Układ pokarmowy:

• przewód pokarmowy

  • jama ustna z językiem i zębami

  • jama gardłowa

  • przełyk

  • żołądek

  • jelito cienkie i grube

• duże gruczoły układu pokarmowego:

  • gruczoły ślinowe

  • wątroba (z pęcherzykiem żółciowym i przewodami żółciowymi)

  • trzustka

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA BUDOWY I CZYNNOŚCI

• ściana przewodu – wysłana błoną śluzową (nabłonek + tk. łączna właściwa)

• kom. nabłonka – biorą udział w trawieniu i wchłanianiu składników pokarmu i w wydzielaniu

• do powierzchni nabłonka – przylega biofilm (kolonia bakterii, przeciwciał, enzymów itp.)

• bakterie biofilmu – komensale

• przewód pokarmowy ma rozwinięty ukł. sygnalizacyjny – ponad 20 hormonów

• rozbudowany obwodowy ukł. nerwowy (drugie co do wielkości skupisko tk. nerwowej)

• największy narząd odpornościowy (70-80% kom. odpornościowych)

JAMA USTNA

• mechaniczne rozdrabnianie pokarmu przez żucie, jego nawodnienie, początkowe trawienie i formowanie kęsów

• wysłana błoną śluzową (nabłonek + łącznotkankowa blaszka właściwa błony śluzowej)

• błona śluzowa okolicy, która bierze udział w żuciu pokarmu (podniebienie twarde, częściowo dziąsła, brodawki nitkowate przednio-środkowej pow. języka)  nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący

• pozostała część – nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący

• nabłonek – na błonie podstawnej ciągłej, pod nią tk. łączna właściwa blaszki właściwej błony śluzowej

• na podniebieniu miękkim i wew. powierzchni policzków  błona podśluzowa

• w błonie śluzowej właściwej i podśluzowej (oprócz podniebienia twardego i dziąseł)  części wydzielnicze i przewody odprowadzające gruczołów ślinowych, surowiczych i mieszanych śluzowo-surowiczych

• gruczoły śluzowe

  • cewkowe (część wydzielnicza + przewód wyprowadzający)

  • część wydzielnicza – kom. śluzowe

  • zniekształcone jądra u podstawy kom.

  • części wierzchołkowe cytoplazmy – pęcherzyki śluzu

  • między śluzem a jądrem – siateczka śródplazmatyczna szorstka i gładka, aparat Golgiego, mitochondria

• śluz

  • duża lepkość, forma żelu

  • wysokocząsteczkowe proteoglikany wiążące wodę

  • makrocząsteczki proteoglikanów – rdzeń białkowy, od niego odchodzą polisacharydy

  • wytwarza miejscową nieswoistą odporność

  • chroni przed antygenami i szkodliwym wpływem innych cząsteczek chemicznych

• gruczoły surowicze:

  • pęcherzykowe

  • zasadochłonna cytoplazma (rozbudowana siateczka śródplazmatyczna szorstka z licznymi pęcherzykami wydzielniczymi z białkiem)

  • okrągłe jądra w środku kom.

  • wydzielane białko miesza się z przesączem krwi – wydalane jest na zew. jako płyn surowiczy

• gruczoły mieszane śluzowo-surowicze:

  • kom. surowicze mogą nakładać się na uszeregowane kom. śluzowe tworząc półksiężyce surowicze (Gianuzziego)

  • dookoła cz. Wydzielniczej – kom. mioepitelialne (przesuwają wydzielinę)

• po zamknięciu przewodu wyprowadzającego gruczołu śluzowego – tworzy się torbiel; po zamknięciu przewodu wyprowadzającego gruczołu surowiczego – brak torbieli

• dziąsło:

  • błona śluzowa otaczająca szyjkę zęba i pokrywająca przestrzenie międzyzębowe

  • pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim rogowaciejącym (pod nim blaszka właściwa błony śluzowej)

