DZIECI

Literatura dziecięca zwana jest często literaturą czwartą.

Czasem używa się synonimicznie pojęć: literatura dla dzieci o literatura dziecięca. Prof. Ryszard Waksmund uważa jednak, że używanie tych terminów wymiennie jest mylne.

Prof. Jerzy Cieślikowski używa terminu bajeczka dziecięca (z uwagi na opozycję: wiersz dla dziecka, gdzie konkretnym adresatem jest dziecko ↔ „wiersz dziecięcy”, napisany na podstawie wyobraźni dziecięcej).

Pierwsze rozróżnienie:

LIRYKA DLA DZIECKA i LIRYKA DZIECIĘCA

0x08 graphic
0x08 graphic

trywialny dominuje monolog liryczny,

dydaktyzm dziecięcy punkt widzenia

KRYTERIA ROZPOZNAWANIA LITERATURY DLA MŁODEGO ODBIORCY

  1. świadomy wybór dziecka jako adresata

  1. ciekawa treść

  1. duży ładunek emocjonalny

  1. interesująca postać bohatera

    1. jeśli bohater to dziecko postać wierna psychologicznie

    2. jeśli bohater to dorosły postać jest pewnym wzorcem

  1. jasny, bogaty styl

  1. fantazja

  1. humor

  1. zagadkowość

  1. dydaktyzm

  1. ilustracja (która ma bawić oraz konkretyzować ważne cechy)

HISTORIA LITERATURY DLA DZIECI

Oświecenie - archaiczne początki i okres klasycznej literatury dla dzieci (umowa starożytność literatury dla dzieci).

Przed oświeceniem powstawały utwory z myślą o wychowywaniu, np. starochińskie cztery księgi dla dziewcząt, staroindyjski zbiór bajek. Powstawały również utwory poświęcone dzieciom królewskim, zwłaszcza płci męskiej. Najczęściej były takie utwory pretekstem do oddania hołdu królewskim rodzicom.

Materiałem do nauki były rozmaite dydaktyczne dzieła z zakresu różnych nauk, traktaty moralne i polityczne. Tematy wybierano z historii, moralistyki, polityki; zawsze dostosowywano je do aktualnych potrzeb wychowawczych.

W epokach przed oświeceniem literatura dla dzieci była elitarna, dla wybranej młodzieży. Dawała jej wyselekcjonowany obraz rzeczywistości i wyselekcjonowane informacje. Wymagało to od młodzieży akceptacji.

Ludzie z nizin społecznych raczej nie mieli dostępu do literatury. Tylko niewielu z nich miało - dzięki protektorom - możliwości nauki i czytania literatury tzw. wysokiej.

W oświeceniu poszerzył się krąg odbiorców. Odbiorcą stały się większe grupy czytelnicze. Wyznacznikiem tej nowej literatury jest sama przyjemność lektury.

Literatura dla dzieci wywodzi się z folkloru przedpiśmiennego (bajki, piosnki, zagadki, przysłowia).

Dzieci chłopskie nie miały kontaktu z uczonymi dziełami, ale na pewno słuchały opowieści dorosłych, które przyciągały interesującą fabułą, miały czystą narrację oraz były humorystyczne. Dzieci te były zawsze włączone w obszar kultury dorosłych (prace, zabawy, kościół, święta, uroczystości).

Dzieci rodzin magnackich itp., wychowywane przez wiejskie nianie, również brały udział w tej kulturze. Gdy jednak wydostały się z tych kręgów, obcowały z dziełami wysokimi (zwł. starożytnymi).

Zeszytowe druki jarmarczne - łatwe do nabycia, na poziomie dziecka

Celem oświeceniowych wydawnictw było stworzenie literatury przeznaczonej dla dzieci. Problemem jednak było to, że człowiek, a zwł. dziecko, był wówczas niedostatecznie poznany (terra incognita). Większości wydawało się, że dziecko jest albo dzikusem, albo miniaturą człowieka dorosłęgo.

XVII/XVIII w. - postęp (nie tylko techniczny), upowszechnienie oświaty.

Autorzy książek dla dzieci starali się mnożyć i sublimować w utworach środki perswazji. Często przekształcali znane konwencje literackie lub sięgali po gotowe wzorce fabuły.

Myślą przyświecającą wszystkim tym utworom było przekonanie o wyższości człowieka dorosłego nad dzieckiem.

