WYCHOWAW

CA W 

ZAKŁADZIE 

POPRAWCZY

M

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA 

SPRAWIEDLIWOŚCI

z dnia 17 października 

2001 roku

w sprawie zakładów 

poprawczych i 

schronisk dla nieletnich 

PODZIAŁ ZAKŁADÓW 

POPRAWCZYCH

 RESOCJALIZACYJNE:
+otwarte - młodzieżowe ośrodki 

adaptacji społecznej

+półotwarte
+ zamknięte
O WZMOŻONYM NADZORZE 

WYCHOWAWCZYM

RESOCJALIZACYJNO-REWALIDACYJNE
RESOCJALIZACYJNO-TERAPEUTYCZNE

Zakłady resocjalizacyjne 

otwarte

• Przeznaczone dla nieletnich:

+ z innych zakładów resocjalizacyjnych jeśli     
przemawia za tym ich zachowanie lub postawy
+ nie identyfikują się z podkulturą przestępczą

• Kształcenie, nauka i inne zajęcia prowadzi się 

na terenie zakładu lub poza zakładem
 (postawy, potrzeby, uzdolnienia i 
zainteresowania wychowanków)

• Liczba wychowanków -12.

Młodzieżowy Ośrodek Adaptacji 

Społecznej w Koszalinie

„Nic bardziej nie wzmacnia 
młodego człowieka jak okazana 
mu pomoc, serce i zaufanie”

    Podstawowym 

zadaniem ośrodka 
jest wychowanie 
resocjalizacyjne 
zmierzające do 
wszechstronnego 
rozwoju osobowości 
oraz przygotowania 
do samodzielnego 
życia w 
społeczeństwie.

Praca wychowawcza w zakładzie 

liczącym obecnie 78 wychowanków 

oparta jest na wzajemnym szacunku i 

podmiotowym traktowaniu 

wychowanków. 

Zakłady resocjalizacyjne 

półotwarte

• Przeznaczone dla nieletnich, którzy:

+popełnili czyny karalne
+zostali przeniesieni

•  Kształcenie ogólne i zawodowe na terenie 

zakładu.

•  Zajęcia w czasie wolnym na terenie zakładu 

lub poza zakładem pod bezpośrednim 
nadzorem pracowników zakładu.

• Liczba wychowanków - 10.

Zakład Poprawczy w 

Poznaniu

Nie ma takiego zła,

którego nie można 

by naprawić,

trzeba jednak 

wiedzieć na czym 

ono polega 

  

    M. Gogol

Zakłady resocjalizacyjne 

zamknięte

• Przeznaczone dla wychowanków, którzy 

wielokrotnie uciekali z zakładów.

• Zajęcia prowadzi się na terenie zakładu.

• Praca resocjalizacyjna - zajęcia 

terapeutyczne, jest ukierunkowana na 
rozpoznawanie i eliminowanie przyczyn 
ucieczek.

• Liczba wychowanków -8.

Zakład Poprawczy w 

Nowem

Nikt nie rodzi się 

przestępcą, 

zatrzymaj się na 

chwilę 

i pomyśl 

po co żyjesz.

Zakłady resocjalizacyjne o 

wzmożonym nadzorze

• Przeznaczone dla nieletnich:

+ z orzeczenia sądu
+ przeniesionych z innych zakładów  po ukończeniu 
16.    roku życia

• Praca resocjalizacyjna:

indywidualne zajęcia wychowawcze , korekcyjne i 
terapeutyczne oraz czasowe ograniczenie kontaktów 
z grupą

• Nauka oraz inne zajęcia na terenie zakładu.

•  Liczba wychowanków  - 4.

Zakład Poprawczy w 

Trzemesznie

Jedyna 

wolność to 

zwycięstw

o nad 

samym 

sobą.

