Wykład 20 świerzb drążący

Świerzb w Polsce ( dane z Medycyny Weterynaryjnej 2011 rok)

• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego

• PZH 2007

  • 11 473 przypadki świerzbu u ludzi

  • 479 ( 4,18 %) hospitalizacja

  • najwięcej przypadków woj. Sląskie 1792, kujawsko – pomorskie 1293, lubuskie 123, opolskie 192,

  • średnio na 100 tys mieszkańców 30,1 chorych

Ogólna charakterystyka świerzbowców

• kształt owalny, prawie okrągły

• wielkość samicy około 400 um, samiec 240 um

• aparat gębowy typu gryzącego

• ciało pokryte ostrymi łuskami i szczecinkami

• kończyny krótkie zaopatrzone w przylgi na długich szypułkach ( samiec 1, 2, 4, a samica 1 i 2)

• jaja 150 um szare

Rodzina: Sarcoptidae

Rodzaj: Sarcopyes - ludzie, zwierzęta domowe

Rodzaj: Cnemidocopyes – kury

Rodzaj: Notoedres – koty, króliki

Sarcoptes scabiei varietas hominis

Sarcoptes scabiei verietas Equi

Sarcoptes scabiei verietas Canis

Sarcoptes scabiei verietas Cuniculi

Sarcoptes scabiei verietas Ovis

źródła inwazji:

• chore zwierzęta

• pomieszczenia

• środki transportu

Inwazji sprzyja:

• duże zagęszczenie zwierząt

• nieodpowiednie warunki utrzymania

• nieodpowiednie żywienie

• brak okresowych badań zwierząt w stadzie

Wpływ temperatury na przeżywalność świerzbowców poza żywicielem

• temperatura 20 – 24* w zeskrobinach żyją 4 – 5 dni

• temperatura 37* 3 dni

• temperatura 10* 9 – 10 dni

• temperatura – 8* giną po 12 godzinach

• w kawałku skóry mogą przeżyć do 4 tygodni

• wyizolowane z materiału żyją 3 – 9 godzin

Patogeneza

• mechaniczne uszkodzenie skóry

• działanie toksyczne ( ślina i produkty przemiany materii)

• tworzenie dróg wnikania patogenów do żywiciela ( bakterie, grzyby itp)

• w miejscu wniknięcia powstaje stan zapalny skóry

• wysięk surowiczy i pęcherzyki

• powstają krosty wypełnione limfą

• dochodzi do świądu skóry ( podczas ocierania krosty i pęcherzyki są rozrywane)

• tworzą się szare i brunatne ogniska zapalne skóry, wysięk

• wnika towarzysząca flora bakteryjna i dochodzi do zapalenia głębszych warstw skóry

• zapaleniu ulegają gruczoły potowe, cebulki włosa

• skóra traci elastyczność, wypada włos

• miejsca opanowane przez świerzbowce są pokryte strupami, często pomarszczone, popękane

Rozpoznawanie świerzbu

• objawy kliniczne

• badanie laboratoryjne

• pobranie tzw zeskrobin z miejsc na granicy skóry zmienionej chorobowo i niezmienionej

Rozpoznanie różnicowe świerzbu

• alergie pokarmowe

• grzybica

• nużyca

• pchle alergiczne zapalenie skóry

• bakteryjne zapalenie skóry

Leczenie

• oprysk zmienionych miejsc ( butox)

• smarowanie ( butox)

• iniekcje ( Ivomec, Dectomax)

• polewanie ( Dectomax)

Sarcoptes canis

• samica wielkości 420x310 um, samiec 240x180 um

• pasożyty owalne, szare, zaopatrzone w 4 pary odnóży krocznych zakończonych przylgami u samicy na 1 i 2 parze u samców na 1, 2 i 4 parze

• ciało pokryte niewielką liczbą szczecinek,

• aparat gębowy typu gryzącego

• ciało pokryte niewielką liczbą szczecinek

• trzecia i czwarta para odnóży u samicy i czwarta u samca zaopatrzona jest w długie szczecinki