Koniec świata feudalnego dziecko wydobyło się z cienia dorosłych (przede wszystkim dzięki pedagogice J.J. Roussea oraz dziełom malarstwa flamandzkiego).

Romantyczna filozofia - wyidealizowanie dziecka dziecko stało się symbolem odnowy.

W końcu zaczęła powstawać literatura dziecięca jako alternatywa estetyczna i pedagogiczna wobec całej literatury.

Literatura ta była używana jako narzędzie umoralnienia.

Niektóre utwory przeznaczone dla dorosłych stały się częścią kanonu literatury dla dzieci. Czasem dzieje się też odwrotnie.

Przykłady:

Wykład 2

XVIII w. - John Locke zalecał, by w książkach dla dzieci były ilustracje.

Ilustracje początkowo były bardzo ubogie w grafice, nie były kolorowe; miały być przede wszystkim czytelne.

Koniec XVIII w. - wzrost zainteresowania książką myślenie o odbiorcy wiejskim (z tym że z początku były to tylko idee)

XIX w. - obowiązek czytelnictwa (w Polsce było to związane z zaborami) coraz częstszymi odbiorcami literatury były dzieci, młodzież.

Odrębny nurt dla czytelnika wiejskiego.

Dwudziestolecie międzywojenne - ujednolicenie lektur dla czytelnika wiejskiego i inteligenckiego.

Obecnie - umasowienie.

MIEJSCE DZIECKA W SPOŁECZEŃSTWIE

ŚREDNIOWIECZE

RENESANS

BAROK

XVII / XVIII W.

XVIII WIEK

ROMANTYZM

XIX WIEK

1 POŁ. XX W. - SYSTEMY TOTALITARNE

XX WIEK - STULECIE DZIECKA

dziecko potraktowane jako seksualizm człowieka dorosłego, jako klucz do odkrywania zachowań, sensów snów, pomyłek itd.

0x08 graphic

Dzieci nie będą ludźmi;

dzieci już są ludźmi.

0x08 graphic

J. Korczak wysunął postulat równouprawnienia dzieci wobec dorosłych, motywując to faktem, że 1/3 świata ludzi stanowią dzieci ( należy im się 1/3 wszelkich dóbr świata. Ponadto Korczak twierdził, że teoria Freuda splamiła dziecko i jest bardzo krzywdząca.

Wykład 3

POZYCJA DZIECKA GENIALNEGO

Puer senex - w starożytności dziecko takie nie wzbudzało wielkiego zdziwienia. Również później w pewnym stopniu było to może niecodzienne, ale nie wzbudzało nie wiadomo jakich sensacji.

Jednak w średniowieczu „cudowne” dziecko przerażało ludzi. Jedynym cudownym dzieckiem mógł być Jezus Chrystus, a inne uznawane były za owoc Szatana.

Od renesansu po oświecenie:

Nawet w romantyzmie, w którym wyidealizowano dziecko, nie zmieniono podejścia do genialności najmłodszych.

V. Hugo, G. Flaubert, W.A. Mozart, G. Bizet, A. Rimbaud, G. Rossini - rozpoczynali działalność artystyczną w bardzo młodym wieku, już na poziomie dojrzałym.

Wydawało się wcześniej, że jeśli dzieci wykazują w młodych latach duże zdolności, to w przyszłości będą miały problemy.

Obecnie genialne dzieci często przerażają, bo przerastają dorosłych.

Dzieciństwo:

Często - brak idealizacji.

LEKTURY DZIECI

STAROŻYTNOŚĆ

U podstaw wszelkiej literatury leży baśń.

Legendy i mity - przekaz ustny.

Eposy i mity - pierwsza twórczość piśmiennicza

VI w. p.n.e. - bajki Ezopa

Eneida Wergiliusza

Zbiór baśni Owidiusza - Przemiany

Przełom I i II wieku - Żywoty słanych mężów Plutarcha

ŚREDNIOWIECZE

Legendy i podania chrześcijańskie.

Pieśni rycerskie głoszące w czyny bohaterskie, pochwałę miłości i życia.

Moralitety, misteria (dużo z apokryfów).

Żywoty świętych.

W średniowieczu ścierały się różne nurty i ideologie. Potępiano starożytność grecką i rzymską oraz naturę człowieka. Propagowano porządek nadziemski.

