U ludzi znajduje się pod przeponą. Jej większa część jest w prawym podżebrzu. Zajmuje również górne części nadbrzusza i lewego podżebrza, sięgając aż do linii sutkowej. U osoby dorosłej niepowiększona wątroba jest w całości przykryta prawym łukiem żebrowym, jednak u dzieci może wystawać, a u noworodków zajmuje dużą część jamy brzusznej. Od góry i z przodu graniczy z przeponą, z dołu i z tyłu z jelitami i żołądkiem.

Budowa mikroskopowa

W budowie wątroby można wyróżnić łącznotkankowy zrąb oraz miąższ, który tworzą podstawowe jednostki strukturalno-czynnościowe wątroby –hepatocyty. Hepatocyty układają się następnie w blaszki (płytki, beleczki) wątrobowe oplecione naczyniami krwionośnymi i przewodami żółcio-wymi śródpłacikowymi. Kolejną jednostką strukturalno-czynnościową jest płacik czynnościowy, a następnie gronko wątro-bowe .

Unaczynienie

Krew do wątroby doprowadzana jest na dwa sposoby:

1. Żyła wrotna wątroby (układ wrotny) – płynie nią odtlenowana krew (tzw. krew czynnościowa) ze śledziony, żołądka i jelit, jest bogata w składniki odżywcze i sole mineralne, które wątroba przechwytuje i przetwarza.

2. Tętnicą wątrobową właściwą doprowadzającą krew bogatą w tlen (tzw. krew odżywcza)

Warto jednak zauważyć, że pomimo iż żyła wrotna zawiera odtlenowaną krew, więcej tlenu jest dostarczone właśnie przez żyłę wrotną a nie tętnicą wątrobową – ze względu na stosunek ilości dostarczanej krwi (3:1).Odprowadzana jest natomiast trzema żyłami wątrobowymi poprzez żyłę główną dolną do prawego przedsionka serca.

Regeneracja wątroby

Wątroba ma duże zdolności regeneracyjne. Obecnie przeprowadza się zabiegi polegające na usunięciu jednego z płatów wątroby (jako materiału do przeszczepu bądź z przyczyn leczniczych). Usunięty płat zostaje zregenerowany. Jednak zbyt duże i powtarzające się uszkodzenia (przyczyną mogą być substancje hepatotoksyczne lub wirusy) prowadzą do zaburzeń w regeneracji, w wyniku czego zostaje zniszczona architektura narządu, zwłóknienie tkanki, a co za tym idzie – dochodzi do utraty funkcji (marskość wątroby).

Funkcje-> można podzielić na:

• syntezę

  • syntetyzuje czynniki krzepnięcia krwi

  • wytwarza żółć (do 1,5 litra na dobę), która emulguje tłuszcze i powtórnie wykorzys-tuje zużytą sól żółciową

  • produkuje i magazynuje niektóre białka surowicy krwi(np:albumina,protrombina, fibrynogen)

  • wytwarza polisacharyd - heparynę,

  • wytwarza i magazynuje enzymy

  • syntetyzuje cholesterol i trójglicerydy

  • syntetyzuje angiotensynę

• metabolizm

  • przekształca puryny w kwas moczowy

  • węglowodany przekształca w łatwo przyswajalną dla organizmu glukozę, a jej nadmiar w glikogen lub w tłuszcze (które magazynuje)

  • aminokwasy metabolizuje w tłuszcze

• magazynowanie

  • magazynuje żelazo i witaminy: A, D ,K, niewielkie ilości B12 i C, które uwalnia w razie potrzeby

Jednym z zadań wątroby jest filtracja krwi:

• neutralizuje toksyny (np. alkohol i inne używki, a także niektóre leki) – głównie barbiturany

• toksyczny amoniak przekształca w mocznik (cykl ornitynowy)

• sprzęga metabolity wielu substancji chemicznych (takich jak bilirubina, sterydy, leki) z kwasem glukuronowym

Poza tym wątroba:

• buforuje poziom glukozy we krwi

• produkuje ciepło, bierze udział w termoregulacji (krew wypływa cieplejsza o 1 °C)

• zachowuje w organizmie substancje nadające się do ponownego wykorzystania, zbędne – wydala

• u płodu pełni funkcję krwiotwórczą (erytrocyty)

Podsumowując, wątroba spełnia cztery funkcje:

• detoksykacyjną

• metaboliczną

• filtracyjną

• magazynującą.

Choroby->Proces niewydolności wątroby może mieć charakter ostry( → ciężkie zaburzenia czynnościowe, martwica wielu komórek, prowadzi nawet do śpiączki watrobowej) lub przewlekły (procesy zapalne lub zwyrodnieniowe obejmują mniejsząliczbę komórek.

