WYKŁAD 21

Rodzina Psoroptidae

Rodzaj Psoroptes

• Psoroptes equi – koniowate

• Psoroptes ovis – owce, bydło, koniowate

• Psoroptes cuniculi – królik, koza, owca, koń, osioł, muł

Podrodzina Chorioptidae

Rodzaj Chorioptes

• Chorioptes bovis – bydło, koń, owca, koza, królik

Rodzaj Otodectes

• Otodectes cynotis – kot, pies, lis, fretka

Rozwój świerzbowców naskórnych

• samice składają do 5 jaj dziennie na powierzchni skóry (lekko są przyklejone) – najczęściej wśród strupów i skaleczeń

• ze złożonego jaja po 1-3 dniach wychodzi 6-nożna larwa

• po kolejnych 2-3 dniach z larwy powstaje protonimfa

• po następnych 3-7 dniach deutonimfa (w tym stadium dochodzi do kopulacji, któa trwa nawet 24 godziny)

• cały rozwój w optymalnych warunkach trwa 8-9 dni

• samica żyje 30-40-60 dni

Warunki do rozwoju świerzbowców naskórnych

• jeśli temperatura na powierzchni skóry 25-32 C i wilgotność 10-24 %

• to samica składa do 60 jaj

• a rozwój trwa 17-20 dni

• gdy temperatura na powierzchni skóry 25-32 C i wilgotność 13-18%

• to samica składa 40 jaj

• a rozwój trwa 30-70 dni

Znaczenie gospodarcze

• psoroptoza u owiec (inwazja zwalczana z urzędu – choroba zaraźliwa)

• psoroptoza u bydła

• psoroptoza u królików

Sposoby zarażenia się zwierząt

• kontakt bezpośredni

• kontakt pośredni

• sprzęt do pielęgnacji

• środki transportu

• pomieszczenia

Lokalizacja pasożytów

• uwłosione miejsca na ciele zwierząt

• nasada ogona

• grzbiet

• szyja

• pęciny

• uszy

Odżywianie się świerzbowców naskórnych

• Psoroptes – limfa (aparat gębowy kłująco-ssący)

• Chorioptes – limfa i naskórek (aparat gębowy żujący)

• larwy i nimfy nie mogą same nakłuwać skóry

• żywią się sączącą się limfą po wcześniej uszkodzonej skórze

Szerzeniu się i powstawaniu choroby sprzyjają

• transport zwierząt (stres)

• złe warunki utrzymania i żywienia

• duże zagęszczenie zwierząt

• brak zabiegów profilaktycznych

• utrzymywanie zwierząt dorosłych z młodymi

• stały chów alkierzowy

• brak kwarantanny

Patogeneza inwazji

• uszkodzenie skóry

• świąd

• uszkodzenia dodatkowe (lizanie, ocieranie)

• wnikanie do uszkodzonej skóry, bakterii i grzybów

Powstawanie zmian na skórze bydła

• wyciek limfy

• tworzenie się strupów

• ślinienie przez bydło miejsc zaatakowanych przez świerzbowce

• wzmożone nakłuwanie skóry przez świerzbowce

• wzmaga się świąd, dochodzi do otarć, wzmożony wyciek limfy

• samice intensywniej składają jaja

• wylęgające się larwy, a następnie proto- i deutonimfy drażnią skórę

• dalsze i bardzo często lizanie swędzących miejsc

• rany i strupy

• dodatkowe infekcje

• zapalenie skóry

• wypadanie sierści, strupy

• wychudzenie zwierząt

Rozpoznawanie inwazji

Badanie kliniczne

Badanie zeskrobin

Zeskrobujemy naskórek z chorobowo zmienionych miejsc

Wkładamy na płytkę Petriego lub szkiełko zegarkowe

Dodajemy 5% KOH lub 5% NaOH

Rozdrabniamy igłami preparacyjnymi

Oglądamy pod lupą (oświetlenie z góry)

Miejsca pobierania prób (głównie miejsca lokalizacji pasożytów)

• owce (szyja, boki, grzbiet)

• bydło (nasada ogona, grzbiet, szyja)

• królik (wewnętrzna strona ucha a nawet przewód słuchowy)

• lis, pies (wewnętrzna strona ucha, zewnętrzny przewód słuchowy)

Leczenie

• oprysk zmienionych miejsc (Butox)

• smarowanie (Butox)

• iniekcje (Ivomec, Dectomax)

