gastrulacja
reorganizacja komórkowa w 2 lub 3 listki zarodkowe o charakterze nabłonkowym
ektoderma: skóra, układ nerwowy
endoderma: wyściółka jelita i narządów wewnętrznych
mezoderma: mięśnie, kości, serce

gastrula jest zbudowana z dwóch warstw komórek

te warstwy to ektoderma i endoderma

otaczają pierwotną jamę ciała, czyli gastrocel (jama prajelita)
powstające warstwy nabłonka przemieszczają się

stąd różnorodność typów gastrulacji

gastrulacja u ssakow jest dwuetapowa
I etap

z węzła zarodkowego różnicują się dwie warstwy: hipoblast i epiblast
dalej następuje tworzenie struktur pozazarodkowych: pęcherzyka żółtkowego i owodni
II etap
w tylnej części zarodka tworzy się zgrubienie epiblastu zwane smugą pierwotna
smuga początkowo jest słabo zaznaczona

potem ma postać rynienki z obustronnym obwałowaniem

dogłowowy koniec smugi to węzeł pierwotny

wezel pierwotny ma dołek pierwotny
komórki smugi tracą kadheryny i odczepiają się od nabłonka epiblastu
dalej komórki przechodzą przez węzeł pierwotny do wnętrza zarodka

epiblast w czasie gastrulacji jest źródłem wszystkich listków zarodkowych

komórki migrujące na boki i w kierunku dogłowowym są prekursorami mezodermy i endodermy
po inwaginacji komórki odłączają się od epiblastu i tworzą grupę komórek endodermy zarodkowej
inne komórki układają się między epiblastem a nową endodermą i tworzą mezodermę
komórki epiblastu tworzą potem ektodermę

tarcza zarodkowa
jest płaska i okrągła
potem tarcza wydłużona z szerokim końcem dogłowowym i wąskim doogonowym
rozszerzenie jest efektem migracji komórek z węzła
tworzenie listków zachodzi w różnym tempie na biegunach tarczy

listki zarodkowe różnicują się w połowie 3 tygodnia w części dogłowowej

w części doogonowej do końca 4 tygodnia powstają coraz to nowe komórki

w tym czasie rozrasta się trofoblast i tworzy pierwotne kosmki