Stanisław Ossowski Pojęcie klasy społecznej: wspólny wzór i niezgodne definicje
Klasa społeczna- to według niektórych badaczy terenowych w Ameryce, największa grupa ludzi, której członkowie uczestniczą we wzajemnych zażyłych stosunkach osobistych.
Społeczeństwo ma charakter klasowy, wtedy i tylko wtedy, gdy istnieją wyraźne bariery w stosunkach towarzyskich pomiędzy członkami różnych klas społecznych oraz wtedy, gdy można określić granice klasowe poprzez analizę osobistych stosunków między ludźmi.
Zachodzi tutaj pewne poczucie obcości między ludźmi z różnych klas. Takowe uczucie zaobserwujemy w utworze Stefana Żeromskiego zatytułowanym Ludzie bezdomni. Ukazuje on różnice pomiędzy warstwami społecznymi jakie zachodzą w naszym świecie.
W Polsce powojennej w okresie przed zmianami zarysowuje się dwuklasowość naszego społeczeństwa, które jest podzielone na proletariat i szewroletariat. Jest to odbicie struktury społeczeństwa, które znajduje się w każdym z państw socjalistycznych.
Cechy klas:
Układ pionowy, czyli występowanie wyższych i niższych kategorii pozycji społecznych, ze względu na przywileje i upośledzenia.
W tym znaczeniu struktura klasowa to jest to samo co stratyfikacja klasowa
Chodzi tu głównie o stosunki majętności i władzy.
Teoria Klas według Marksa zakłada, iż podstawą układu pionowego jest przywilej eksploatowania cudzej pracy i według niego są one poukładane na piramidzie hierarchii.
To odrębność trwałych interesów klasowych. Ta cecha zakłada, że społeczeństwo klasowe dzieli się na duże grupy o odrębnych, ważnych i trwałych interesach. Ta cecha zakłada, że interesy klasowe mają wiele przeciwieństw.
To świadomość klasowa, która jest świadomością przynależności do określonej klasy, lecz również świadomość pozycji tej klasy w hierarchii klas, to zdawanie sobie sprawy z odrębności klasowej i klasowych interesów, a także ewentualna solidarność klasowa.
To izolacja klasowa, która wyraża się poprzez brak kontaktów społecznych, separację towarzyską- to behawiorystyczne kryterium podziałów klasowych, które gra wielką rolę w świadomości społecznej różnych środowisk.
Trzy założenia- wspólne wszystkim koncepcjom klasowego społeczeństwa:
Klasy stanowią system grup najwyższego rzędu w strukturze społecznej.
~ klasy są grupami najwyższego rzędu
~klasy stanowią system grup
2.Podział klasowy dotyczy pozycji społecznych związanych z systemami przywilejów i upośledzeń nie wyznaczonych przez kryteria biologiczne.
Typy przywilejów i upośledzeń
Grupy uprzywilejowane i grupy upośledzone
3.Przynależność jednostek do klasy społecznej jest względnie trwała.
Socjologowie amerykańscy traktują klasę jako zjawisko socjo-psychologiczne.
Klasowość to cecha struktury społecznej podlegająca stopniowaniu.
Według Marksa klasa zasługuje w pełni na nazwę klasy dopiero wówczas, gdy jej członkowie są świadomi klasowych interesów i odczuwają łączność klasową. Stopniowaniu podlega trwałość klasowego przyporządkowania, czyli stabilizacja podziałów klasowych. Czyli w różnych społeczeństwach są różne prawdopodobieństwa, że jednostka zmieni swoją klasę. Krańcowym przykładem jest przynależność do kasty zdeterminowana dozgonnie przed narodzeniem jednostki i przekazywana w sposób bezwarunkowy jej potomstwu. Społeczeństwa klasowe różnią się stopniem klasowej izolacji towarzyskiej i międzyklasowej komunikatywności.
Podział społeczeństwa może być systemem klas albo systemem klas i grup do pewnego stopnia klasom podobnym, albo nie objętych pojęciem klasy. Marks zaproponował pojęcie warstwy, które miało zawierać osoby nie objęte żadną klasą. Według niego inteligencja nie jest klasą.
W różnych koncepcjach kładzie się nacisk na rozmaite cechy modelu klasy społecznej, raz jedną uważa się za podstawową, a w innym przypadku drugą.
Cechy proletariusza: praca najemna i niski udział w dochodzie społecznym.
Pojęcie klasy stanowiło od dawna narzędzie działania. A zatem wśród zmieniających się okoliczności jest ono bardziej dogodne, gdy jest elastyczne.
Czarek Świętochowski