Badania czytelnictwa za granicą (m. in. M. Rubakin, K, Hofman, „szkoła amerykańska”, R. Gray, B. Berelson, R. Escarpit, R. Engelsing, M. Tinker)

Początek naukowych badań nad czytelnictwem następił się w 2 poł. XIX w.

→ analiz czytelniczych dokonywali reprezentanci różnych dyscyplin, m. in. pedagogiki, psychologii, socjologii i literaturoznawstwa

→ własne badania bibliotekarzy

pozwoliło to spojrzeć na zagadnienie czytelnictwa z różnych punktów widzenia.

Pierwsze większe badania czytelnictwa zrealizowano w 70' XIX w w USA.

→ „Library Journal” ogłoszenie wyników badań nas zainteresowaniami czytelniczymi młodzieży

Francja 1880 r. → E. JAVAL ogłosił wyniki psychofizycznego procesu czytania

Niemcy 1882 r. → H. WOLGAST(nauczyciel) cykl analiz z zakresu pedagogiki czytelnictwa

Rosja 1884-1906 → A. D. AŁCZEWSKA (kierownik niedzielnej szkoły dla kobiet) publikacja wyników rozmów i obserwacji czytelniczych

Mikołaj RUBAKIN → rosyjski pedagog i psycholog, działacz oświatowy, bibliotekarz, publicysta. W wyniku prześladowania przez władze osiadł w Lozannie.

• 1916 r. zakłada w Lozannie INSTYTUT BIBLIOPSYCHOLOGII

• Psychologiczny punkt widzenia wobec zjawisk czytelnictwa (wcześniej punkt widzenia psychofizyczny)

  → próba określenia indywidualnego, wewnętrznego przeżycia czytelniczego w kontekście struktury psychicznej odbiorcy

  → 2 elementy uczestniczące w procesie czytania: odbiorca i książka

  Czynnik książki jest podporządkowany czynnikowi odbiorcy

• Tekst ma odbicie w świadomości czytelniczej (otem rozwinął to Ingarden), a odbicia różnią się od siebie

• Nie każdy czytelnik może sobie poradzić z każdym tekstem, ale każdy może odnaleźć doa siebie odpowiedni tekst

• Tekst (jego zawartość treściowa) może łączyć się z różnym zespołem myśli odbiorcy – dziś tzw. możliwość odmiennej interpretacji

• Błędne założenie dotyczące zależności pomiędzy powodzeniem procesu lektur a predyspozycjami odbiorcy wobec tekstu, oraz sugestia, że największy wpływ na czytelnika mają teksty autora o pokrewnej konstrukcji psychicznej,.

• Rozdzielenie procesu funkcjonowania tekstu na fazy :

  1. tworzenia

  2. odbioru

  3. wpływu na odbiorcę

  stanowiło to jakby pierwszą próbę określenia procesu komunikowania

Walter HOFMAN → niemiecki bibliotekarz i badacz czytelnictwa

• 1914 r. → założył SZKOŁĘ BIBLIOTEKARSKĄ w Lipsku a poten INSTYTUT CZYTELNICTWA I PIŚMIENNICTWA

• Socjologiczny punkt widzenia zjawisk czytelnictwa

• akceptacja silnych wpływów i więzi grupowych

• postawy i zachowania jednostki są zdeterminowane czynnikami zewnętrznymi, w tym :

  kręgiem życia (wiek, płeć, klasa społeczna,...) i kręgiem kultury (środowisko geograficzne, moment historyczny → NIEPRECYZYJNOŚĆ ZAŁOŻENIA, wynikająca z utożsamienia kierunkowych uwarunkowań z bezwzględną determinacją

• poglądy wyrastające z haseł pracy oświatowej, służącej odnowie narodu, poprzez wychowywanie i zmiany człowieka

  → ważna rola książki – instrument kształtowania świadomości jednostek oraz pośrednio restytuowania narodowej spoistości i siły

• podział publiczności czytelniczej

  → czytelnicy inteligenccy

  → czytelnicy mieszczańscy

  → czytelnicy proletariaccy

  dla każdej z kategorii przewidziano odmienne książki i różne cele oddziaływania wychowawczego

• zamykanie różnic zainteresowań i punktów widzenia w ramach ogólnych uwarunkowań socjologicznych → sugerowany dobór literatury bliskich treścią, odczuciom i mentalnością odbiorców w ramach grupy (nie jednostki)

• wykorzystanie (po raz pierwszy) technik statystycznych w analizach statystycznych

• zasługi : urealnienie haseł o kierowaniu czytelnictwem, nowe spojrzenie na zjawiska czytelnictwa z punktu widzenia socjologii oraz wykorzystanie technik statystycznych

