ANTRAZWIĄZKI


Są to pochodne trójpierścieniowego związku aromatycznego- antracenu.


Zalicza się do nich:

  1. antrachinony

  2. antrony

  3. antranole

  4. diantrony

Antrachinony i antrony różnią się od siebie stopniem utlenienia podstawowego szkieletu, natomiast antranole są tautomeryczną formą antronów.

Antrazwiązki są substancjami stałymi, o czerwonej , pomarańczowej lub żółtej barwie. Do ich charakterystycznych cech fizykochemicznych należy duża skłonność do ulegania przemianom oksydoredukcyjnym. Dzieje się tak podczas suszenia i przechowywania surowców. Sprawia to, że antrazwiązki występują w surowcach na różnych stopniach utlenienia,a co za tym idzie, w formach o różnej sile działania.


Działanie farmakologiczne

  1. przeczyszczające- wykazują je antrazwiązki posiadające grupy OH przy pierwszym i ósmym atomie węgla oraz podstawnik przy trzecim atomie węgla. Aglikony antrachinonowe ze względu na dobrą rozpuszczalność w lipidach, są częściowo wchłaniane w jelicie cienkim, natomiast glikozydy dobrze rozpuszczalne w wodzie, przechodzą z treścią jelitową do jelita grubego, gdzie pod wpływem flory bakteryjnej podlegają hydrolizie i redukcji. Powstałe antrony i antranole drażnią bezpośrednio ścianę jelita grubego, wzmagają jego sekrecję i ruchy perystaltyczne, hamują wchłanianie wody z jelita zapobiegając zagęszczeniu mas kałowych. Równocześnie następuje pobudzenie ośrodka defekacyjnego w rdzeniu kręgowym. Efekt przeczyszczający uzyskuje się po 8-12 godzinach od czasu podania.

  2. Pobudzają wydzielanie soku żołądkowego

  3. żółciopędne i żółciotwórcze- część wchłoniętych w jelicie cienkim antrazwiązków dociera do wątroby z krwiobiegiem i, prawdopodobnie na skutek drażnienia miąższu wątroby, wzmaga jej czynności żółciotwórcze.

  4. Właściwości uczulające na światło UV- wykazują niektóre dimery pochodne antracenu, np. hyperycyna z ziela dziurawca i fagopiryna z ziela gryki.


Efekty uboczne stosowania surowców antrachinonowych

Przeciwwskazania do stosowania związków antrachinonowych


Związki antrenowe przenikają do krwiobiegu z jelit i dalej do mleka matki, dlatego nie powinny być stosowane u kobiet w ciąży i karmiących. Powodują one zmianę smaku mleka i nadają mu działanie przeczyszczające dla karmionego dziecka.

Dłuższe stosowanie preparatów i surowców antrachinonowych (powyżej 2 tygodni) może prowadzić do osłabienia perystaltyki jelit, zaburzeń wchłaniania i utraty elektrolitów , krwiomoczu i białkomoczu.


SUROWCE

  1. Alona

    Aloe ferox- aloes uzbrojony

    Liliaceae- liliowate

CHEMIZM

DZIAŁANIE I ZASTOSOWANIE

Jako środek przeczyszczający w zaparciach atonicznych, a także łącznie z lekami rozkurczającymi w zaparciach spastycznych.

Działa żółciopędnie i żółciotwórczo.

Nalewka i suchy wyciąg podawane w małych dawkach, pobudzają trawienie (stomachicum et digestiva).

PREPARATY

Alax, Boldaloin, Boldine


  1. Corex Frangulae- kora kruszyny

    Frangula alnus- kruszyna pospolita

    Rhamnaceae- szakłakowate

CHEMIZM

DZIAŁANIE I ZASTOSOWANIE

Surowiec stosowany jest w zaparciach spastycznych i atonicznych.

Działanie przeczyszczające w porównaniu z innymi surowcami jest słabsze i występuje znacznie później.

Usprawnienie procesów trawiennych następuje wskutek zwiększenia wydzielania żółci (cholagogum et cholereticum).

PREPARATY

Cholegran, Cholesol, Degrosan, Degrovit, Normogran


  1. Folium Sennae- liść senesu

    Cassia angustifolia- senes wąskolistny/ strączyniec indyjski

    Cassia acutifolia- strączyniec egipski

    Fabaceae- makowate

CHEMIZM

DZIAŁANIE I ZASTOSOWANIE

Surowiec ma działanie przeczyszczające, które uwarunkowane jest obecnością antrazwiązków. Powodują one podrażnienie ścian jelita grubego, co doprowadzi do wydzielania śluzu przez nabłonek i pobudzenie perystaltyki.

Liście senesu charakteryzują się szybkim działaniem- 6-8 godzin po podaniu.

Słabe działanie żółciopędne.

Substancje czynne surowca przechodzą do mleka matki.

PREPARATY

Normosan, Senes- fix, Figura 1, Senefol


  1. Radix Rubiae Tinctorum- korzeń marzanny barbierskiej

    Rubia tinctorum- marzanna barbierska

    Rubiaceae- marzanowate

CHEMIZM

DZIAŁANIE I ZASTOSOWANIE

Antrazwiązki obecne w surowcu nie mają grup OH w pozycjach C1 i C8, w związku z tym nie wykazują działania przeczyszczającego.

Wiążą się z jonami Ca co zapobiega tworzeniu się i narastaniu złogów fosforanu i szczawianu wapnia w obrębie dróg moczowych. Następuje powolne rozpadanie złogów, a nawet częściowe ich rozpuszczanie, zwłaszcza gdy pH moczu wynosi 5,6- 6,2. Powyższy efekt leczniczy wspomaga wykazywane także przez surowiec działanie moczopędne, spazmolityczne, przeciwbakteryjne i przeciwzapalne.

PREPARATY

Rubinex, Rubiolizyna


  1. Radix Rhei- korzeń rzewienia

    Rheum palmatum- rzewień palczasty

    Rheum officinale- rzewień lekarski

    Polygonaceae- rdestowate

CHEMIZM

DZIAŁANIE I ZASTOSOWANIE

Surowiec zawiera 2 grupy związków o przeciwstawnym kierunku działania- antrazwiązki o działaniu przeczyszczającym, garbniki o działaniu ściągającym. Kierunek działania zależy od dawki: małe- wstrzymujące, duże- przeczyszczające.

Gorzki smak surowca pobudza apetyt.


  1. Herba Hyperici- ziele dziurawca

    Hypericum perforatum- dziurawiec zwyczajny

    Hypericaceae- dziurawcowate

DZIAŁANIE I ZASTOSOWANIE

Działa przeciwskurczowo na mięśnie przewodu pokarmowego i dróg żółciowych oraz mięśnie gładkie naczyń krwionośnych.

Działanie surowca jest stopniowe i powolne, obecne w surowcu katechiny powodują uszczelnienie i uelastycznienie drobnych naczyń krwionośnych.

Ma działanie przeciwbakteryjne na bakterie G(-).

Na błony śluzowe i uszkodzenia skóry, wyciągi z surowca działają ściągająco i antyseptycznie.

Po podaniu większych dawek obserwuje się działanie antydepresyjne.

Związane jest to z obecnością hyperycyny (czerwony barwnik), który ponadto zwiększa zdolność absorpcji promieni nadfioletowych przez skórę, może więc sprzyjać poparzeń słonecznych.