  • blaszka zawiera włókna oksytalanowe i wiązki włókien kolagenowych przechodzące do ozębnej, liczne kom. układu MALT (limfocyty, makrofagi, kom. plazmatyczne)

• warga:

  • fałd skórno-mięśniowy pokryty skóra owłosioną (strona zewnętrzna) i błoną śluzową (strona wewnętrzna)

  • między skóra a błoną śluzową – czerwień wargi

  • naskórek czerwieni wargi – cienka zrogowaciała warstwa i gruba warstwa jasna

  • brodawki skóry właściwej – wysokie i dobrze unaczynione

  • środkowa część – mięsień szkieletowy okrężny ust

JĘZYK

• składa się z trzonu mięśniowo-łącznotkankowego i nasady

• pokryty błoną śluzową (na górnej pow. brodawki)

• boczna i dolna pow. – błona śluzowa z wielowarstwowym nabłonkiem płaskim nierogowaciejącym

• brodawki:

  • nitkowate

    • najliczniejsze, długość do 3 mm

    • pokryte wielowarstwowym nabłonkiem płaskim rogowaciejącym na tk. łącznej błony śluzowej

    • liczne receptory dotyku

    • mechaniczne rozdrabnianie pokarmu, odbieranie bodźców dotykowych

  • liściaste

    • górno-boczna tylna powierzchnia, tworzą szeregi

    • brodawki są oddzielone przez rowki

    • pokryte wielowarstwowym nabłonkiem płaskim, może mieć cienką warstwę rogową

    • w nabłonku – kubki smakowe

  • grzybowate

    • tylno-górna powierzchnia

    • pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym

    • w nabłonku bocznych ścian – kubki smakowe

  • okolone

    • leżą w jednym szeregu (kształt litery V)wzdłuż bruzdy granicznej języka

    • jest ich 7-12, każda ma średnice do 3 mm

    • otacza je rowek i wał błony śluzowej

    • pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym

    • na bocznej ścianie – kubki smakowe

    • w dnie rowków brodawek – ujścia gruczołów surowiczych (Ebnera)

• części wydzielnicze gruczołów Ebnera – błona śluzowa właściwa i między kom. mięśniowymi

• w błonie śluzowej przedniej części – gruczoły śluzowo-surowicze (uchodzą na dolnej pow.)

• w błonie śluzowej tylnej części – gruczoły śluzowe

Chemoreceptory smaku

• na powierzchni języka, krtani i podniebienia miękkiego (w kubkach smakowych)

• najliczniej kubki smakowe – na bocznych pow. brodawek okolonych

• u dorosłego – ok. 9 tys. kubków smakowych ,liczba zmniejsza się z wiekiem

• kubek smakowy – zajmuje całą szerokość nabłonka , od strony jamy ustnej lub gardłowej – otwór smakowy

• skład kubka: ok. 50 wyspecjalizowanych kom. nabłonkowych (wśród nich 15-20 kom. zmysłowych, reszta: kom. podporowe i podstawne)

• czas życia kom. kubka – ok. 10 dni

• kom. zmysłowe – mają na wolnej pow. mikrokosmki (pokryte homogenną galaretowatą substancją)

• do każdego kubka – dochodzi kilkadziesiąt włókien nerwowych czuciowych

• kubki smakowe odbierają smaki: gorzki, kwaśny, słodki, słony + umami (smak L-aminokwasów) i smak Ca²⁺ (przyjemny w niewielkim, przykry w dużym stężeniu)

• smak słony i kwaśny: bierne przenikanie przez kanały białek transbłonowych do wnętrza kom. zmysłowych Na⁺ lub H⁺ depolaryzacja błony i przekazanie impulsu (wzrost Na⁺), otwarcie białek kanałowych dla K⁺ i hiperpolaryzacja błony i przekazanie impulsu (wzrost H⁺)

• smak słodki i gorzki: wiązanie cząsteczek chemicznych z błonowymi receptorami (glikoproteiny błon kom. zmysłowych)