BADANIA AMERYKAŃSKIE

Szybki rozwój badań nad czytelnictwem na szeroką skalę

• połowa 20' – przy Uniw. w Chicago szkoła bibliotekarska, kwalifikująca do stopnia doktora

• Analiza techniki czytania i pracy oka w trakcie czytania – ustalenia dotyczące psychofizycznego procesu czytania

  H. LASSWELL → wybitny teoretyk komunikacji i twórcy formuły analizy treści informacyjnej

  W. S. GRAY

  → KATEDRA BADAŃ NAD CZYTELNICTWEM

  → Badania treści odbioru głównie z psychologicznego punktu widzenia, ale też

  pedagogicznego i bibliotekoznawczego.

  → Uwzględnienie obiegu książki, pracy i innych komunikatów.

  → analiza zjawiska czytelnicze zaawansowania oraz psychofizyczny proces czytania

  → sformułował konkretne założenia badań czytelniczych , w których sugerował urozmaicenie kierunków dociekań

  → 3 płaszczyzny analiz

  1. analiza predyspozycji i bodźców zewnętrznych (chęć czytania, czas na lekturę, zainteresowania, świadomość celów, uznawanie wartości czytania)

  2. analiza materiału treściowego (walory intelektualne oraz ideologiczne tekstu, czytelność)

  3. analiza dojrzałości czytelniczej (reakcje, umiejętność rozumienia znaczeń, wykorzystanie treści)

  → wyznaczniki dojrzałości (B. ROGERS, W. GRAY)

  a. umiejętność dostosowanie szybkości czytania do interpretacji

  b. trafne odczytywanie znaczeń, idei oraz reakcje na nie

  c. zdolność rozszyfrowywania opinii autora i jej krytycznej oceny

  d. zdolność wykorzystania treści

  e. umiejętność osiągania lekturowej satysfakcji

  f. stworzenie własnej strategii czytania, zakłądającej rozwój zainteresowań i horyzontów myślowych.

  → ustalenie wpływu umiejętności (kompetencji) czytelniczych na poziom i jakość procesów lekturowych

  → określenie stadialnego przebiegu indywidualnego rozwoju czytelniczego

  1. Stadium gotowości – okres przedszkolny

  2. Pierwsze stadium nauki czytania – klasy 1-3

  3. Stadium szybkich postępów w czytaniu – klasy 4-5

  4. Czytania ze zrozumieniem i interpretacją – klasy 6-8

  5. Kształtowanie się gustów i zainteresowań – od klasy 9

  →Motywy czytania ( z Rogersem) → REJESTR MOTYWÓW

  – potrzeby intelektualne i duchowe

  – własny rozwój kulturalny

  – powody „obywatelskie”

  – poznanie aktualnych wydarzeń

  – potrzeby bieżące

  – umiejętności zawodowe

  – prestiż

  – obowiązek

  – rozrywka

  – nawyk

  Bernard BERELSON → współtwórca zmodyfikowanej i rozwiniętej techniki zmatematyzowanej analizy treści, badacz czytelnictwa i zjawisk komunikacyjnych

  → BERELSON z D. WAPLESEM i F. BRADSHAWEM' – prace nas typologią czytelnictwa i skutków czytania → SPOŁECZNE FUNKCJE LEKTURY

  – instrumentalne

  – prestiżowe

  – podbudowa własnych poglądów

  – estetyczne

  – wypoczynkowe

  → Opracowanie SCHEMATU TYPOLOGICZNEGO CZYTELNIKÓW PRASY

  → 1949 r. modelowa praca omawiająca wyniki badań nad publicznością biblioteczną w kontekście innych form komunikacji społecznej

Wilbur SCHRAMM → zagadnienia motywów czytania

• rejestr motywów :

  - nawyk

  - relaks

  - poczucie wewnętrznego bezpieczeństwa

  - poszukiwanie wartości dla wewnętrznego zabezpieczenia

  - przeżycia estetyczne

  - prestiż

  - ułatwienie życia codziennego

  - poradnictwo w postępowaniu

  - wzbogacenie światopoglądu

  - pomoc w objaśnieniu informacji

  Wersja ta nawiązuje do psychodynamicznej koncepcji człowieka → wiąże procesy czytelnicze z systemem potrzeb i motywacji.

  Motywacje czytelnicze są wprost proporcjonalne do oczekiwań satysfakcji z procesu lekturowego oraz odwrotnie proporcjonalne do niezbędnego wysiłku, towarzyszącego lekturze:

  MOTYWACJA = oczekiwana satysfakcja / oczekiwany wysiłek