Kościół - przeciwny spuściźnie antycznej, ale literatura łacińska była wciąż popularna.

Koniec XV w., Anglia - Lis przechera i tłumaczenie bajek Ezopa

Zbiór Gesta Romanorum zwalczany (ze względu na erotykę) przez Kościół. Wykorzystywany jako materiał do krytykowania złego, niechrześcijańskiego postępowania.

RENESANS

W większej mierze sięgano do literatury antycznej (Eneida, Przemiany).

BAROK

1604 - Don Kichot Cervantesa (a potem jego liczne przeróbki)

Jean de La Fontaine - bajkopisarz, utwory wzorował na bajkach Ezopa

OŚWIECENIE

Perrault - zbiór baśni (wyd. pod pseudonimem 10-letniego syna, którego nie miał)

Wykład 4

LEKTURY DZIECI W RÓŻNYCH KRAJACH

FRANCJA

Kopciuszek Perraulta - pierwsza nowoczesna kreacja postaci kobiecej

Od momentu wydania baśni Perraulta - baśń weszła w kanon lektur dziecięcych.

1696 - Przygody Telemacha Fénelona

Pocz. XVIII w. - 2 nurty:

  1. baśniowy

  2. realistyczny

Jeanne Marie Le Prince de Beaumont - 56 tomów dzieł

1704-17 - wydano we Francji Baśnie tysiąca i jednej nocy (pierwsze opracowanie w Europie) - przeszczepione na grunt francuski i tłum. Przez Gallanda (francuskiego ambasadora, mieszkającego w Petersburgu)

NIEMCY

Opowiadania o Nibelungach

Powieść realistyczna, historyczna, społeczna i awanturnicza

W Europie, zwłaszcza w Niemczech, wzrosło zainteresowanie folklorem

1812-22 - wyd. baśni Jakuba (starszy brat) i Wilhelma Grimmów

Bracia Grimmowie czerpali często wątki z folkloru.

ROSJA

Opowiadania o Wielkoludzie

ANGLIA

Opowiadania o elfach

POLSKA

Opowiadanie o Smoku Wawelskim.

Nie było w literaturze polskiej:

Bajki Ezopa wprowadził do literatury polskiej Biernat z Lublina.

Wydane w 1522 r. Gesta Romanorum nie nadawały się na literaturę dla dzieci ze względu na dużą dozę erotyzmu.

Dość późne przekłady Owidiusza, Wergiliusza, Plutarcha.

W oświeceniu wpływ na literaturę dla dzieci miała myśl pedagogiczna. W romantyzmie wpływ ten wywarły literatura dla dorosłych oraz powieści.

Literatura dla dorosłych kształtowała się pod wpływem przemian polityczno-społecznych oraz prądów kulturowych.

1719 - wyd. Przypadki Robinsona Cruzoe Daniela Defoe

Podróże Guliwera Jonathana Swifta

Popularność poglądów Rousseau

Naśladowcy J.J. Rousseau - propagatorzy jego myśli

DANIA

Eposy, ballady, opowiadania - tłumaczone na inne języki.

W romantyzmie - oprac. pieśni fińskich.

Elias Linnröt, Kawelela (1835)

Baśnie fantastyczne (obok ludowych)

W romantyzmie nastąpił gwałtowny rozkwit baśni. Nieoczekiwanie ośrodkiem wiodącym stała się Dania.

Hans Christian Andersen (1805-75)

Wykład 5

BAŚŃ

Baśń jest podstawowym etapem kształtowania indywidualności i osobowości dziecka, bardzo oddziałuje na wyobraźnię.

Funkcje baśni:

Baśń pozwala przełamywać stany bierności, pozwala wypełniać świat realny elementami fantastyki.

Nieodłącznymi elementami baśni są tajemniczość i humor. Tego oczekują od baśni dzieci.

Historia rozwoju gatunku

Przekazy ustne

XVII/XVIII w. - baśń wykazuje dość dobrą, wysoką pozycję wśród innych gatunków literackich.

Oświecenie wylansowało modę na powiastkę dydaktyczną, filozoficzną baśnie były gatunkiem mniej pożądanym i akceptowanym. Z drugiej jednak strony to właśnie w oświeceniu ustaliły się wzorce baśni francuskiej (m.in. Leprince de Baeumont).