• polewanie (Dectomax)

Zwalczanie inwazji

• kąpiel zwierząt

• oprysk

• iniekcja podskórna

• smarowanie (pędzlowanie) chorobowo zmienionych miejsc

Sposób obliczania ilości preparatu do kąpieli lub oprysku

x = b^ 1000xa

x – ilość preparatu w g (ml) potrzebna do otrzymania 1 litra żądanego roztworu

a – potrzebne stężenie roztworu

b – stężenie substancji aktywnej w macierzystym preparacie

Ogólne zasady zwalczania świerzbu u koni

• wyprowadzić chore zwierzę z boksu na zewnątrz

• najlepiej w takie gdzie nie ma możliwości aby pasożyty mogły przedostać się na inne konie

• dokładnie umyć zmienione chorobowo miejsce ciepłą wodą z dodatkiem mydła lub szamponu

• umyte miejsce i okolicę wysuszyć, najlepiej ligniną którą później spalić

• opryskać, a najlepiej posmarować okolicę i chorobowe zmienione miejsce roztworem akarycydu (Butox, Pularyl)

• w pierwszym dniu leczenia smarowanie lub oprysk należy wykonywać co najmniej 4x w odstępach 2-3 godzinach

• poddanego leczeniu konia należy wprowadzić do boksu z wymienioną ściółką i odkażonymi do wysokości 50 cm ścianami i drzwiami

• do odkażania można użyć lizolu, kreoliny lub innego środka

• drugiego i trzeciego dnia od daty rozpoczęcia leczenia zabieg powtórzyć

• po 7-10 dniach zmienione chorobowo wcześniej miejsca i ich okolicę co najmniej dwukrotnie w ciągu dnia opryskać lub posmarować akarycydem

• w przypadku braku poprawy kolejny zabieg wykonać 14-20 dnia licząc od daty rozpoczęcia kuracji

• do leczenia na poszczególne dni zabiegu należy przygotować nowy (świeży) roztwór akarycydu

• najlepiej przygotować taką ilość roztworu aby wykorzystać w jednym dniu kuracji – np. 250ml lub 500 ml

Świerzbowce naskórne

• spore pasożyty, odnóża silne członowane, zakończone przylgami i pazurkami

• przylgi osadzone na członowanych rzadziej na nieczłonowanych szypułach

• 3 para odnóży u samicy zakończona szczecinkami

• samce mniejsze od samicy – mają przyssawki kopulacyjne

• czwarta para odnóży krótsza niż pozostałe

• aparat gębowy kłująco-ssący

Rozwój

• samica składa jaja na powierzchni skóry

• najlepsze miejsca to uszkodzona zestrupiona lub okaleczona skóra

• po 1-3 dniach wychodzą z jaj 8 nożne larwy

• po 2-3 dniach linka – protonimfa

• po 3-7 dniach – deutonimfa

• cały rozwój trwa 8-9 dni

• kopulacja trwa całą dobę w stadium deutonimfy

• samice żyją 30-40-60 dni

• składają dziennie 5 jaj

• duże świerzbowce, których przylgi osadzone są na długiej rozczłonowanej szypułce

• z długimi szczękoczułkami, przeznaczonymi do nakłuwania skóry

Psoroptes ovis

• świerzbowiec naskórny owczy

• samiec 500-600 um

• zapłodniona samica 670 – 740 um

• żywiciel – owca, bydło, koń

• umiejscowienie – skóra

Rozwój

• z jaj w ciągu 1-3 dni wykluwają się larwy

• po 2-3 dniach larwa linieje

• przechodząc w stadium protonimfy

• po 3-4 dniach, ponowna linka prowadzi do powstania deutonimfy, czyli niedojrzałej samicy

• następuje ponowna linka, a w dzień później samica rozpoczyna składać jaja

• cały okres rozwojowy trwa 8-9 dni

• samica żyje 30-40 dni, składając dziennie po 5 jaj

Świerzb owczy naskórny

• w wyniku nakłuwania skóry i ssania chłonki powstają drobne guzki wielkości ziarna soczewicy

• guzki te łączą się ze sobą

• płyn surowiczy wysychając tworzy grube strupy, pod którymi żyją kolonie świerzbowców

• pogrubiające się strupy podminowują włos, powodując wypadnie wełny całymi płatami

