1. KOMPETENCJE NOWORODKA W ZAKRESIE KOMUNIKOWANIA SIĘ:

• Historia języka dziecka rozpoczyna się od samego jego urodzenia, narodziny dziecka są momentem kiedy już staje się podmiotem mówiącym,dzięki temu, że matka traktuje go jak partnera do rozmowy. Od urodzenia jest istotą społeczną i jest przygotowywane na to by wchodzić w kontakt z drugą osobą.

• Według A. Montagu- ciąża nie kończy się w chwili narodzin dziecka- „zewnętrzna ciąża” ma taki sam okres, jak „ciąża maciczna” i kończy się w czasie, gdy dziecko zaczyna poruszać się na czworakach (8-10 miesięcy). co wkazuje na niedojrzałość z jaką przychodzi ono na świat- według K. Kaye- nieporadność dziecka stanowi jego atut, ma to znaczący wpływ na rozwój relacji matka- dziecko. Dziecko w tym okresie wymaga przytulania, dotykania, pieszczot, brania na ręce- według Montegu jest to konieczne do zachowania minimum zdrowia i ma działania uspokajające.

• w ciągu pierwszych dni życia dziecko ujawnia różnorodne reakcje wobec matki- krzyk, szukanie dotyku, ciepła, wodzenie za nią wzrokiem, uśmiech (pierwsza reakcja, już kilka godzin po narodzinach)

• pierwsza komunikacja dziecka i matki- skóra i dotyk. Szczególna rolę przypisuje się „holdingowi”- trzymaniu dziecka na rękach (okazywanie miłości)

• równie silnie dziecko potrzebuje głosu matki, należy mówić do dziecka cały czas, mowa zapewnia mu regulację stanów emocjonalnych

• krzyk dziecka- na początku monotonny, 3-4 tydzień, zaczyna być bardziej modulowany- matka zaczyna odróżniać po nim stany i potrzeby dziecka

• pierwszym obiektem jakie dziecko sobie tworzy i z jakim szuka kontaktu jest matka, jednak szybko nabiera zainteresowania innymi obiektami, do których należy także ojciec, z wiekiem tych obiektów jest coraz więcej

• cały pierwszy rok życia polega na wypracowywaniu pewnych zachować- komunikacja prewerbalna

2. KOMUNIKACJA PRZEDSŁOWNA:

• J.S. Bruner uznał za konieczne poszukiwanie zalążków mowy w interakcji prewerbalnej dziecka z matką

• więź występująca między dzieckiem a matką w akcie dyskursu wraz z jej syntaktyczną formą- podstawowym czynnikiem rozwoju mowy. Relacja ta pozwala szybko wchodzić dziecku w posiadanie języka.

• przez aktywność zabawową ujawnia się ekspresja kulturowa przyswajania sobie przez dziecko zdolności językowych

PROCEDURY KOMUNIKACJI PREWERBALNEJ:

1. Nawiązywanie dialogu

• Matka tuż po urodzeniu podejmuje z dzieckiem wymianę społeczną (zrytualizowaną) – dziecko od razu staje się istotą społeczną, będąc jednocześnie istotą kulturową. Matka reaguje na gesty dziecka, tak jakby miały one na celu porozumiewanie się.

• Nie występuje dialog, lecz pseudodialog- prowadzony przez matkę, ona przejmuje inicjatywę. Rozpoczyna go tylko wtedy, gdy wyczuwa, że dziecko jest gotowe i chętne do przejawiania spontanicznej aktywności i dostosowuje go do rytmu aktywności dziecka, jest niezwykle wrażliwa na wszystkie sygnały wysyłane prze dziecko.

• Dziecko stopniowo odkrywa, że jego aktywność łączy się z matką, która odbiera jego sygnały i reaguje na nie. Prawidłowości te odkrywa łatwiej, jeżeli powtarzają się one w rutynowych i zrytualizowanych sekwencjach (matka jako „biologiczne lustro”

• Dzięki tej możliwości przewidywania, dziecko staje się inicjatorem wymiany i pragnie wywoływać reakcje. Gdy widzi, że jego zachowanie daje oczekiwany efekt, podejmuje ono inicjatywę w dialogu prawdziwym.