Baśni jednakże zarzucano to, że to nie jest gatunek pożądany, zwłaszcza ze względu na elementy fantastyki.

Romantyzm - pierwsze zbiory folklorystyczne.

Pozytywizm - wartość baśni „podgryzana” była przez wartości dydaktyczne.

Polska

Wobec tragedii narodowej baśń uznano za gatunek niepedagogiczny i niepatriotyczny, zwłaszcza źle traktowano baśnie ludowe.

Takie elementy jak cudowność, fantastyka, melodramatyczność - odbierane były bardzo negatywnie.

Panowało ponadto przekonanie, że dziecku należy przedstawiać gołą prawdę, a nie zaciemniać faktyczny obraz.

1822 (początek romantyzmu) - Jędrzej Śniadecki

Miłośnicy folkloru i kolekcjonerzy

Zbiory baśni

Folklor potraktowany został jako narzędzie walki politycznej, którym twórcy mieli ratować oraz podtrzymywać narodową kulturę. Baśń miała wtedy szansę stać się pełnowartościowym gatunkiem literackim.

Elementy baśni ludowej:

Niemcy

Gdy bracia Grimmowie wydawali swoje baśnie, ich utwory miały swą ugruntowaną pozycję - od razu stały się wzorem do naśladowania w tym gatunku. Grimmowie występowali przeciw dydaktykom, odrzucając ich argumenty.

Obrona pozycji baśni:

Anglia

William Thackeray napisał sporo utworów. Najbardziej znany to Pierścień i Róża

Oscar Wilde - andersenowski klimat baśni

XIX wiek - nasilenie publikacji, co było efektem działalności komercyjnej

Polscy twórcy baśni

1856 - zbiór Bajki polskie

1866 - Historie Ali-Baby i 40 rozbójników

1871 - trzy zbiory, m.in.:

Józef Kraszewski - Bajeczki (obrona baśni)

Walery Przyborowski - Baśnie ludowe przewidziane dla młodszej dziatwy

Emilia Puffke - Baśnie wielkopolskie

Tłumaczenie bajek Fénelona oraz Beaumonta.

ŚWIAT BAŚNI

Dwa światy prowadzone równolegle: realistyczny i fantastyczny. Mistrzem prowadzenia takiej fabuły był Andersen.

Koniec XIX w. - na większą skalę powstawały utwory, w których połączone zostały realizm oraz fantazja. Przestają się pojawiać czarodziejskie przedmioty, które przenoszą ze świata realnego w świat fantazji. Postacie, dawniej fantastyczne, uzyskały teraz rys indywidualności. Nie ma już typizacji bohaterów. Wszyscy bohaterowie są na równych prawach w utworach akcja staje się bardziej wartka (więcej jest „dziania się” niż opisu).

Przykłady utworów:

Piotruś Pan, Takie sobie bajeczki, Cudowna podróż - utwory te zawierają podtekst i kontekst, co utrudnia odbiór tych dzieł dzieciom.

Wykład 6

Carlo Collodi, Pinokio

Maria Konopnicka, O krasnoludkach i sierotce Marysi

KONIEC XIX WIEKU - MODERNIZM

Postulat - młodym czytelnikom trzeba uświadomić i pokazać znaczenie baśni jako dokumentu rozwoju kultury i cywilizacji ludzkości.

Początki naukowej interpretacji baśni

W Polsce w XIX w. dominowały motywy patriotyczne.

POCZĄTEK XX WIEKU

Stanisław Karpowicz - niechęć do fabuł fantastycznych i przygodowych.

Kazimierz Truliński - krytyka:

Lata 30. XX wieku

W latach hitleryzmu, II wojny światowej i okupacji traktowano baśnie (oraz inne gatunki) jako przejawy faszyzmu.

Maria Szczepańska, artykuł Niemieckie bajeczki w „Przekroju”

itp.

Irena Tomska, artykuł Hitler i Grimm w „Kurierze porannym”

Wiesław Osterloff, recenzja Jasia i Małgosi w „Życiu Szkoły”, 1946, nr 10

W. Osterloff, artykuł Kryminalistyka i bajki Grimma w „Odrodzeniu”

1945 - alianci zakazali wydawania baśni braci Grimmów oraz innych utworów o charakterze baśniowym.