Uszkodzenia toksyczne komóre wątroby są spowodowane najczęściej przez:

• zatrucia (rozpuszczalnikami,metalami ciężkimi-Pb,gazami przemysłowymi, komunikacyjnymi, grzybami->muchomory, niektórymi składnikami leków, śr. spożywczych

• alkohol

• np.pasożyty ,motylica wątrobowa

zaś stany zapalne przez:

• infekcje wirusowe (np.WZW typu A, B, C, cytomegalia i bakteryjne).

Istnieją też zaburzenia wrodzone (zespół Gilberta, niedrożności wewnątrzwątrobowe, hemochroma-toza).

Te i inne problemy z wątrobą prowadzą do różnych rodzajów komplikacji: niewydolności wątroby, marskości wątroby, raka, pourazowych ropni żółtaczki.Choroby wątroby są jednymi z najczęs-tszych schorzeń i stanowią poważny problem społeczny. Większość osób ze schorzeniami wątroby nie jest w ogóle świadoma choroby, aż do bardzo zaawansowanego stadium.

FITOTERAPIA CHORÓB WĄTROBY

W postępowaniu terapeutycznym w toksycznych uszkodzeniach wątroby wstępnym zaleceniem jest unikanie s-cji toksycznych, stosowanie odpowiedniej diety(niskotłuszczowej) i przyjmowanie wybranych leków.

Działanie ochronne na miąższ watroby wykazuje wiele surowców roslinnych-> hepatoprotectiva, , pomocniczo w przewlekłych ,zapalnych chorobach wątroby (hepatitis), marskości wątroby (cirhosis), zwłóknieniu kolagenowym (fibrosis).

Należą tu:owoce ostropestu plamistego, wyciągi z karczocha, owoce cytryńca chińskiego, korzeń szałwii czerwonosocznej, karzeń tarczycy bajkalskiej, korzeń lukrecji uralskiej, korzeń kudzu.

• Fructus Silybi mariani-Owoc ostropestu plamistego

Silybum marianum – Ostropest plamisty:

- zawiera flawonolignany-sylimarynę (sylibina, sylibinina...), flawonoidy, olejek lotny, gorycze, białka, olej tłusty, cukry, sterole, witaminę E

- działanie: cytoprotekcyjne na błone śluzową żołądka i komórki wątrobowe (sylimaryna), spazmolityczne, żółciotwórcze, zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, poprawia łaknienie i trawienie.Główne działanie → sylibina- ochronne i regenerujące na miąższ wątroby.Wyciągi alkoholowe- żółciopędne.

Mechanizm: uszczelnienie błon hepatocytów, pobudzenie regeneracji przez aktywowanie enzymu wytwarzającego białka, działanie antyoksydacyjne i przeciwwolnorodnikowe->wysokie stężeni glutationu, zmniejsza syntezę cholesterolu, hamuje uwalnianie histaminy-> efekt p/zapalny.

Wskazania:

-zapalenie i marskość wątroby, osłabienie jej czynności wydzielniczej i odtruwającej,uszkodzenie wątroby toksynami.

- preparaty:->wyciągi z surowca lub sylimaryna

Lagosa – drażetki; chroni wątrobę przed toksynami;

Legalon – drażetki; chroni wątrobę przed toksynami, stosow. w st. zapaln. wątroby;

Silimax – tabl. powlek.; chroni wątrobę przed toksynami, stosow. w st. zapaln. wątroby;

Sylimarol – drażetki; płyn -chroni wątrobę przed toksynami;

Sylicaps, Sylvit, Sylicynar-drażetki j/w

Legalon Sil – fiolki; przy zatruciu muchomorem sromotnikowym;

Revitan-mieszanka ziołowa

Syligran-granulat

Przeciwskazania: ciąża, karmienie piersią, dzieci poniżej 12 roku życia.

• Cynara scolymus- Karczoch zwyczajny

-zawiera fenolokwasy -cynarozydy, kwasy organiczne-kw.dikawoilochinowy= cynaryna, triterpeny, sterole, flawonoidy, witaminy A, B, C

-działanie: hepatoprotekcyjne ( przed substancjami toksycznymi, np. przed rozpuszczalnikami ) , przeciwoksydacyjne, przeciwwolnorodnikowe, żółciotwórcze, żółciopędne.

Wskazania;

-osłabienie f-cji wątroby (cholagogum, cholereticum), zaburzenia trawienne, podwyższony poziom cholestrolu

- preparaty:

Cynarex – tabl.; stosow. w niestrawności i zaburz. wydzielania żółci;

Hepacynar-j/w

Cynacholin – płyn doustny; zwiększa wydzielanie żółci, zaburzenia trawienia;

Cynarein – drażetki; żółciotwórcze, żółciopędne, przeczyszczające, ochraniające komórki wątroby

Hepason complex- karczoch + witaminy

Raphacholin C, Sylicynar, Hepacynar->preparaty złożone

Przeciwskazania: ostre zapalenie wątroby, ropień wątroby czy pęcherzyka żółciowego, mechaniczna niedrożnośćdróg żółciowych