• smak słodkiego cukru – receptory działają na rodzaj białka G (gustducynę)  aktywuje cyklazę adenylanową  synteza cAMP  aktywacja kinazy A  fosforylacja białka kanałowego dla K⁺ i zamknięcie go

• smak słodkich słodzików – aktywacja receptorów i gustducyny  pobudza fosfolipazę C  wytworzenie diacyloglicerolu i trifosforanu inozytolu  zwiększenie stężenia Ca²⁺ w cytosolu  przekazanie impulsu

• smak Ca²⁺ - odbierany przez receptory T1R3 (fragmenty receptorów odbierających smak słodki)

• smak gorzki – aktywacja receptorów i gustducyny  pobudza fosfodiestrazę  rozkłada cAMP  cAMP odłącza się od białek kanałowych dla Ca²⁺  otwarcie kanałów  Ca²⁺ otwierają białka kanałowe dla K⁺  hiperpolaryzacja błony

• smak umami – 2 receptory połączone z białkami G; aktywacja białka G  otwiera kanały błonowe dla Ca²⁺

• kom. mięśniowe języka: przebieg podłużny, poprzeczny i dolno-grzbietowy

• między kom. mięśniowymi – tk. łączna właściwa luźna śródmięsnej i omięsnej (podtrzymuje naczynia krwionośne i nerwy) i cz. Wydzielnicze gruczołów Ebnera

ZĘBY

• 3 części: korona, korzeń, szyjka

• główna masa – zębina

• korona zęba pokryta szkliwem, korzeń – cementem

• wewnątrz korony – komora zęba z tk. łączna właściwą podtrzymującą naczynia i nerwy (miazga zęba)

• w korzeniu – komora przechodzi w kanał zęba kończący się otworem szczytowym

• zęby umocowane w zębodołach dzięki więzadle ozębinowym

Rozwój zębów

• zęby mleczne i stałe – z ektodermy (szkliwo) i mezenchymy (zębina, cement komórkowy, większość więzadła ozębinowego)

Narząd szkliwotwórczy i wytwarzanie szkliwa:

• kom. nabłonka wyściełającego pierwotną jamę ustną rozmnażają się, wędrują wgłąb

• tworzą listewki zębowe, a one wytwarzają narząd szkliwotwórczy

• tworzenie listewek – 6.-7. Tydzień (przyszłe zęby mleczne) i w 5. Miesiącu (przyszłe zęby stałe)

• w 5. Roku życia – czynność listewki zębowej dla 3 trzonowego ustaje (mądrości)

• mezenchyma przylegająca do listewek  brodawki zębowe (powstają z nich cement i miazga)

• odontoblasty (z grzebienia nerwowego)  wytwarzają zębinę

• narząd szkliwotwórczy:

  • wew. warstwa kom. – ameloblasty

  • pośrednia warstwa kom. sześciennych

  • warstwa kom. gwiaździstych

  • zew. warstwa kom. – jednowarstwowy nabłonek na błonie podstawnej

• ameloblasty (adamantoblasty):

  • wysokie kom. w regularnych szeregach, jądra w częściach podstawnych

  • cz. Wierzchołkowa kom. – pęcherzyki wydzielnicze; w jej otoczeniu – wytwarzanie szkliwa

  • między jądrem z cz. Wierzchołkową – siateczka śródplazmatyczna szorstka i gładka, aparat Golgiego, liczne mitochondria

  • wytwarzają szkliwo (pryzmaty/słupki – po wytworzeniu zajmują miejsce ameloblastów)

  • jeden pryzmat – wytwarza 4 ameloblasty (jeden wytwarza główną cz. Pryzmatu (główkę), dwa inne – szyjkę, czwarty – ogonek)

  • kom. warstwy pośredniej – ochraniają ameloblasty i dostarczają im substancji odżywczych

  • kom. warstwy zew. i wew. na wysokości przyszłego korzenia  wytwarzają pochewkę korzenia (Hertwiga) – modeluje korzeń zęba, indukuje wytwarzanie zębiny przez odontoblasty, wytwarza cement bezkomórkowy