Obrona baśni - Krystyna Kuliczkowska, artykuł W obronie Kopciuszka i Królewny Śnieżki w „Życiu Szkoły” 1946, nr 11 - polemika z Osterloffem

Socrealizm

Na pierwszym miejscu stawiano zadania, wartości oraz oczekiwania polityczne. Baśń została zanegowana przez główną linię partii. Jak się jednak okazało, baśń była gatunkiem najważniejszym w literaturze dla dzieci.

ZMIANY STRUKTURALNE W GATUNKU (BAŚNI)

WE WŁOSZECH

XVII w. - baśnie były b. popularne

Pentameron (księga 5 dni, Zbiór baśni bajek, zbiór nowelistyczny)

Motywy (pochodzące z wierzeń celtyckich i germańskich):

FRANCJA

XVII/XVIII w. - tworzenie się klasycznej baśni francuskiej (wywodzącej się z romansu)

NIEMCY

XIX w. - dobry okres baśni

Novalis, Baśń o różyczce i hiacyncie

L. Tieck

Dziecko wyidealizowano. Postrzegano je jako nieskażony cywilizacją wytwór natury, a zatem istotę zdolną do odczuwania świata trancendentalnego.

Hoffmann, Tajemnicze dziecko

Wykład 7

ROSJA

Lata 30. XIX w. - okres puszkinowski

Dekabryści - grupa rewolucyjna

Po upadku powstania dekabrystów - „Gazeta literacka” (1830-31), drukował w niej Puszkin.

Aleksander Puszkin - 6 utworów dla dzieci i charakterze baśniowym:

Wasyl Żukowski - sięgał do opowieści, które słyszał w dzieciństwie

Piotr Jerszon

Iwan Andriejewicz Kryłow (1769-1844)

Romantyzm

Baśń biedermeierowska

ANGLIA

Baśń wiktoriańska

Kunstmärchen

POLSKA

Bajarz polski A. Glińskiego

Walery Przyborowski, Baśnie ludowe dla młodszej dziatwy

Józef Ignacy Kraszewski, Bajeczki

Lata 90. XIX wieku - wspaniały przemarsz baśni przez literaturę dziecięcą

1896 - rok przełomowy w baśni

Modernizm - prawdziwy symbolizm (inny niż w bajce ludowej)

Prekursorzy baśni symbolicznej to romantycy i Andersen.

Bolesław Leśmian

Wacław Sieroszewski, Dary wiatru (1910), m.in. Stoliczku, nakryj się

Zofia Urbanowska, Złoty pierścień

Lata 20. i 30. XX wieku - najlepsze translacje bajek

Wykład 8

Edith Nesbit (1858-1924), angielska pisarka powieści fantastycznych dla dzieci

Początek XX wieku - sięganie do średniowiecza - „odkrycie” Dziejów Tristana i Izoldy, poematów epickich, romansów, pieśni rycerskich.

Tolkien - badania nad średniowieczem, mitologią i językowa rekonstrukcja świata średniowiecznego (wiedza o wątkach germańskich i celtyckich).

Kazimierz Król - opracował Parsiwal

Halina Górska - O księciu Gotfrydzie, rycerzu gwiazdy wigilijnej

Wątki słowiańskie - baśń regionalna

Socrealizm - proponuje regionalne baśnie ZSRR

Po „odwilży” - powrót baśni regionalnej (gł. Dolny Śląsk i Kaszuby)

Maria Kahn, Baśń o srebrnorogim jeleniu. Baśń spod wrocławskiego ratusza (1956)

Współczesne baśnie regionalne są owocem XIX-wiecznych opracowań romantycznych.

Ścisłe powiązania baśni regionalnej i podań.

Realia geograficzne, topograficzne, etnograficzne.

Inwazja nowoczesności - baśń nowoczesna (miejska)

Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa (1946)

Jan Brzechwa, Podróże Pana Kleksa (1961), Tryumf Pana Kleksa (1964)

Bajka fantastyczno-naukowa

Stanisław Lem, Bajki robotów

Antoni Gawiński, Baśnie staroświeckie - przeinaczanie wątków

Stanisław Pagaczewski, Porwanie Baltazara Gąbki (1966)

Januszewska, Smok i królewna

W bajkach Januszewskiej - bohater to wątły król, jego berło to flaszka wódki, tron to beczka z kiszonymi ogórkami

Niemczuk, Bajki pana Bałagana

Józef Ratajczak, Bajki znane i nieznane (1991)

Antybaśń - zawsze odwołuje się do baśni

Wykład 9

Nowoczesna baśń metaforyczna

Przykłady utworów:

W tym rodzaju baśni metafory są udosławiane, np.

