Biologia Medyczna Wykład 25.11.2011

Tkanka łączna

Funkcje Tkanki łącznej

• funkcja mechaniczna – łączenie, utrzymywanie i podpieranie komórek i ich zespołów w narządach

• transport tlenu i metabolitów do komórek wszystkich tkanek i narządów (poprzez krew i substancję międzykomórkową)

• obronna (przeciw patogenom, eliminacja obcych antygenów; nieswoista – np. proces zapalny i swoista – reakcje immunologiczne)

• produkcja substancji regulacyjnych działających na komórki różnych tkanek

• magazynowanie i metabolizm tłuszczów

Elementy tkanki łącznej:

• substancja podstawowa (duża ilość):

• glikozoaminoglikany (GAG) – siarczany, chondroitany, heparanu, keratanu; kwas chialuronowy

• proteoglikany – białko rdzeniowe + łańcuchy GAG

• glikoproteidy – tzw. białka niekolagenowe (np. laminina, fibronektyna)

• woda i jony

• substancja podstawowa ma formę wiążącej wodą sieci molekularnej. Odpowiada za dyfuzję gazów i substancji (odżywczych, regulacyjnych, metabolitów) i ich dostarczenie do komórek.

• Włókna:

• kolagenowe:

> zbudowane z kolagenu typu I lub II

> kwasochłonne

> wyraźne prążkowane fibryle

> grubość – kilka mikrometrów

> tworzą pęczki

> odporne na rozciąganie i rozerwanie

• siateczkowe (srebrochłonne):

> zbudowane z kolagenu typu III

> barwią się solami srebra

> składają się z prążkowanych fibryli

> cienki – 1-2 mikrometry

> tworzą sieć o drobnych oczkach (rusztowanie dla komórek)

• sprężyste :

> zbudowane z elastyny (rdzeń) i fibryliny (obwodowe mikrofibryle)

> cienkie – 1 mikrometr

> tworzą sieci lub blaszki

> bardzo rozciągliwe i elastyczne

• komórki

Elastyna:

• cząsteczki elastyny mają kształt nieregularnej spirali i są bocznie połączone mostkami zbudowanymi z desmosyny i izodesmosyny

• pod wpływem siły rozciągającej cząsteczki elastyny prostują się, a mostki zachowują integralność włókna

Komórki tkanki łącznej właściwej:

• fibroblasty:

• wydłużone, zasadochłonne

• siateczka szorstka

• aparat Golgiego

• intensywna egzocytoza

  • produkują składniki substancji międzykomórkowej (kolageny, elastyna, fibrylina, glikozoaminoglikany, proteoglikany, białka niekolagenowe, metaloproteazy)

• makrofagi:

• wielokształtne (zdolne do ruchu pełzakowatego)

• fałdy i wypuklenia błony komórkowej

• pochodne monocytów

• fagocytują i trawią mikroorganizmy, uszkodzone komórki, szczątki komórek oraz ciała obce

• komórki plazmatyczne: (plazmocyty)

• zasadochłonna cytoplazma

• siateczka szorstka

• aparat Golgiego

• egzocytoza

• pochodne limfocytów B

• produkują immunoglobuliny

• komórki tuczne (mastocyty):

• liczne, duże zasadochłonne ziarna

• aparat Golgiego

• nieregularne mikrokosmki

• lokalizacja w pobliżu naczyń

• pochodzą od szpiku krwiotwórczego

• produkują i wydzielają czynniki prozapalne

• adipocyty

Produkty wydzielnicze mastocytów:

magazynowane w ziarnistościach:

• histamina

• heparyna

• proteazy

• czynniki chemotaktyczne przyciągające eozynofile i neutrofile

Pochodzenie kom. tkanki łącznej właściwej:

• z komórek mezenchymatycznych (fibroblasty i adipocyty)

• ze szpiku krwiotwórczego lub bezpośrednio z komórek krwi (kom tuczne, makrofagi, komórki plazmatyczne)

Klasyfikacja odmian tkanki łącznej:

1. Tkanka łączna embrionalna:

1. tkanka mezenchymatyczna

2. tkanka galaretowata

2. Tkanka łączna właściwa

1. tkanka łączna wiotka

2. tkanka łączna zbita ( włóknista)

3. tkanka łączna siateczkowata

4. tkanka tłuszczowa żółta

3. Tkanka łączna podporowa:

1. chrzęstna

2. kostna

4. Krew

Tkanka mezenchymatyczna:

• komórki mezenchymatyczne

• substancja podstawowa

• lokalizacja: tkanki płodowe

Tkanka łączna galaretowata:

• fibroblasty

• duża ilość substancji podstawowej

• niewiele fibryli kolagenowych

• lokalizacja: sznur pępowinowy, miazga zęba

Tkanka łączna wiotka:

• komórki tkanki łącznej + krwinki białe

• substancja podstawowa i włókna w równych ilościach

• lokalizacja: powszechna

• tworzy wewnętrzne rusztowanie w narządach

Tkanka łączna zbita:

• fibrocyty

• zwarty układ włókien kolagenowych

• niewiele substancji podstawowej

• lokalizacja: skóra, twardówka, ścięgna, więzadła

Tkanka łączna siateczkowata:

• komórki z wypustkami (głównie fibroblasty i makrofagi)

• włókna srebrochłonne

• tworzy rusztowanie w narządach limfatycznych i w szpiku kostnym

Tkanka tłuszczowa zółta:

• adipocyty jednopęcherzykowe (zwarty układ)

• niewiele istoty międzykomórkowej (głównie wł. srebrochłonne)

• bogate unaczynienie

• lokalizacja: tkanka podskórna, otrzewna, torebki narządów wewnętrznych

• funkcje: gromadzenie i metabolizm tłuszczów, funkcja dokrewna

Adipocyt jednopęcherzykowy:

• duży (do 100 mikrometrów)

• pojedyncza wielka kropla lipidowa otoczona siecią filamentów pośrednich

• obwodowa warstwa cytoplazmy z jądrem i organellami

Funkcje metaboliczna tkanki tłuszczowej żółtej:

• pobieranie składników lipidów

• synteza lipidów

• magazynowanie lipidów

• rozkład lipidów

• wydzielanie składników lipidów

Czynność dokrewna:

wydziela:

• leptynę działając na podwzgórze – hamuje łaknienie

• adiponektynę – uczestniczy w regulację metabolizmu kwasów tłuszczowych

• resyztyna – uczestniczy w regulacji procesów zapalnych

Tkanka tłuszczowa brunatna:

• adipocyty są wielopęcherzykowe

• niewiele substancji międzykomórkowej

• bogate unaczynienie

• liczne zakończenia nerwowe

• lokalizacja:

• u noworodków: okolice kręgosłupa, śródpiersia, nerek, doły pachwinowe

• u dorosłych: małe grupy komórek w rejonie szyi, nad obojczykiem , w sródpiersiu, wzdłuż kręgosłupa, na górnych biegunach nerek

• funkcje: jak tkanka tłuszczowa żółta, produkcja ciepła

Adipocyt wielopęcherzykowy:

• 20-40 mikrometrów

• liczne drobne krople pęcherzykowe

• centralnie położone jądro

• liczne mitochondria