  KSZTAŁTOWANIE DIALOGU MATKA-DZIECKO NA POZIOMIE SENSORYCZNO-MOTORYCZNYM

• Karmienie - wg Kaye’a przykład najwcześniejszego uczenia się naprzemienności ról w reakcji matka-dziecko

• Zabawa w naśladowanie (S. Pawlby)

• matki mają skłonność do naśladowania zachowania dziecka, dostarczają im „biologicznego lustra”-

• dziecko cieszy się i samo zaczyna naśladować mamę- to co robiło spontanicznie i było naśladowane przez matkę, zaczyna robić celowo

• ma to istoste znaczenie dla faktu odkrywania przez dziecko możliwości przewidywania, a następnie wchodzenia w prawdziwy dialog.

• Zabawa w wymianę przedmiotu- „daj i weź” ( J.S. Bruner)

• w wieku 3 miesięcy podczas zabawy w ofiarowywanie przedmiotu nie można jeszcze mówić o „wymianie”- rolę wiodącą odgrywa matka, która próbuje zainteresować dziecko żywymi kolorami i dźwiękami. Dziecko chce zawładnąć przedmiotem, a matka interpretuje to jako świadome wzięcie przedmiotu.

• ok. 6 miesiąca nabiera to większym stopniu charakteru wymiany, w której diecko chwyta przedmiot w coraz bardziej zamierzony sposób

• ok 12 miesiąca dzięki tym interakcjom dziecko odgrywa zabawę opartą na wzajemności i staje się pełnoprawnym partnerem
  - udostępnianie zabawek
  - dziecko coraz bardziej bezpośrednio skierowuje swą uwagę na przedmiot, uniezależniając się od stymulacji ze strony matki
  - dziecko stopniowo samo wchodzi w interakcję z matką

Dzięki tym trzem obserwacjom, związanych z wymianą można zauważyć, ze od samego urodzenia dziecko znajduje się pod wpływem interakcji z matką, podlegającej wyraźnie zrytualizowaniu. Dostarcza to podstaw, dzięki którym może dojść do prawdziwego dialogu opanowując zasady naprzemienności ról.

2. Procedura odnoszenia

• Małe dziecko jest przede wszystkim skupione na osobach, ale po paru miesiącach jego uwagę zaczyna przyciągać także świat nieożywiony

• Od momentu urodzenia matka w określonych okolicznościach śledzi spojrzenie dziecka

• Dziecku od wieku 4 miesięcy zdarza się śledzić spojrzenie dorosłego, jeśli jest ono skierowane do odległego przedmiotu

• Fazy procedury odnoszenia:

1. Dziecko staje się także zdolne do posługiwania różnymi procedurami, aby zasygnalizować co znajduje się w centrum jego zainteresowań. J.S Bruner – widzi w tym początek aktywności odnoszenia- uważa, że polega ona a tym, że dziecka spośród wszystkich przedmiotów może zasygnalizować, że o jakiś szczególny mu chodzi

2. Sygnalizowanie zwrócenia uwagi :

• początkowo- całokształt form gestowych, postawa ciała, reakcje głosowe- spontaniczne, nieuporządkowane, zaczynają się konwencjonalizować

• Konwencjonalizacja zachowań: sygnalizuje gestem, przyjmuje odpowiednią postawę ciała, wskazuje (rozumie znaczenie gestu)

• 8 miesięcy- dziecko wyciąga rękę w stronę przedmiotu patrząc na twarz matki- sprawdza czy mama wykonuje oczekiwaną reakcję

• rewolucją jest oglądanie książeczki z obrazkami- dziecko uśmiecha się, dotyka, wskazuje obiekt, gaworzy- matka interpretuje zachowanie dziecka jako próbę nazwania obiektu, wprowadza czynności nazywania- „co o jest?” - książeczka z obrazkami jest od początku pewnym zrytualizowanym dialogiem między matką a dzieckiem

• dziecko ma już koncepcje nadawania nazw rzeczom długo wcześniej zanim samo zaczyna mówić

3. Procedura oznajmiania

• polega na ustaleniu związku międy jakimś tematem, a komentarzem do niego

  np. temat- grzechotka

  komentarz- to co możemy z nią zrobić- gryzienie, rzucanie, zepsucie

• wspólne działanie matki i dziecka dostarcza tematu, w związku z którym przedstawiony jest komentarz:

• pierwsza forma komentarza- dostarczenie wskazówki, że temat wspólnych działań jest dla obu stron interesujący- śledzenie wzroku mamy, spojrzenie dziecka

• ok. 9 miesiąca życia- ten rodzaj komentarza towarzyszy wokalizacjom (proklamacja- refleksja, komentarz, opinia dziecka)

• później kontakt wzrokowy i wokalizacje mogą łączyć się z wymachiwaniem przedmiotem w celu pokazania go matce

• w drugiej połowie pierwszego roku dziecko jest na drodze do odkrywania na poziomie pozajęzykowym tych pojęć rzeczy i własności, jakie są niezbędne do przyswojenia sobie procedury oznajmiania

3. KOMUNIKACJA SŁOWNA

1. Sposoby mówienia matki do dziecka

Matka zaczyna konwersować z dzieckiem znacznie wcześniej, niż zaczyna ono mówić – mówi do niego od chwili jego urodzenia, większości jej interakcji z nim towarzyszą słowa. Od samego początku interpretuje ona reakcję dziecka jako ekspresję jego potrzeb i pragnień.

• Wprowadzenie do rozmowy:

• od samego początku matka wprowadza proces konwersacji- posługując się pytaniami, nie oczekuje słownej odpowiedzi, ale interpretuje zachowani dziecka (wokalizacje, spojrzenia, ruchy głowy itp.) jako pewną odpowiedź. Często matki same dostarczają słownych odpowiedzi na swoje pytania.

• Jeśli konwersacja jest całkowicie wprowadzana przez matkę to wykorzystywane są w niej reakcje dziecka

• matka musi być zainteresowana konwersacją i mówienie do dziecka musi być dla niej czym przyjemnym

• Cechy słów kierowanych do dziecka- specyficzny rejestr

• gdy matka mówi do dziecka korzysta z pewnego rejestru słów, który różni się od rejestru stosowanego w mowie potocznej

  a) poziom fonologiczny-

  prozodia mowy:

• podniesiony głosu oraz mówienie szeptem

• intonacja rosnąca- wzniesienie głosu przy końcu emisji

• większa modulacja niż normalnie- czasem charakter śpiewy

• nasilone akcentowanie

• zwolnione tempo mowy

• korzystanie z wierszyków, rymowanek

  b) poziom leksykalny

• skłonność do stosowania wyrażeń dwusylabowych

• następujące łańcuchy- samogłoska+spółgłoska+samogłoska+spółgłoska- najprostsze pod względem artykulacyjnym i percepcyjnym

  c) poziom semantyczny

• mowa bardzo mocno związana z „tu i teraz”

• mowa zależna od kontekstu

• słownictwo proste, zrozumiałe i dobrze skonstruowane

  d) poziom syntaktyczny

• teksty krótsze niż w mowie potocznej , by skupić uwagę dziecka

• wypowiedzi bardziej zrozumiałe

• większa różnorodność konstrukcji syntaktycznych niż w mowie potocznej

• matka usiłuje przede wszystkim komunikować się zdzieckiem uwzględniając jego możliwości

  e) poziom dyskursywny

• redundancja – nadwyżkowość

• maka dzieli wypowiedź na tzw. „epizody słowne” -ciągi całych wypowiedzi, z których każdy odnosi się do konkretnego przedmiotu, skoncentrowanych na konkretnym obiekcie

• Powtórzenia

• Podstawowa cecha zachowania matek podczas dyskursu z dzieckiem: ZAWSZE uwzględnienie reakcji dziecka

• zachowanie matki ma charakter zrytualizowanych

• rozmaite procedury dyskursywne są wprowadzane przez matkę przez troskę by być rozumianą przez dziecko

• Efekty specyficznego rejestru:

• pierwotne cele
  - uczynienie komunikacji najbardziej skutecznej
  - nauczanie dziecka języka

• Dzięki kontekstowi matka dostarcza dziecku tyle samo do usłyszenia, co do zobaczenia z zamiarem komunikowania się, dziecko rozumie je bez względu na złożoność syntaktyczną

