Sposoby nabywania 

wiedzy przez 

człowieka

Magdalena Jóźwik

WIEDZA

 

- ogół treści utrwalonych w 

umyśle ludzkim w wyniku kumulowania 
doświadczenia oraz uczenia się.
Forma trwałej reprezentacji rzeczywistości, 
mająca postać uporządkowanej i 
wzajemnie powiązanej struktury 
informacji, kodowanej w pamięci 
długotrwałej.

Rodzaje wiedzy

Wiedza deklaratywna – wiem, że

Odnosi się do danych (faktów), kodowanych w pamięci 
trwałej; łatwa do werbalizacji.
Wiem, że bitwa pod Grunwaldem miała miejsce w 1410r.

Wiedza proceduralna – wiem, jak

Odnosi się do umiejętności, czyli czynności motorycznych i 
umysłowych, kodowanych w pamięci trwałej; jej 
nabywanie wymaga wielokrotnych powtórzeń czynności. 
Uruchamiana jest automatycznie w przypadku 
zainicjowania dobrze nam znanej czynności.
Wiem, jak prowadzić samochód.

Nabywanie wiedzy proceduralnej

przekształcanie jawnej wiedzy deklaratywnej w niejawne 
procedury działania 
Zachodzi w 3 etapach:
1. etap deklaratywny - jednostka otrzymuje zestaw 
instrukcji określonej umiejętności i sposobie jej nabywania. 
Tworzone są wtedy procedury działania.
2. etap kompilacyjny – polega na ćwiczeniu reguł 
dostarczonych i wygenerowanych dzięki procedurom 
interpretacji. Jest wysiłkowy i podlega świadomej kontroli. 
Prowadzi do zwiększenia tempa wykonywania czynności, 
wyeliminowania pośrednictwa wiedzy deklaratywnej, a co 
za tym idzie konieczności werbalizacji oraz połączenia wielu 
kroków w jedną, autonomiczną procedurę.
3. etap proceduralny - automatyczny, niemal 
bezwysiłkowy

Wiedza ekspercka 

Ekspert posiada bardzo obszerną wiedzę, ale jest 

ona ograniczona do pewnej dziedziny. 

Właściwości wiedzy eksperckiej:
1. organizacja – wiedza jest uporządkowana na 

wielu poziomach: od poziomu elementarnych 
składników po wyabstrahowane struktury 
wyższego rzędu;

2. proceduralizacja - wysoka sprawność 

wykonywania procedur przy jednoczesnym 
utrzymaniu zdolności do ich werbalizacji

3. schematy rozwiązywania problemów – 

zawierają abstrakcyjną wiedzę pozbawioną 
kontekstu, w którym została ona pozyskana. 
Łatwo podlegają transferowi pomiędzy różnymi 
kontekstami. 

Nabywanie wiedzy eksperckiej

1. Etap wsparcia zewnętrznego - nowicjusz 

otrzymuje wsparcie od osób posiadających 
wiedzę;

2. Etap przejściowy - rozwijanie umiejętności 

monitorowania i regulacji własnych czynności 
oraz identyfikowanie kryteriów do coraz 
wyższego poziomu wykonania zadania;

3. Faza samoregulacji - pełna kontrola nad 

nabywaniem wiedzy i wykonywaniem zadań.

Nabywanie wiedzy eksperckiej

1. Faza przedteoretyczna 

- wydobywanie 

przykładów z pamięci opartych na powierzchownym 
podobieństwie cech w danej sytuacji

2. Faza doświadczeniowa 

– odkrywanie związków 

przyczynowych obowiązujących w systemie

3. Faza ekspercka(nabycie wiedzy 

eksperckiej) 

– dokonywanie abstrakcyjnych 

operacji na najwyższym poziomie, możliwość 
transferu wiedzy

Bibliografia

 
Nęcka E., Orzechowski J., Szymura B.: Psychologia 

poznawcza. PWN, Warszawa 2006.

Pondel M.: Wybrane narzędzia informatyczne 

pozyskiwania wiedzy i zarządzania wiedzą. Prace 
Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu 
nr 975, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we 
Wrocławiu, Wrocław 2003.