Podstawowa wiedza o lekach 25.02.2010

Dr. n med. Igor Łoniewski

Wstęp do farmakologii

Związki czynne są to substancje wywołujące w żywym organizmie działanie biologiczne. Mianem działania biologicznego określa się całokształt zmian wywołanych przez związek czynnych w układzie biologicznym.

Zwiazki lecznicze są to zwiazki czynne mogace sluzyc do zapobieganiu, lagodzeniu, leczenia lub rozpoznawania chorob (pojęcie związku leczniczego ma więc dajace się oszacowac dzialanie w przeciwienstwie do związku czynnego). Przez pojęcie „lek” rozumie się przeznaczone do stosowania u ludzi lub zwiarzat, okreslone postacie srodkow leczniczych (angielskie okreslenie drug jest ideantyczne z pojeciem lek, nie odpowaida zatem niemieckiemu pojeciu Droge, które oznacza srodek odurzajacy).

Trucizna (związek szkodliwy) jest zwiazkiem czynnym, wywolujacym dzialanie szkodliwe, w przypadku wielu substancji, zwłaszcza zwiazkow leczniczych, o tym czy wowolane zostanie dzialanie korzystne czy tez szkodliwe decyduje dawka, natomiast trucizna rozumiana w scislym sensie tego slowa dziala tylko szkodliwie.

Sila dzilania jest mierzona dawka lub stezeniem niezbednym do uzyskania okreslonego dzialania: im wieksza sila dzialania, tym mniejsz dawka (lub stezenia).

Skuteczność – podobnie jak środek leczniczy lub lek jest pojęciem dającym się ocenić (klinicznie), oznacza uzyskiwane za pomoca leku wyleczenie, poprawe, złagodzenie lub zapobieganie okreslonej chorobie.

Farmakologia :

• nauka o dzialaniu lekow na zdrowe i chore organizmy

• nauka o wzajemnym oddzialywaniu między zwiazkami chemicznymi i ukladami bilogicznymi.

Do specyficznych zadan farmakologii i toksykologii realizowanych po czesci z innymi dycyplinami naleza:

• rozwój i badanie nowych srodkow leczniczych w celu wdrozenia nowych zasad leczenia;

• udoskonalenie już znanych lekow przez zmiany strukturalne lub optymilizacje stosowania, przy czym szczególnie ważne jest tu zbadanie zaleznosci pomiedzy budowa chemiczna i dzialaniem farmakologicznym;

• ustalenie farmakokinetyki oraz

• poszukiwanie możliwości zapobiegania zatruciom i ich zwalczania.

W farmakologii ogolnej na podstawie wynikow badan farmakokinetycznych i farmakodynamicznych wprowadzono ogolnie obowiazujace zasady i stworzono teoretyczny podstawy innych dziedzin farmakologii.

Farmakokinetyka zajmuje się zmianami stezen leku w organizmie zaleznymi od czasu: czy i jak szybko ulega wchlanianiu srodek leczniczy, jak zostaje on rozmieszczony w organizmie, jak enzymy organizmu zmieniaja budowe jego czasteczki, gdzie, w jaki sposob, jak szybko jest on wydalany.

Farmakodynamika jest nauka o dzialaniu leku w miejscu docelowym: gdzie, jak i dlaczego dochodzi do pojawienia się efektu farmakologicznego?

Coraz ważniejsza gałęzią farmakologii jest farmakologia molekularna zajmujaca się wyjasnianiem zagadanien farmakokinetycznych i farmakodynamicznych na poziomie molekularnym.

Do zadan farmakologii klinicznej należy badanie nowych lub niedawno wprowadzonych do handlu lekow i ich oddzialywania na ludzi. Zajmuje się ona dzialaniem lekow w najszerszym znaczeniu (np. również farmakogentyka, farmakoepidemiologia), dostarcza więc przeslanek racjonalnych farmakoterapii oraz stanowi lacznik między farmakologia doswiadczalna a medycyna kliniczna.

Toksykologia jest nauka o szkodliwych właściwościach związków chemicznych u ludzi i zwierząt.

Farmakokinetyka

faza farmaceutyczna

• podanie leku

• uwolnienie substancji czynnej (rozpad postaci farmaceutycznej)

faza farmakokinetyczna

• wchłanianie

• dystrybucja

  • magazynowanie

  • biotransformacja

  • wydalanie

• miejsce dzialanie (receptory)

faza farmakodynamiczna

• efekt farmakologiczny

  • skutecznosc (dzialanie kliniczne)

  • dzialanie toksyczne

1. podanie na skore lub blony sluzowe

   1. na skore - na powierzchnie – roztwory, zawiesiny, emulsje, pianki, miasci, pasty, plastry

   2. na blone sluzowa

      1. jamy ustnej i języka – podpoliczowe, najezykowo, podjezykowo – tabletki pstylki, drazetki, roztwory, do płukania,

      1. na blone sluzowa zoladka i jelit – doustnie, dojelitowo - tabletki, drazetki, kapsułki, roztwory, zwiesiny, emulsje

      1. na blone odbytnicy – doodbytniczo – czopki, kapsułki doodbytniczo, masci

      1. na blone sluzowa nosa – donosowo – krople, masci, zele, aerozole

      1. na nablonek oskrzeli i pecherzykow plucnych - inhalacje- aerozole, mgły

      1. na spojowki – dospojówkowo – krople, masci, roztwory oczne

      1. na blone sluzowa drog moczowo-plciowych – dopochwowo, docewkowo – globulki, masci, preciki

2. podanie do wnetrza ciala, parenteralnie

   1. z pominieciem wchlaniania

      1. do serca

      2. do zyly

      3. do tetnicy

      4. podawanie doledzwiowe

      5. do plynu mozgowo-rdzeniowego

   2. przebiegajace z procesem wchlaniania

      1. do skory

      2. pod skore

      3. w miesnie