BIOLOGIA

III. Zmienność, dobór naturalny, teoria Darwina, pochodzenie człowieka.

1) Rodzaje i źródła zmienności.

ZMIENNOŚĆ

genetyczna środowiskowa

(zmienność dziedziczna) (zmienność niedziedziczna)

rekombinacyjna mutacyjna

ZMIENNOŚĆ - to zjawisko polegające na występowaniu różnic pomiędzy osobnikami należącymi do tego samego gatunku.

Przyczyną zmienności są różnice w:

- informacji genetycznej - jest to zmienność genetyczna (dziedziczna),

- oddziaływaniu środowiska na organizm - jest to zmienność środowiska (niedziedziczna).

Zmienność genetyczna - zmienność, której źródłem są mutacje oraz rekombinacje; ten rodzaj zmienności odgrywa podstawową rolę w ewolucji organizmów oraz w hodowli roślin i zwierząt.

1. Zmienność rekombinacyjna - polega na istnieniu różnych kombinacji alleli. Każdy przedstawiciel

danego gatunku ma inny zestaw alleli, a tym samym inną informację genetyczną.

Przyczyną takiej sytuacji może być:

a) zjawisko crossing-over (polega na wymianie odcinków chromatyd pomiędzy chromosami homologicznymi);

b) niezależna segregacja chromosomów;

c) losowość zapłodnienia (gamety łączą się ze sobą przypadkowo, a połączenie unikalnego zestawu

chromosomów z komórki jajowej z innym unikalnym zestawem plemnika daje jedyną i niepowtarzalną

kombinację. Dlatego każdy przedstawiciel danego gatunku ma inny zestaw genów).

2. Zmienność mutacyjna - przyczyną są zachodzące mutacje i pojawienie się tym samym nowych alleli.

Zmienność mutacyjna ma ogromne znaczenie w ewolucji, gdyż to właśnie dzięki niej pojawiają się nowe

cechy.

Zmienność środowiskowa - polega na tym, że pod wpływem działania różnych czynników środowiskowych organizmy mogą nabywać nowe cechy. Jej przyczyną są warunki środowiska. Ten rodzaj zmienności nie jest dziedziczny, dlatego nie odgrywa roli w procesach ewolucji.

2) Rodzaje doboru naturalnego.

Dobór naturalny - preferowanie lub eliminowanie jakiejś cechy w środowisku prowadzi do

zwiększenia lub zmniejszenia częstości występowania allelu determinującego tę cechę.

Rodzaje doboru naturalnego:

a) dobór stabilizujący - faworyzuje osobniki o cechach przeciętnych. Prowadzi do ustabilizowania się danej cechy w populacji, działa w środowsku, w którym nie zachodzą istotne zmiany;

b) dobór kierunkowy - działa, gdy warunki środowiska wymuszają zmiany w określonym kierunku (np. grubsze futro, ciemniejsze ubarwienie itp.)

c) dobór różnicujący - faworyzuje osobniki o cechach skrajnych i eliminuje przeciętnych. Działa w środowisku zmiennym.

3) Teoria Darwina.

K. Darwin to twórca uznawanej do dziś teorii ewolucji, zwanej darwinizmem.

Założenia darwinizmu:

1. Zmienność - nie spotyka się dwóch identycznych osobników tego samego gatunku;

2. Nadmierna rozrodczość,

3. Pomiędzy osobnikami danego gatunku toczy się walka o byt, którą przeżywają osobniki lepiej dostosowane do środowiska;

4. Dobór naturalny (selekcja naturalna) - im więcej korzystnych cech ma organizm, tym większe ma szanse na przeżycie.

3) Pochodzenie człowieka.

1. Austrolopithecus afarensis (4-2 mln lat temu); poj. mózgu 350-500 cm³; miały ludzką, wyprostowaną sylwetkę, masywne szczęki z wielkimi zębami; wszystkożerność; przystosowanie do życia na sawannie, dwunożność.

2. Homo habilis, człowiek zręczny, zdolny (ok. 2 mln lat temu); poj.mózgu 600-700 cm³; posługiwał się pierwszymi narzędziami; żył w gr. społecznych; delikatniejsza budowa ciała; zdolny do abstrakcyjnego myślenia.

3. Homo erectus, człowiek wyprosowany (1 mln-40 tys. lat temu); poj.mózgu 800-1100 cm³; posługiwał się ogniem; opuścił Afrykę i przeniósł się na inne kontynenty; tworzenie pierwszych typowo ludzkich społeczności.

4. Homo neanderthalensis (od 200-30/40 tys. lat temu); poj. mózgu 1500 cm³; przystosowany do zimnego, surowego klimatu; mięsożerny; w ograniczonym stopniu posługiwał się mową; duży rozwój psychiczny i intelektualny; początki wierzeń religijnych.

5. Homo sapiens, człowiek rozumny (od 130 tys. lat temu do chwili obecnej); poj. mózgu 1350 cm³; delikatny kościec; zaokrąglona mózgoczaszka; posługiwanie się mową; rysowanie, malowanie; tworzenie cywilizacji; wszystkożerność; życie w dużych grupach.

4) Człowiek jako gatunek biologiczny i istota społeczna.

Swoiste cechy gatunkowe człowieka: Cechy świadczące o tym, że jest ssakiem:

- pionowa postawa ciała, - żyworodność,

- dwunożny chód, - utrzymywanie stałej temperatury ciała,

- wysklepiona, pozbawiona chwytności stopa, - noworodek żywi się mlekiem matki,

- duży mózg, - rozmnażanie płciowe.

- paraboliczny łuk zębowy,

- mało wydatne kły,

- bródka,

- wykształcenie mowy,

- redukcja owłosienia.

Porównanie dłoni i stóp naczelnych

Rasa biała (kaukazoidalna):

- niewielka ilość mealniny w skórze,

- jasne oczy,

- jasne włosy.

Rasa żółta (mongoidalna):

- średnia ilość melaniny w skórze, czarne oczy, czarne proste włosy,

- niski wzrost, krótkie kończyny,

- wąska szpara oczna, powieki posiadają wyściółkę tłuszczową (ochrona oka przed odmrożeniem),

- płaska twarz, mały płaski nos.

Rasa czarna (negroidalna):

- duża ilość melaniny w skórze,

- ciemne, kręcone włosy (warstwa chroniąca mózg przed przegrzaniem),

- smukła sylwetka,

- szeroki, płaski nos,

- grube wargi.