• wytwarzanie szkliwa:

  • przez ameloblasty

  • w dwóch etapach

    • syntetyzowanie i wydzielanie składników organicznych

    • mineralizacja składników organicznych (proteoglikanów – wielkość i położenie kryształów hydroksyapatytów, białek: amelogeniny – wytwarza podłoże ułatwiające i przyspieszające dyfuzję jonów wapniowych i fosforanowych i enameliny – opłaszcza powstające kryształy, przyspiesza krystalizację i modeluje kształt kryształów)

  • kryształy wyprodukowane w istocie podstawowej – podstawowa struktura szkliwa (pryzmat)

  • po zakończeniu produkcji szkliwa – ameloblasty  oszkliwie/błona Nasmytha (płaskie kom.)

  • oszkliwie – pobudza wytwarzanie połącznia między nabłonkiem dziąsła a szkliwem (zanika przez ścieranie)

Wytwarzanie zębiny i cementu

• przez odontoblasty (w miazdze zęba)

• odontoblasty

  • z kom. mezenchymy brodawki zębowej z grzebienia nerwowego

  • wysokie kom., jądro w pobliżu pow. podstawnej

  • między jądrem a wierzchołkiem – siateczka śródplazmatyczna szorstka i gładka, aparat Golgiego

  • wierzchołek kom. oddaje wypustki z pęcherzykami wydzielniczymi

  • środkowa wypustka  wypustka Tomesa

• pierwszy etap

  • odontoblasty syntetyzują i wydzielają organiczne składniki istoty międzykomórkowej (prezębiny)

  • prezębina wytwarza warstwę na pograniczu miazga zęba-zębina

• drugi etap

  • mineralizacja prezębiny

  • prezębina: kolagen typu I (włókna Korffa), proteoglikany i białka – fosforyny i osteokalcyna

  • włókna Korffa – grube, tworzą sieć dla kryształów hydroksyapatytów

  • proteoglikany – zmieniają lepkość istoty międzykomórkowej, modyfikują dyfuzję jonów wapniowych i fosforanów

  • fosforyny wiążą się z kolagenem i absorbują jony wapniowe, opłaszczają kryształy i ograniczają ich wzrost

  • osteokalcyna – wiąże jony wapniowe

  • kryształy hydroksyapatytów – wzdłuż włókien kolagenowych (na początku w kulkach zębinowych)

  • kulki zlewają się w zębinę z wyjątkiem przestrzeni międzykulkowych

  • odontoblasty – na skraju, w miazdze zęba

• najpierw zębina pierwotna (pokrywowa), potem głębiej – zębina wtórna

• kom. narządu szkliwotwórczego – wytwarzają pochewkę korzenia

• wew. kom. narządu – wytwarzają warstwę cementu pokrywającego zębinę

• fibroblasty pod cementem  cementoblasty (odkładają cement kom.)

Szkliwo

• zewnętrzna, bezkomórkowa warstwa, pokrywa koronę

• najtwardsza tkanka

• najgrubsze na górnych pow. zębów trzonowych i przedtrzonowych

• skład: 95% materiału nieorganicznego (w tym 90% kryształy hydroksyapatytu i 10% substancja bezpostaciowa: fosforany wapnia, magnezu, fluoru) i ok. 5% białek proteoglikanów, enamelina, produkty rozpadu białek amelogeniny (otaczają kryształy)

• szkliwo – z pryzmatów (one z główki i ogonka; cz. Środkowa tworzy rdzeń, zewnętrzna – korę)

• główka pryzmatu przylega do szyjek sąsiednich

• liczba pryzmatów: od 5 (zęby sieczne) do 12 (trzonowe)

• pryzmaty – przez całą długość szkliwa, przebieg falisty, długość większa niż szerokość szkliwa

• szerokość pryzmatów większa na wolnej pow. szkliwa, zmniejsza się ku granicy szkliwo-zębina