• występuje nieznośny świąd, owce ogryzają się i ocierają o napotkane przedmioty

• skóra ulega zgrubieniu, a po bokach ciała zwisają płaty wypadniętej wełny

Lokalizacja świerzbowców naskórnych

• koń – okolice grzywy i nasady ogona, następnie na boki ciała

• owce – zwykle wokół barków, grzbiet, okolica krzyżowa, boli ciała, pierś

• pies i kot – zewnętrzny przewód słuchowy, rzadziej inne części ciała

Psoroptes equi

• świerzbowiec naskórny koński

• żyje koloniami w złuszczonym naskórku

• w miejscach opadniętych przez świerzbowce pojawiają się najpierw guzki i pęcherzyki

• w których po pęknięciu wydziela się surowiczy płyn, który zasychając tworzy grube strupy

• następuje wypadanie sierści i tworzenie się rozległych łysin

• nieznośny świąd zmusza konie do ocierania się, co powoduje zrywanie strupów i wydzielanie się surowiczego płynu o odrażającej woni

Psoroptes cuniculi

• świerzbowiec naskórny królików

• samiec 520 – 620 um

• zapłodniona samica 670 – 780 um

• żywiciel – królik, koza, owca, koń

• pełny cykl rozwojowy trwa około 3 tygodni

• pasożyty usadawiają się na wewnętrznej powierzchni małżowiny usznej, powodując silny świąd

• chore króliki drapią uszy tylnymi nogami, potrząsając głową lub trzymając ją skrzywioną na jedną stronę

• zlepione strupy tworzą grupy czop

• niekiedy świerzbowce wnikają do ucha środkowego, a nawet wewnętrznego

• w tym przypadku powstają poważne zaburzenia nerwowe, a szyja ulega tak poważnemu skręceniu, że żuchwa zajmuje miejsce szczęki

Chorioptes bovis – świerzb pęcinowy

• samiec długości 280 – 330 um

• zapłodniona samica 360 – 390 um

• przylgi

  • samica 1, 2, 4 para nóg

  • samiec 1, 2, 3, 4 para nóg

• szczękoczułki przystosowane do żucia

• szypułki na których są osadzone przylgi, krótkie, nierozczłonowane

• żywią się złuszczonym nabłonkiem

• żywiciel – bydło, koń, owca, koza, królik

• umiejscowienie – skóra dolnych części kończyn ssaków

• pełny cykl rozwojowy trwa średnio 19-23 dni

• samica składa jaja w ciągu 3-16 dni, po jednym na dobę, pozostając przy życiu około 3 tygodni

Świerzb pęcinowy koni

• ze zgięcia pęcinowego świerzbowce mogą rozprzestrzeniać się w kierunku stawu skokowego i nadgarstkowego

• w opadniętych miejscach skóra łuszczy się, a w stadium zaawansowanym powstają strupy i zgrubienia skóry

• w zgięciu pęcinowym mogą tworzyć się brodawkowate, zrogowaciałe narośla

• całość objawów przypomina obraz grudy, z którym to schorzeniem lekarze mylą często świerzb pęcinowy

• konie w stajni przestępują z nogi na nogę, ocierają kończyny o siebie lub ogryzają dostępne miejsca

Otodectes cynotis świerzbowiec uszny

• samiec długości 350 – 380 um

• zapłodniona samica 460 – 530 um

• żywiciel – pies, kot, fretka i inne

• umiejscowienie – zewnętrzne przewody słuchowe, rzadziej inne części ciała

• świerzb uszny mięsożernych

• pasożyt żywi się złuszczonym nabłonkiem

• poruszanie się ich w zewnętrznych przewodach słuchowych wywołuje obfite wydzielanie woskowiny , która zalega i rozkłada się powodując dalsze podrażnienie przewodu, spotęgowane drapaniem ucha

• w czasie rozgrzania się psów np. Po dłuższym biegu, wzmaga silny świąd, wyrażający się potrząsaniem głowy, skomleniem lub wyciem

• niekiedy dochodzi do ataków rzekomo padaczkowych

• świerzb uszny występuje najczęściej u długowłosych ras psów psów ze zwisającymi uszami

Rozpoznawanie

• w zewnętrznym przewodzie słuchowym stwierdza się czekoladowej barwy woskowinę

• w przypadku niewielkiego wysięku ściany przewodu pokarmowego są jakby pudrem złożonym z licznych pasożytów

• do potwierdzenia rozpoznania konieczne jest zbadanie zeskrobin

Leczenie

• polega na starannym oczyszczeniu przewodu słuchowego zewnętrznego ( usunięcie woskowiny za pomocą oleju parafinowego)

• i zastosowaniu jednego z akarycydów, najlepiej w postaci emulsji lub zawiesiny w oleju parafinowym

Nużeńce

• drobne roztocza (0,1-0,3 mm)

• aparat gębowy gryzący

• cygarowatego kształtu

• długa opistosoma

Demodekoza jest najczęstszą z dermatoz nienowotworowych, konieczna jest zatem odpowiednia edukacja i dobry kontakt z właścicielem zwierzęcia.