Baśniowa twórczość dzieci w okresie szkolnym

W szkole dziecko poznaje baśnie już od I klasy szkoły podstawowej. W klasie IV rozpoczyna tworzyć własne baśnie.

Prof. Ryszard Waksmund uważa, że powinno to nastąpić dopiero w klasie VII lub VIII (obecnie - w gimnazjum).

Baśń a fantastyka naukowa

Ryszard Handke postawił dwa pytania:

Uważał, że trzeba rozdzielić fantastykę naukową w jej typowej postaci od baśni. Obecnie fantastyka naukowa zaczyna funkcjonować w zakresie baśni, zaczyna przejmować jej funkcje na płaszczyźnie rozumienia dzieła literackiego.

W recenzjach i wypowiedziach krytycznych (także w wypowiedziach pisarzy) fantastykę naukową oraz baśń współczesną traktują na równi (i zamiennie). Zdaniem Handkego jest to błędne ze względu na różnice gatunkowe.


Baśń klasyczna:

Baśń fantastyczno-naukowa:


Stanisław Lem, Fantastyka i futurologia

Stanisław Lem, Bajki robotów

Maciej Kuczyński, Babcia-robot przy kominku

Wykład 10

BOHATER-DZIECKO W LITERATURZE DLA DZIECI

Romantyzm

Pozytywizm

Modernizm

Postać dziecka w literaturze dla młodych czytelników

Literatura dla dzieci czerpała zawsze z gotowych tematów, wzorów. Zaczęły się pojawiać nowe problemy - w literaturze przeznaczonej dla dzieci ukazywano dramaty rodzinne, społeczne oraz pokoleniowe.

Przykłady utworów, w których występuje bohater-dziecko:

Zupełnie innego bohatera ukazuje Halina Górska w Drugiej bramie (1935). Bohaterką tej książki jest brzydka, odrażająca sierota Józia.

Drugi typ bohatera dziecięcego stanowi bohater zbiorowy - dziecięca zbiorowość ukazywana zazwyczaj na drugim planie, czasem w epizodach pojawia się tzw. republika dziecięca (grupa organizowana w zabawie w plemiona, armię, bandę, wojsko itp.).

Wiele utworów w literaturze dla dzieci to parafrazy utworów dla dorosłych. Czasem są to po prostu utwory w wydaniu skróconym (np. Chata wuja Toma, Przygody Guliwera) bądź utwory wzbogacone o komentarze pedagogiczne.

W literaturze dla dzieci i młodzieży (zwłaszcza w powieściach podróżniczych i marynistycznych) pojawiają się marzenia, że przygoda cywilizacyjna jest możliwa do przeżycia, a każdy z bohaterów dziecięcych może zostać marynarzem, poszukiwaczem skarbów itd. Ostatnimi tego typu przygodami były poszukiwanie złota na Alasce i wyprawy polarne. Potem wielka przygoda stała się mitem i literacką projekcją, a Indian i zbójców zastępują „plemiona” i bandy dziecięce, republiki internatowo-szkolne lub domorośli detektywi.

Dawna wielka przygoda uległa przewartościowaniu. Jej symbolem stała się zabawa (zmiana stosunku dorosłych do dziecka - dziecko albo się uczy, albo się bawi).

Bohater dziecięcy musi być wiarygodny, tj. dopasowany do środowiska - miasta.

Detektywistyczna proza dla dzieci

Wykład 11

DZIECKO I DZIECIŃSTWO W LITERATURZE DLA DZIECI

Romantyzm

Literatura europejska XIX wieku

Zło w dziecku przedstawiane jest albo jako tajemnica, albo jako patologia.

Psychologia rozwojowa (inspirowana z jednej strony darwinizmem, biologizmem, z drugiej natomiast idealistycznymi pozostałościami romantyzmu) - kruszenie mitów

Janusz Korczak propagował pozytywistyczne metody wychowawcze.

Proza wspomnieniowa - często opisująca lata dalekie i wstydliwe.