• pryzmaty: kryształy hydroksyapatytów, większe niż w kości, ułożone równolegle do osi pryzmatów w rdzeniu, a w korze – skośnie

• wolna pow. szkliwa – brak pryzmatów (kryształy leżące prostopadle)

• u dzieci na kryształach – cienka warstwa pozostałości ameloblastów i innych (wytwarzają oszkliwie)

• oszkliwie ściera się – na jego miejscu biofilm (białka, glikoproteiny śliny, bakterie)

• biofilm – oszkliwie nabyte (u dorosłych)

• przez szkliwo mogą dyfundować związki chemiczne

• na przekroju poprzecznym – linie konturowe/Retziusa (promieniste)  cykliczność mineralizacji szkliwa

• odmiana tej linii – linia urodzeniowa (zęby mleczne)  zmiany w systemie odżywiania po urodzeniu

• linie prostopadłe do pow. – linie Hunter-Schregera

Zębina

• twardy, zmineralizowany składnik, pokrywa korę i korzeń

• ok 70% substancji nieorganicznych (większość kryształy hydroksyapatytów i fluoroapatytów) i 20% substancji organicznych (kolagen typu I) i 10% wody

• zębina pierwotna (pokrywowa) – słabo zmieneralizowana i wtórna

• kryształy – wzdłuż włókien kolagenowych

• zębina słabo zmineralizowana – przestrzenie międzykulkowe, w korzeniu: warstwa ziarnista (Tomesa)

• prostopadle do pow. zębiny – kanaliki zębinowe

• gęstość i średnica kanalików – większe w pobliżu miazgi niż szkliwa

• w kanalikach – wypustki zębinowe odontoblastów (włókna Tomesa)  otoczone przez włókna kolagenowe (kolagen typu I)

• kanaliki i włókna Tomesa – liczne odgałęzienia (zwłaszcza w pobliżu szkliwa, w pobliżu cementu kończą się rozszerzeniami)

• czasem wyróżnia się zębinę międzykanalikową i przykanalikową (kanalikową) – wytwarza rodzaj kołnierza dookoła kanalika, bogata w minerały

• włókna kolagenowe – biegną równolegle, otaczają je glikozaminoglikany

• linie przyrostowe zębiny (Owena) – przyrost zębiny w ciągu ok. 5 dni

• może być wytwarzana przez całe życie (zmniejszenie lub zanik komór zęba)

Cement

• odmiana kości, na pow. zębiny korzenia

• cement bezkomórkowy (wytwarzany przez kom. nabłonkowe narządu szkliwotwórczego) i komórkowy (główna masa: cementocyty z fibroblastów więzadła ozębinowego)

• cementocyty – kontaktują się ze sobą za pomocą wypustek w kanalikach

• uszczelnia pow. zębiny korzenia, zamykając wolne końce jej kanalików, miejsce zatopienia końców włókien kolagenowych więzadła ozębinowego

• może być wytwarzany przez całe życie (niszczenie cementu trudniejsze niż kości zębodołu)

Miazga zęba

• z mezenchymy, odontoblasty – z grzebienia nerwowego

• w komorach korony i korzenia zęba

• objętość komór (masa miazgi) zmniejsza się z wiekiem (odkładanie zębiny)

• zbudowana z tk. łącznej właściwej galaretowatej z włóknami sprężystymi i oksytalanowymi

• w pobliżu zębiny – odontoblasty (poniżej pas bezkomórkowy/Weila, głębiej fobroblasty, kom. plazmatyczne, makrofagi, kom. tuczne, leukocyty, tętnice i żyły)

• bogato unaczyniona (tętnice i tętniczki wchodzą przez otwór wierzchołkowy)

• liczne zmielinizowane i nagie włókna nerwowe czuciowe i ukł. współczulnego

• funkcje:

  • zaopatruje ząb w substancje odżywcze i nerwy

  • odnawia zębinę (przez odontoblasty)