• otwór odbytowy znajduje się w tylnej części ciała a otwór płciowy na spodniej stronie w połowie jej długości

• jaja 150 x 100 um, owalne, o przejrzystej osłonce

• zmiany najpierw pojawiają się na grzbiecie nosa, nad oczodołami, u podstawy uszu

• zwierzęta są niespokojne

• drapią zmienione chorobowo miejsca

• otrąbiasty nalot na skórze

• pojawiają się strupy

• wypada włos

• skóra staje się sucha, pstra, wnikają bakterie, grzyby,

• często następuje wyniszczenie organizmu, śmierć

Rozwój

• ze złożonych w korytarzach naskokach jaja po 3 – 7 dniach wylęgają się larwy, po kolejnych 3 – 4 dniach larwy przechodzą w stadium protonimfy po następnych 1 – 3 dniach są w stadium deutonimfy, kopulują i po 3 – 4 dniach stają się w pełni dojrzałymi pasożytami

• świerzbowce żyją około 40 – 50 dni

• samice w okresie życia mogą złożyć 20 – 50 jaj

• cały cykl rozwojowy przechodzą na tym samym żywicielu

• wyizolowane ze skóry żywiciela giną po kilku dniach

• w środowisku wilgotnym mogą przeżywać nawet 30 dni

Źródło inwazji:

• zarażenie następuje przez kontakt bezpośredni chorego i zdrowego zwierzęcia

• może także dojść do przeniesienia pasożytów na sprzęcie służącym do pielęgnacji psów i kotów ( szczotki, grzebienie)

• źródło inwazji stanowią także budy, klatki, kosze do przewożenia zwierząt a nawet środki transportu

Patogeneza:

• samice świerzbowca po dostani się na skórę żywiciela wnikają w głąb naskórna drążąc najpierw pionowe kanały a później poziome korytarze

• w korytarzach składają jaja z których w odpowiedniej kolejności wylęgają się larwy a następnie powstają kolejne stadia rozwojowe

• obecność świerzba na skórze prowadzi do wystąpienia świądu – powstaje on na skutek drażnienia zakończeń nerwowych przez pasożyty i ich produkty przemiany materii

• silny nieustanny świąd prowadzi do stałego drapania zmienionych chorobowo miejsc a następnie do zakażeń bakteryjnych, a to z kolei prowadzi do rozległych i trudno gojących się zmian na skórze

Objawy kliniczne:

• zmiany chorobowe pojawiają się na kończynach, wewnętrznej stronie ud, nasadzie ogona, następnie pysku, uszach, obejmują głowę i kark zwierzęcia

• często proces chorobowy rozprzestrzenia się na całe ciało

• w miejscach występowania świerzbowców najpierw pojawiają się niewielkie ogniska zapalne, które później przechodzą w pęcherzyki, które po rozerwaniu podczas drapania i wycieku z nich limfy tworzą strupy sklejające włosy szczególnie w miejscach o gęstym włosie ( nasada ogona, kark, grzbiet)

• stwierdza się także skołtunioną sierść

• gdy procesem chorobowym objęta jest zaczną część ciała dochodzi do osłabienia apetytu, wycieńczenia zwierzęcia a nawet śmierci

Rozpoznanie inwazji:

• chorobę rozpoznajemy w oparciu o badanie zeskrobin skóry

• próby naskórka pobieramy z kilku miejsc, zawsze na granicy chorobowo zmienionych ze zdrowymi

• do oceny przebiegu choroby i powodzenia jej zwalczania należy brać pod uwagę warunki utrzymania psów, żywienie, kontakty z ewentualnym źródłem zakażenia

Psy - objawy świerzbu

• bardzo silny świąd skóry

• najpierw głowy, grzbiet, kończyny

• później całego ciała

• świąd nasila się szczególnie nocą i gdy jest ciepło

• obserwuje się białkomocz w wyniku tworzenia się kompleksów immunologicznych

Zmiany dodatkowe

• nieustanne drapanie powoduje otarcia i strupy

• łojotok

• przeczosy i wyłysienia na małżowinach usznych, łokciach, udach

• świerzbowce atakują również ogon – proces chorobowy rozpoczyna się od nasady w kierunku wierzchołka – tworzy się szczurzy ogon