NUŻYCA ZWIERZĄT UŻYTKOWYCH

Nużyca zwierząt użytkowych to DEMODEKOZA

Bydło: Demodex bovis

Owce: Demodex ovis

Kozy: Demodex caprae

Konie: Demodex equi

Świnie: Demodex phylloides

Psy: Demodex canis

Koty: Demodex cati

Króliki : Demodex cuniculi

Człowiek: Demodex folliculorum, Demodex brevis

Cykl rozwojowy:

• podobnie u wszystkich gatunków

• samice składają jaja w mieszkach włosowych

• wylęgają się nieruchome larwy

• po pierwszej lince powstają protonimfa

• po kolejnych linkach deutonimfy

• cały rozwój trwa 3 tygodnie

• poza żywicielem – w zeskrobinach , ropie, strupach, pasożyty żyją kilka dni

• zarażenie poprzez kontakt bezpośredni

Chejletielloza u ludzi:

• bezpośredni kontakt właściciela z chorym psem, kotem, królikiem

• 30% właścicieli jest dotkniętych chorobą

• u ludzi obserwuje się

  • Grudkowe zapalenie skóry na ramionach, klatce piersiowej, udach

  • Świąd zaatakowanych miejsc skóry

  • nadwrażliwość

Leczenie:

• Opryskiwanie lub zmywanie preparatami akarobójczymi,

• Biocyd,

• Pularyl,

• Butox,

• Iwermektyna

• zaleca się co najmniej 3-krotne leczenie w odstępach 7 dniowych

Diagnostyka różnicowa

• świerzb drążący

• nużyca

• wszołowica

Rozpoznanie

• objawy kliniczne

• badanie zeskrobin

• zeskrobujemy wierzchnią warstwę naskórka, czeszemy gęstym grzebieniem, wyskubujemy sierść

• w laboratorium na płytce Petriego, po dodaniu 5-10% KOH lub NaOH oglądamy materiał

Objawy choroby:

• może u psów przebiegać bezobjawowo

• zmiany skóry grzbietu

• łuszczenie naskórka,

• wyłysienia na grzbiecie i szyi,

• świąd

• na inwazję bardziej podatne są młode psy

Źródło zakażenia:

• chore zwierzę

• zarażenie bezpośrednie

• zarażenie pośrednie – przedmioty do pielęgnacji,

• skupiska zwierząt, złe warunki hodowli, nieodpowiednie żywienie

• chejletielloza występuje w hodowlach psów lub schroniskach bezdomnych zwierząt

Rozwój:

• cały cykl 35 dni

• jaja składane na skórze,

• po kilku dniach wylęga się larwa

• po kolejnych linkach powstaje protonimfa

• deutonimfa – osobniki mają zróżnicowaną płeć i kopulują

• samce po zapłodnieniu samic zamierają, a samice składają jaja na skórze

• pasożyty żyją w powierzchownej warstwie naskórka, a nawet u nasady nosa

Budowa:

• kształt ciała podobny do świerzbowca naskórnego

• 4 pary członowanych odnóży, zakończonych pierzastymi rzęskami

• Silnie rozwinięty aparat gębowy typu żującego

• Silne nogogłaszczki, zakończone ząbkami

• Ciało pokryte rzadko ułożonymi szczecinkami

• Samiec 0,4mm, samica 0,47mm

Chejletielloza zwierząt:

• u kotów, psów, lisów, królików, ludzi

• objawia się zmianami na skórze i świądem

• chorobę wywołują pajęczaki:

Cheyletiella blakei – koty

Cheyletiella yasquri – psy

Cheyletiella parasitivorax – króliki

• u ludzi mogą wystąpić wszystkie gatunki – choroba odzwierzęca

U kotów – 3 gatunki nużeńca:

• Demodex cati – podobny do D. canis, atakuje mieszki włosowe

• Demodex gatoi – krótszy odwłok, atakuje warstwę rogową naskórka

• Gatunek bez nazwy

• Do wystąpienia objawów choroby potrzebne są czynniki sprzyjające

• Infekcje wirusowe, przewlekłe choroby górnych dróg oddechowych, zaburzenia hormonalne, choroby autoimmunologiczne, toxoplazmoza, nowotwory

• Predyspozycje rasowe: koty syjamskie i birmańskie

• brak predyspozycji związanych z wiekiem lub płcią

Leczenie:

• Bardzo trudne

• Preparaty fosforoorganiczne doustnie lub zewnętrznie Neguvon, Taktic

• Zapobiegania brak

Rozpoznanie:

• Wywiad i badanie kliniczne

• Rozpoznanie różnicowe:

  • Świerzb drążący

  • APZS

  • Grzybice skóry

  • Zapalenia bakteryjne

  • Alergie pokarmowe

• Badanie laboratoryjne

• Głębokie zeskrobiny pobrane w pobliżu gruczołów łojowych lub włosa

• Badanie wyciśniętej ropy z krost

Epizootiologia:

• pasożyty przenoszone są z matek na ssące szczenięta

• skóra rozgrzana sprzyja wychodzeniu D.canis i wnikaniu do skóry szczeniąt

• starsze psy trudno zarazić

• 85% psów jest nosicielami nużeńców

• najpodatniejsze szczenięta

• choroba najintensywniej rozwija się do roku

• na powstanie i przebieg choroby wpływ mają nieznane bliżej czynniki

Przebieg choroby:

• przewlekły

• poza psami brak typowych objawów choroby

• inwazja najczęściej ma postać łuszczącą, po zakażeniu gronkowcami przechodzi w krostowatą (ropa)

• wypada włos

• skóra grubieje ulega pofałdowaniu i sinoczerwonemu zabarwieniu

• może być ropowica tkanki podskórnej

• psy chudną

• nieprzyjemna woń rozkładających się tkanek

• brak świądu

• śmierć następuje na skutek wyniszczenia i intoksykacji

Miejsca występowania zmian chorobowych:

• Bydło: skóra szyi, łopatek, nasady ogonaà łysinki, krosty

• Owce: skóra głowy, grzbiet, słabizny, uda, à nieznaczny świąd

• Kozy: zmian chorobowych brak

• Konie: głowa, później inne miejsca

• Postać łuszcząca nozdrza, grzbiet nosa, czoła

• Postać krostowata powikłania postaci łuszczącej

• Świnie: przebieg przewlekły, zmiany w delikatnej skórze- podbrzusze, wewnętrzna strona ud, fałdy pachwinowe. Guzki wielkości PROSA LUB GROCHU.

• Psy: mieszki włosowe, gruczoły łojowe, intensywna inwazja: węzły chłonne , krew i narządy wewnętrzne

Objawy kliniczne nużycy (demodekozy)

Postac bezwysiękowa (ŁUSZCZĄCA) demodicosis squamosa:

• Miejscowa – młode psy poniżej roku

• Uogólniona – rozsiana

  • Drobne plamki, wyłysienia, przerzedzenia włosa, nadmierne łuszczenie się naskórka w wardze górnej, grzbiecie nosa, powiekach, czole, uszach (u podstawy)

  • Z czasem małe zmiany zlewają się w większe, ograniczone zaczerwienione łysiny, rozszerzające się na szyję, przednie kończyny, boki i całe ciało.

  • Skóra przybiera miedzianosine zabarwienie (uczulenie na wydzieliny nużeńców i produkty przemiany materii)

• Świąd niewielki albo jego brak.

Postać ropna (KROSTOWA)- demodicosis pyodemodecosis

• najczęściej u psów starszych,

• początkowo małe czerwone guzki,

• następnie krosty (dochodzi do wnikania gronkowców)

• Po nacięciu krost wydostaje się łojowata ropa z dużą liczbą nużeńców.

• Skóra jest obrzękła, gorąca, zaczerwieniona,

• powiększone węzły chłonne głowy.

• Włosy wypadają, skóra grubieje, fałduje się, jest sino czerwona. Może być ropowica tkanki podskórnej.

• Czuć nieprzyjemną woń rozkładających się tkanek, ale brak jest świądu.

• Śmierć z wyniszczenia lub intoksykacji.

Diagnostyka różnicowa

• świerzb drążący

• nużyca

• wszołowica