Połączenie zęba z otoczeniem

• przez wklinowanie, utrzymywany przez ozębną (w jej skład wchodzi więzadło ozębinowe, wyrostki zębodołowe, cement, połączenia nabłonkowo-zębowe)

• więzadło ozębinowe:

  • z tk. łącznej właściwej włóknistej

  • łączy cement korzenia zęba z wyr. Zębodołowymi i tk. łączną dziąsła

  • główny składnik: włókna kolagenowe (od cementu do wyrostków), przebieg falisty

  • liczne włókna oksytalanowe

  • wzdłuż – liczne przestrzenie śródmiąższowe (z naczyniami krwionośnymi i nerwami zaopatrującymi ozębną)

  • fibroblasty, osteoblasty, cementoblasty, w pobliżu cementu grupy kom. nabłonkowych (pozostałości pochewki korzenia) – resztki nabłonkowe (wyspy Melasseza)  mogą być źródłem torbieli okołozębowych lub nowotworów

• połączenia nabłonkowo-zębowe:

  • nabłonek dziąsła na pow. zęba, wytwarza ścisłe i szczelne połączenia

  • nabłonek ten tworzy pochewkę (przylega do szkliwa lub cementu)

  • kom. nabłonka – dużo hemidesmosomów

  • u dzieci i ludzi modych – nabłonek zęba na szkliwie, potem przechodzi też na cement

GARDŁO

• łączy się z jamą nosową, ustną, krtanią, przełykiem, uchem środkowym

• części: nosowa, ustna, krtaniowa

• ścian – błona śluzowa (nabłonek + blaszka właściwa), błona mięśniowa i włóknista, błona podśluzowa (tylko w okolicy ujścia trąbek słuchowych i przejściu gardła w przełyk)

• cz. nosowa – nabłonek wielorzędowy walcowaty urzęsiony

• cz. ustna i krtaniowa – nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący

• błona śluzowa właściwa – tk. łączna właściwa zbita z włóknami kolagenowymi i sprężystymi

• w cz. nosowej – gruczoły śluzowo-surowicze

• w cz. ustnej i krtaniowej – gruczoły śluzowe

• zew. błona włóknista – twarda i zbita tk. łączna właściwa, łączy gardło z otoczeniem

GRUCZOŁY ŚLINOWE

• poza jamą ustną, wydzielina do jamy ustnej

• ślina – ich wydzielina + wydzielina gruczołów błony śluzowej

• gruczoły przyuszne, podżuchwowe, podjęzykowe

Gruczoł ślinowy przyuszny

• otoczony torebką łącznotkankową (jej odnogi wnikają wgłąb narządu wytwarzają płaty i płaciki i zrąb narządu)

• w zrębie – dużo limfocytów, kom. plazmatycznych (produkują immunoglobuliny klasy IgA)

• miąższ: cz. Wydzielnicza gruczołów (pęcherzyki i cewki) i przewodów wyprowadzających

• jednostka wydzielnicza – pęcherzyk (z kom. surowiczych)

• pęcherzyki – ok 90%, zrąb i przewody wyprowadzające – 10%

• jądra kom. surowiczych – okrągłe, środkowe cz. Komórek

• zasadochłonna cytoplazma (obfita siateczka śródplazmatyczna szorstka)

• w cz. Wierzchołkowych – pęcherzyki wydzielnicze (ziarna zymogenu z białkami, np. amylazą)

• pęcherzyki wydzielnicze – otoczone kom. mioepitelialnymi (kom. mioidalne)

• na zew. od tych kom. – sieć włosowatych naczyń krwionośnych (przesącz krwi, głównie woda i elektrolity – do światła pęcherzyków, miesza się z wydzielanymi białkami, jako płyn surowiczy do cienkich przewodów wyprowadzających – wstawek)

• wstawki wysłane nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym

• wstawki – w szerokie przewody (z nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym lub walcowatym)  przewody prążkowane

• w podstawnych cz. – liczne mitochondria, tworzące prążki, w jądrach – receptory dla aldosteronu

• w kom. przewodów prążkowanych – kwasochłonna cytoplazma (liczne mitochondria)