• niekiedy występuje zespół keratołojotokowy

Rozpoznanie

• wywiad

• badanie kliniczne

• świąd oporny na glikokortykoidy i sterydy

• obecność grudek pasożytniczych w małżowinach usznych

• badanie zeskrobin

Leczenie

• iwermektyna 1% 0,2 – 0,4 mg / kg m.c podskórnie 1x tygodniu przez 4 – 6 tygodni

• Selamektyna (Stronghold) nakrapianie na skórę między łopatkami, dwukrotnie w odstępie 30 dni

• Milbemecyna – doustnie w dawce 2 mg / kg m.c 1x w tygodniu przez 3 – 4 tygodnie

• Moksydektyna ( Cydectin 1% ) 0,2 mg / kg m.c podskórnie w tygodniu przez 4 – 6 tygodni

• Amitraz 2,5% smarować co 5 dni aż do porośnięcia sierści

• kąpiele w akarycydach fosfoorganicznych lyb pyretroidach ( Neocidol, Biocyd, Butox)

• w celu zmiękczenia naskórka należy kąpać psa w szamponach keratomodulujących

• pamiętać też trzeba o odkażaniu pomieszczeń, legowisk, szczotek, obroży

Świerzb świń

Sarcoptes scabiei varietas suis

• samica 0,3 – 05 mm, samiec 0,2 mm

• owalne, pokryte kolcami

• przylgi u samic 1 i 2 parze, u samców 1, 2, 4 para odnóży

• jajo owalne, szare 0,1 – 0,5 mm

• samica w ciągu życia składa 40 – 50 jaj, po 3 – 4 dniach larwy

• po 3 – 5 dniach linieją – nimfa I protonimfa

• po 3 – 4 dniach nimfa II – deutonimfa

• po kilku dniach imago

• samice składają jaja po 2 – 3 dniach po kopulacji

Świerzb świń

• choroba o przebiegu chronicznym

• świąd

• zapalenie skóry

• zahamowanie wzrostu

• świnia domowa, świnia dzika

Epizootiologia

• występuje na nogach, tułowiu, głowie ( uszy)

• świerzbowce mogą bytować na ludziach

• szybko dochodzi do wyzdrowienia

• świerzb może być przenoszony przez ludzi, myszy, szczury, a nawet owady

• źródłem zakażenia stada są sztuki chore najczęściej dorosłe

• przebieg choroby cięży i dłuższy jest w zimnej porze roku

• w ciasnych i brudnych pomieszczeniach

• nieodpowiednie żywienie

Patogeneza

• mechaniczne działanie

• wprowadzanie drobnoustrojów

• w miejscach wnikania świerzbowca powstaje stan zapalny

• wysięk surowiczy

• tworzą się krosty

• ogniska szaro – brunatnego koloru

• zapalenie ropne – zapalenie głębszych warstw skóry

• zapalenie gruczołów włosowych

Objawy

• początkowo trudno zauważyć

• pierwsze objawy pojawiają się po 10 – 14 dniu po zarażeniu

• szczególnie widoczne u prosiąt po odsadzeniu

• świąd jest tak ostry że występuje krew

• może obejmować całe ciało

• ostra forma tylko u świń do 6 miesięcy

Rozpoznawianie

• dane epizootiologiczne

• badania kliniczne

• pobieranie zeskrobin

• przygotowanie preparatów

• oglądanie – odpowiednie powiększenie i jakość obrazu

Leczenie

• Neocidol – kąpiel ( 1ml/l)

• Taktic 0,1%

• Ipowet 0,1%

• Neguvon – doustnie 50 mg / kg m.c. Przez 3 – 5 dni

• sebacil 10 mg / kg m.c. Przez 3 – 5 dni

• butox

• ivomec 300 mg / kg m.c.

