Gzawica koni – gasterofiloza

wywołana przez gzy żołądkowo -jelitowe z rodzaju Gasterophilus

w Polsce stwierdzono następujące gatunki gzów

Gastrephilus intestinalis – giez żołądkowy

Gastrephilus nasalis – giez dwunastniczy

Gasterophilus pecorum – giez kolcogłowy

Gasterophilus haemorrhoidalis – giez odbytniczy

Morfologia

Gasterophilus inestitialis

• ciało gęsto owłosione

• skrzydła przezroczyste z ciemnymi plamkami

• pokładełko długie i zagięte pod tułów

• długość 12 – 15 mm, żółto brunatno zabarwiony

• larwy zbudowane z 12 segmentów uzbrojonych na brzegach dość dużym kolcami ułożonych w dwóch zędach

• pasożytnicze są larwy II i III stadium

• umiejscowione w języku i żoładku

• samice w pełni lata składają na włosach nóg, grzywy i barkach i bokach 900 – 1500 jaj

• jaja mają długość 1,25 mm są białe stożkowate, zaopatrzone w wieczko

• po 1-2 tygodniach rozwija się w jaju larwa L 1

• zachowuje ona swoją inwazyjność przez 3 miesiące

• przy ogryzaniu przez konia następuje masowe wylęganie się larw, które po dostaniu się do jam ciała wnikają do błony śluzowej języka gdzie pozostają przez 21-28 dni przekształcając się w larwy L2

• larwy te po opuszczeniu języka dostają się do żołądka, gdzie usadawiają się w okolicy wpustu lub odźwiernika i przez 9 – 10 miesięcy rosną

• dojrzałe larwy późną wiosną lub na początku lata opuszczają żołądek i z kałem wydostają się na zewnątrz gdzie po przepoczwarzeniu na 4-6 tygodni przechodzą w stadium imago

• loty gza obserwuje się w lipcu i sierpniu

• dorosłe gzy żyją kilka lub kilkanaście dni

• miejsce składanie jaj

  • głównie w okolicy stawu nadgarskowego

    • strona boczna

    • strona przyśrodkowa

    • strona przednia

  • na pęcinie

Gasterophilus nasalis

• długość 13 mm, czarne zabarwienie

• skrzydła żołto zabarwione

• pokładełko grube

• umiejscawia się w dwunastnicy, rzadko w żółądku

• samica składa 500 jaj na włosach w okolicy żuchwy

• po 18 – 24 dniach wylęgają się larwy L 1, które wędrują po włosach i skórze do jamy ustnej i umiejscawiają się w dziąsłach i podniebieniu

• po lince dostają się do dwunastnicy gdzie przekształcają się w larwy L 3

• okres poczwarki trwa 24 dni

• loty samic od czerwca do sierpnia

Gasterophilus pecorum

• długości 13 – 16 mm, jasnobrązowy tułów

• czarny odwłok

• skrzydła lekko przydymione

• umiejscowienie żołądek rzadko dwunastnica

• przed opuszczeniem żywiciela pozostają kilka dni w prostnicy

• samice składają po kilka jaj na trawie

• jedna samica może złożyć do 2500 jaj

• jaja są zabarwione na czarno, mają pędzelkowaty przydanek

• po tygodniu wylęgają się larwy

• w jaju zachowują żywotność przez 9 miesięcy

• są one zdolne przezimować

• konie zarażają się podczas zjadania trawy

• w jamie ustnej po opuszczeniu skorupek jajowych lokalizują się u nasady języka i rozwija się do L 2 a następnie po przełknięciu pasożytuje on w dwunastnicy

• okres poczwarki 12 – 24 dni

• dojrzałe loty gza odbywają się w lipcu

Gasterophilus haemorrhoidialis

• 9 – 11 mm długości

• ciemnobrązowe ubarwienie

• skrzydła przeźroczyste z brązowym użyłkowaniem

• długie pokładełko około 1/3 długości odwłoka

• umiejscowienie – żołądek i przed opuszczeniem żywiciela prostnica

• samice składają jaja na włosach warg 200 sztuk

• jaja są duże, czarne, z prążkowanym przydankiem przyczepnym

• larwy po wylęgnięciu przedostają się do jamy ustnej a następnie do żołądka

• rozwój poczwarki trwa 16 – 28 dni

• loty gzów lipiec, sierpień

Epizootiologia

• występuje u koni i osłów

• na terenie Europy, Azji, Afryki, Ameryki

• często występuje inwazja mieszana

• chorują zarówno zwierzęta stare jak i młode

• cięższy przebieg ma choroba u młodzieży i to słabo odżywionej

• gasterofiloza to choroba trwająca cały rok

Patogeneza:

• zależy od lokalizacji larw

• stopnia inwazji

• odporności organizmu

• wpływ larw rozpoczyna się z chwilą wniknięcia larwy L1 do języka, dziąseł, policzków i przewodu pokarmowego

• wędrówki

• kaleczenie hakami czepnymi

• kaleczenie kolcami znajdującymi się na segmentach

• przy 200 larwach w żołądku występują zmiany chorobowe – zaburzenia w wydzielaniu soku żołądkowego

• przez uszkodzenia w błonie śluzowej wnikają drobnoustroje

• larwy mogą utrudniać przenoszenie treści pokarmowej lub nawet zamykać światło jelita lub żołądka

• opisywano przypadki uszkodzenia naczyń krwionośnych

• larwy usadowione w języku utrudniają pobieranie pokarmu a w prostnicy jego wydalanie

Objawy chorobowe

• zależą od e.i. Wieku zwierzęcia i jego kondycji

• najwyraźniejsze występują przy umiejscowieniu się w żołądku lub jelitach larwy L3

• obecność larw to

  • zaburzenia w trawieniu

  • stany zapalne przewodu pokarmowego

  • wychudzenie

  • zmienny apetyt

  • morzyska

  • napinanie się do oddawania kału

  • obecność larw w kale

Zmiany anatomopatologiczne:

• występują w miejscach bytowania larw

  • zapalenia

  • kraterowate nadżerki

  • zanik części błony śluzowej

  • często w żołądku znajduje się 1500 larw

  • mogą być nawet wybroczyny

Rozpoznanie

• latem i jesienią – jaja na włosach lub na języku larwy lub ogniska zapalne ( wybroczyny)

• zimą i wiosną – sekcja lub w kale larwy

• niekiedy stosuje się diagnostyczne leczenie preparatami fosfoorganicznymi

Leczenie

• preparaty fosfoorganiczne - wczesna jesień, wiosna

• leki podajemy per os

• dwusiarczek węgla 5 – 15 ml/ zwierzę

• strongid plus ( pfizer)

• winian pyrantelu 66 mg

• trichlorfon 300 mg

• zwalcza nicienie i gzy, bardzo przydatny i skuteczny

• w przypadku gzów w prostnicy można stosować lewatywy ze środkami przeciwpasożytniczymi

Profilaktyka:

• wypas koni nocą

• ścinanie jaj gza z włosa

• repelenty

• stosowanie preparatów fosfoorganicznych

G. istestinalis

• umiejscowienie kończyny przednie

• 12 – 15mm

• owad żółto-brunatno-czarny

• L3 20 mm uzbrojona dwoma rzędami kolców

  lokalizacja larw – żołądek, rzadko dwunastnica

G. nasalis

• umiejscowienie pod żuchwą

• 13 mm

• owad czarny

• L 3 20 mm uzbrojona jednym rzędem kolców, zielonkawo zabarwiona

• lokalizacja larw – dwunastnica

G. haemorrhoidalis

• umiejscowienie włosy warg

• 9 -11 mm

• owad ciemnobrązowy

• L3 18 mm, uzbrojona 2 rzędami kolców

• lokalizacja larw – żołądek, dwunastnica

G. pecorum

• umiejscowienie źdźbła traw

• 13 – 16 mm

• owad jasnobrązowy tułów, czarny odwłok

• L3 20 mm, uzbrojona w 2 rzędy kolców

• lokalizacja larw – żołądek, dwunastnica

G. nigricornis ( nie stwierdzono w Polsce)

• umiejscowienie – okolica szczęk

• L3 – dwunastnica

G. intermis ( nie stwierdzono w Polsce)

• umiejscowienie policzki

• L3 prostnica

Rozpoznanie inwazji

• przyżyciowo

  • obecność jaj w typowych miejscach

  • trudność w połykaniu pokarmu

  • niechęć do zjadania trawy

  • trudność w połykaniu

  • wychudzenie

  • kolki

• endoskopia

  • wykluczyć ostre zęby i błędy w żywieniu

• pośmiertne

  • sekcja

Leki

• dwusiarczek węgla 5 – 15ml/ zwierzę

• chorfos – 30 mg/ zwierzę

• strongid plus ( winian pyrantelu + trichlorfon)

• telmin ( mebenidazol + trichlorfon)

• equalan – awermektyna 200 um/kg m.c.

• Abamitel plus 200 um/ kg m.c