• pompowanie Na⁺ i Cl^- - ze światła na zewnątrz (płyn przewodów hipotoniczny)

• z przewodów prążkowanych do przewodów międzypłacikowych i międzypłatowych, potem do wspólnego przewodu przyusznicy (przewód Stensona), do jamy ustnej na wys. 2 zębów trzonowych

• przewody mniejszego kalibru – jednowarstwowy nabłonek walcowaty

• przewód Stensona – wielorzędowy lub wielowarstwowy nabłonek walcowaty

• małe węzły limfatyczne (nieprawidłowość rozwojowa) – źródło nowotworów

Gruczoł ślinowy podżuchwowy

• wydzielanie surowiczo-śluzowe

• kom. surowicze – 80%, kom. śluzowe – 5%, reszta – przewody wyprowadzające i zrąb

• cz. Wydzielnicze – pęcherzyki i cewki

• pęcherzyki – kom. surowicze, cewki – kom. śluzowe

• na cewki – mogą się nakładać pojedyncze kom. surowicze lub ich grupy (tworzą półksiężyce surowicze/Gianuzziego)

• dookoła cz. Wydzielniczych – kom. mioepitelialne

• kom. surowicze – syntetyzują i wydzielają amylazę, lizozym i inne białka i śluz

• z krwi – płyn (głównie woda i elektrolity), miesza się z wydzieliną

• płyn do wstawek i przewodów prążkowanych (staje się hipotoniczny, Na⁺ do tk. łącznej), większe przewody, do przewodów wspólnych (Whartona), do jamy ustnej za dolnymi siekaczami

Gruczoł ślinowy podjęzykowy

• wydzielanie śluzowo-surowicze

• 60% - kom. śluzowe, 30% - kom. surowicze, reszta – przewody wyprowadzające i zrąb

• brak wyraźnej torebki łącznotkankowej

• cz. Wydzielnicza – cewki z kom. śluzowych i kom. surowicze – półksiężyce surowicze (Gianuzziego)

Czynność gruczołów ślinowych

• 75% śliny – ślinianki podżuchwowe, 20% - przyuszne, 5% - podjęzykowe i gruczoły błony śluzowej jamy ustnej

• ślina – 99,5% z wody, reszta: jony Na, K, Cl, HCO, J

• kom. surowicze: wytwarzają i uwalniają białka – histatyny, cystatyny, laktoferrynę (wstrzymuje rozwój bakterii), amylazę (skrobia do maltozy), cytokiny (czynnik wzrostu nerwów, NGF) i czynnik wzrosty naskórka (EGF) i proteoglikany

• kom. przewodów prążkowanych – wytwarzają kalikreinę (odcina od globuliny α nanopeptyd – bradykininę) i disacharydy

• kom. plazmatyczne – wytwarzają IgA

• do 1l śliny na dobę

• wytwarzanie śliny – 2 mechanizmy:

  • przesącz z krwi do światła gruczołów płynu (głównie woda i elektrolity)

  • wydzielanie białek i proteoglikanów przez kom. cz. Wydzielniczych

• białka śliny – wytwarzają błonkę nazębną (chroni zęby)

• ślina – początkowo izotoniczna, w czasie przepływu przez przewody prążkowane traci Na⁺ i Cl^- (ślina hipotoniczna)

• pompowanie Na⁺ - pobudzane przez aldosteron

• kom. przewodów prążkowanych pompują też J^- i K⁺ do śliny

• wytwarzanie śiny – regulowane przez autonomiczny ukł. nerwowy i hormony

• funkcje śliny:

  • zwilża pokarm, umożliwia formowanie kęsów, ułatwia połykanie

  • zwilża pow. jamy ustnej, umożliwia odbieranie wrażeń smakowych

  • dzięki amylazie rozpoczyna trawienie

  • zwilża i spłukuje pow. błon śluzowych

  • funkcje obronne: zawiera defensyny, lizozym i immunoglobuliny IgA