• Cydectin

Sarcoptes equi – świerzb koński

Patogeneza

• usadawiają się w skórze,

• powoduje świąd

• stan zapalny

• zgrubienie skóry

• posmutnienie

• zmiany ogólne

Objawy

• okres wylęgania 12 – 20 dni

• przebieg choroby ostry lub przewlekły

• świąd

• zmiany na skórze głowy, szyi, bokach, grzbiecie

• najpierw pojawia się wyprysk, wypadanie sierści, zmiana barwy skóry

• szczególnie gdy jest ciepło lub są spocone po wysiłku

Notoedres cati – świerzb kotów

• wielkość 0,14 – 0, 45 mm

• kończyny nieco krótsze niż Sarcoptes

• u samców otwór odbytowy znajduje się po stronie grzbietowej a u samic po stronie grzbietowej znajduje się otwór kopulacyjny

• świerzbowce atakują głównie koty, psy, króliki a nawet człowieka

• zmiany chorobowe rozpoczynają się na głowie

• krosty, strupy, stan zapalny skóry

• świąd umiarkowany

• wypada sierść

Cnemidocoptes mutans

• samiec długości 190 – 200 um, samica 408 – 440 um

• żywiciel

  • kury, indyki, bażanty, gołębie, papugi, niektóre ptaki śpiewające

• umiejscawia się na nogach w dół od stawu skokowego, włącznie z palcami

• świerzb kończyn ptaków

• za pomocą szczękoczułków pasożyty drażą korytarze pod łuskami pokrywającymi powierzchnie nóg, powodując podrażnienie i zapalenie skóry

• w wyniku tego procesu następuje łuszczenie się skóry

• zbierające się stopniowo pasożyty pod łuskami warstwy złuszczonego naskórka podminowują je coraz głębiej

• powodując ich odstawienie od skóry

• drażniąca wydzielina gruczołów nogogłaszczkowych powoduje wydzielanie surowiczego płynu, który zlepia złuszczone masy naskórka

Cremidokoptoza

• proces chorobowy rozwija się powoli

• prowadzi do tworzenia się żółtawych, grubych strupów

• wewnątrz nich znajdują się kręte korytarze z pasożytami

• nogi ptaków wyglądają jakby obsypane wapnem - „ wapienna nóżka”

• świąd jest na ogół mierny

• nagromadzenie się strupów w okolicy stawów utrudnia ruchy i powoduje kulawiznę

• po 6 miesiącach rozwijający się proces chorobowy prowadzi do ogólnego wyniszczenia i czasami zejść śmiertelnych

• świerzb nóg drobiu jest mało zaraźliwy

• często w jednym stadzie choruje kilka kur, inne natomiast pozostają zdrowe

Cnemidocoptes gallinae

• samiec długości 170 – 180 um

• zapłodniona samica 310 – 350 um

• umiejscowienie u nasady piór

• rozwój – żyworodne

• świerzb opierzonych części ciała

• zmiany występują początkowo w okolicy krzyżowej, rozszerzając się na podstawie części ciała

• niekiedy proces chorobowy rozpoczyna się od szyi i głowy

• pasożyty wnikają do dudki pióra

• pióra łatwo się łamią i zostają wyskubywane przez ptaki, co może przejść w przyzwyczajenie

• pióra skrzydeł i ogona pozostają jednak nietknięte

• ten typ świerzbu jest bardzo zaraźliwy

Świerzbowce pobieranie zeskrobin

• Płytkie – do pierwszej krwi, świerzbowce naskórne i drażące

• głębokie – nużeńce, Pelodera – Rhabditis strongyloides

• Wyciskanie ropnych krost – nużyca

• badanie cebulek włosowych

• badanie myszek laboratoryjnych

Zeskrobiny

• podgrzewanie – kilkanaście minut w temperaturze 37*

• zalewamy wodą lub olejem parafinowym

• Metoda Stefańskiego – KOH 5 – 10%

• Metoda Stefańskiego w modyfikacji Grochowskiego