Tematy tabu:

Modernizm

Jeanne Vanderbruck, Podręcznik dla dzieci, które mają trudnych rodziców

Motywy satanistyczne

Podkultura dziecięca

Wykład 12

LITERATURA DLA DZIECI I MŁODZIEŻY - PODSUMOWANIE

Literatura dla dzieci jest łącznikiem pomiędzy literaturą wysoką a kulturą masową. Wyrosła na gruncie nauk pedagogicznych.

Utwór dla dzieci jednoczy artyzm z najprostszą formą.

Twórczy nurt poezji - pozytywizm.

Lata 60. i 70. XIX wieku - powieści i opowiadania dla dzieci zlały się z głównymi nurtami literatury dla dorosłych.

Powieść dziecięca - traktowana przez pozytywistów jako sojusznik proklamowanych haseł.

Stanisław Karpowicz określa miejsce literatury dla dzieci w kulturze. Uważa twórczość dla dzieci za integralną część literatury. Wysunął także postulat, że pedagogika i psychologia powinny wspomagać tę dziedzinę literatury.

Przełom XIX i XX wieku - psychologia rozwojowa - postulat uczenia poprzez działanie, a nie przez teorię.

Pisarze konstruowali portrety rozwojowe dziecka; dziecko w literaturze stało się podmiotem działającym (Janusz Korczak).

Kornel Makuszyński, Anna Kamieńska, Jan Brzechwa - zmiana adresata literatury (z dorosłego na dziecko).

Literatura dla dzieci powinna być nasycona treścią współczesną.

Kryteria te są stosowane w odniesieniu do literatury XIX-wiecznej.

Są trudne do ustalenia; ponadto są zmienne i elastyczne.

Lub: adresat dorosły, ale utwór „przeszedł” do literatury dla dzieci.

A znacznie wcześniej istniały w Warszawie towarzystwa zajmujące się ochroną zwierząt!

Por. film Europa, Europa w reż. Agnieszki Holland.

François de Salignac de la Mothe, znany jako François Fénelon (1651-1715).

Żywot Ezopa Fryga.

Najpełniejsza realizacja tych cech występuje w utworach Marii Konopnickiej.

Zwierzęta przestały być alegoriami później Jack London.

Motyw Pinokia pojawia się w filmie A.I. Sztuczna inteligencja, reż. S. Spielberg.

Tj. pseudonim autora, pochodzi on od nazwy rodzinnej wsi pisarza. Naprawdę pisarz ten nazywał się Carlo Lorenz Milli.

Wg Cieślikowskiego.

Później - Oscar Wilde, Szczęśliwy książę, Dom granatów.

Już od XVIII w. - przekraczanie granic gatunku, np. przez nieszczęśliwe zakończenie, przeinaczanie wątków.

Por. film Shrek - konwencja baśni; smoczyca zakochuje się w osiołku; księżniczka zamienia się w ogrzycę; główny bohater nie jest piękny ani rycerski; porywa księżniczkę nie dla siebie; motywy odrażające.

Mamy tu do czynienia z metaforyzacją dojrzewania psychicznego. Przedtem baśnie dotyczyły dojrzewania fizycznego (w baśni obrazowej - Bildungsmärchen). Por. też Córka czarownic, Dziadek do orzechów Hoffmanna.



Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Literatura dla dzieci i młodzieży wykłady
literatura dla dzieci i mlodziezy (po roku 1980) t 2
Literatura dla dzieci i młodzieży, LIT DZIECI Literatura dla dzieci i młodzieży (romantyzm i pozytyw
LIT DZIECI A Smuszkiewicz Czwarta czy osobna (O literaturze dla dzieci i młodzieży) 2
Fantastyka w literaturze dla dzieci i młodzieży 2
LIT DZIECI Jerzy Cieślikowski Miejsce literatury dla dzieci i młodzieży w literaturze ogólnej(1)
Literatura dla dzieci i młodzieży
Mity greckie w literaturze dla dzieci i młodzieży 2
Program zajęć Literatura dla dzieci i młodzieży
Anna Gomóła Antropologia literatury dla dzieci i młodzieży
Literatura dla dzieci i młodzieży Zagadnienia
Literatura dla dzieci i młodzieży ćwiczenia
Bogumiła Staniów Polska książka literacka dla dzieci i młodzieży w przekładach w latach 1990 2004 (
Tatry w literaturze dla dzieci i młodzieży
Literatura dla dzieci i młodzieży notatki

więcej podobnych podstron