• Matka dostarcza dziecku „lekcji języka”(C.E.Snow) w klimacie zabawy i przyjemności

• żadne dziecko nie może nauczyć się mówić nie korzystając z kilku charakterystycznych cech tego rejestru

• Jakość podtrzymywanej rozmowy jest istotna dla procesu nabywania języka

• Jeśli dziecko może stać się rozmówcą dzięki specyficznemu rejestrowi mowy dostosowanemu do jego możliwości, to oznacza, że w ramach wymian, w jakich uczestniczyło, zapoznało się z okresami „luźnego dyskursu”

• Efekty „luźnego dyskursu”:

• Gdy matki rozmawiają w obecności dzieci, nie starają się specjalnie o komunikację i ustalenie wymiany, jednak zachowania te zdają się mieć istotne znaczenie dla dostępu dziecka do mowy

• dziecko przyswaja sobie gotowe wyrażenia (także te „nieprzyzwoite”)

• Zapewnia dostęp do mowy pomimo charakteryzującego dziecko ubóstwa zasobu językowego

• podstawowy wymiar w luźnym dyskursie ma aspekt nawiązania kontaktu

• Klimat, w jakim się realizuje: tworzy się pewna strefa, w której przeciwstawienie świata obiektywnego i subiektywnego nie zostało określone (życie psychiczne-uporanie się z tymi opozycjami i związanymi z nimi decyzjami w sposób możliwie najmniej bolesny )

• Przestrzeń, zapewniana przez luźny dyskurs: miejsce pozwalające na to, by inny dyskurs mógł zostać usłyszany i zyskać charakter „nauczania” mowy

• Istota pierwszych słów:

  Zanim dziecko zacznie mówić:

• Wypróbowuje wszelką wypracowana czynność językową: wypróbowuje podstawy funkcjonowania komunikacji w obrębie modalności słownej, którą ustaliło już wcześniej i zaczyna odkrywać podstawy jej funkcjonowania

• Rozumie niektóre słowa do niego kierowane/nieprzeznaczone dla niego

• Wypracowuje gamę znaczeń

• Konstruuje system opozycji w obrębie swojego świata

• Od podmiotu mówiącego do podmiotu nazywającego:

• wokalizacje- nie można przypisywać im określonego typu funkcji odnoszenia ani przyznawać im statusu słowa,nie odnoszą się do ściśle określonego desygnatu

• Pierwsze słowo dziecka jest ekspresją wokalna właściwą tylko jemu

• Jeśli matka rozumie intencjonalny przekaz dziecka i reaguje na niego, to znaczy że zaakceptowała fakt, że została pozbawiona swojej dotychczasowej wyłączności na tworzenie relacji

• Proces nominacji
  >przechodzenie od podmiotu mówiącego do podm. nazywającego tworzy
  u dziecka zupełnie nową relację z otaczającym je światem oraz innymi osobami
  >wyodrębnianie siebie od matki-konstytuowanie się dziecka jako podmiotu, staje się ono zdolne do wchodzenia w bardziej obiektywne związki z rzeczywistością
  >wchodzenie w relacje trójstronne : przez fakt dzielenia ze wszystkimi treści semantycznych dziecko może rozszerzać zakres komunikacji językowej
  >tworzy się osobista odrębność i liczne identyfikacje realizowane za pomocą języka
  >funkcje:
  -nazywanie-przyswajanie znaczeń, pozwalających przezwyciężać lęki utraty obiektu(np.mamy) i utraty narcystycznej(np. opanowanej już umiejętności chodzenia)
  -tworzenie dyskursywnych pytań, poleceń, itp. aktów, w odniesieniu do których dziecko dysponuje wieloma innymi srodkami obserwowanymi podczas wymiany przedsłownej
  >bardzo ważna rola w dostępie dziecka do mowy, dostarcza mu pewnej organizacji umysłowej-przezwyciężanie stanów, w których brak czegoś staje się niemożliwy do zniesienia

• Operacja uogólniania : zbieranie w jedną klasę ekwiwalentów obiektu macierzyńskiego, które jednak całkiem różnią się od niego (np. pluszowy miś)

• Nowe słowa, prawdziwa aktywność twórcza