F. Dostojewski

Schroniska dla Nieletnich

•  zwykłe
     +   obawa ukrycia się nieletniego

 +    zatarcia śladów czynu karalnego przez 
nieletniego
 +    nie można ustalić tożsamości nieletniego

•  interwencyjne
  + stwarzających poważne zagrożenie społeczne i 

zagrożenie dla schroniska zwykłego

  + praca wychowawcza -eliminowanie przyczyn 

zachowań agresywnych

Schronisko dla Nieletnich w 

Gdańsku

Przyjmij każdego 

takim, jakim 

jest.

Każdy ma 

wady, nawet 

najlepszy.

Jesteśmy tylko 

ludźmi - nie 

aniołami.

Casar Flaischlen 

Schronisko dla Nieletnich w 

Gdańsku

• Katechezę sprawuje ojciec –psycholog, 

tworzy Kościół zgody, oparty na wzajemnej 
tolerancji i zrozumieniu drugiego człowieka. 

• O obecności Boga w placówce świadczą 

święte obrazy, krzyże, książki o tematyce 
religijnej, a nawet położony gdzieniegdzie 
różaniec.

• Ma wspaniały kontakt z wychowankami i 

pozwala zrozumieć, jaką wartość stanowią 
dla Boga.

Zakłady 

resocjalizacyjno-rewalidacyjne

• dla nieletnich z niepełnosprawnością 

intelektualną

• pracę resocjalizacyjna na terenie 

zakładu lub poza zakładem, z 
zastosowaniem środków, form, 
metod wychowania i nauczania

• liczba wychowanków - 8.

Zakład Poprawczy w 

Witkowie

Zakłady resocjalizacyjno-

terapeutyczne 

Przeznaczone dla nieletnich:
•   z zaburzeniami rozwoju osobowości z 

uszkodzeniem CUN

•   uzależnionych od środków odurzających lub 

psychotropowych

•   nosicieli wirusa HIV

Zajęcia terapeutyczno-korekcyjnych
• Naukę prowadzi się na terenie zakładu, a zajęcia 

w czasie wolnym od nauki i pracy mogą odbywać 
się na terenie zakładu lub poza zakładem.

• liczba wychowanków - 6.

Zakład Poprawczy w 

Białymstoku

Jednostka przeobrażona to taka, która umie mówić prawdę.

Przeobrażonym środowiskiem jest to, w którym można 

powiedzieć prawdę.

Werner Erhard 

Podział

• Żeńskie  

3 zakłady poprawcze półotwarte i 
schroniska dla nieletnich zwykłe w 
Koronowie, Warszawie Falenicy, Zawierciu

• Męskie

• W 2008 r. działało 35 zakładów 

poprawczych i schronisk dla 
nieletnich

• Wiek 13-21 lat

Koszty utrzymania

• Miesięczne utrzymanie wychowanka w 

2008 r.  to 4.5 -18 tys. zł

• W tym:

wynagrodzenia pracowników, zakup 
materiałów i wyposażenia, zakup usług 
remontowych, wydatki inwestycyjne i 
zakupy inwestycyjne

• Trzemeszno 15,2 tys. zł 
• Pobiedziskach – 11,5 tys. zł

Plan pracy

•  Roczny, tygodniowy i indywidualny 

plan rozwoju

• Pomoc wychowankowi i jego rodzicom:
    + zajęcia psychoedukacyjne

+ zajęcia wyrównawcze lub 
terapeutyczne
+ porady, konsultacje i warsztaty
+ mediacje

 Skład zakładu

•   internat,
•   szkoła albo szkoły
•   warsztaty szkolne
•   zespół diagnostyczno-korekcyjny

Dodatkowo:
•     sala gimnastyczna
•     biblioteka
•     gabinet lekarski i stomatologiczny 

    oraz izbę chorych

•     gabinet psychologiczno-pedagogiczny
•     izby przejściowe
•     izby izolacyjne
•     gospodarstwa pomocnicze

Kadra 

•  pracownicy pedagogiczni: 

nauczyciele, wychowawcy, 
psycholodzy, pedagodzy

•  pracownicy administracji i obsługi
•   pracowników medycznych

    Każdy pracownik zakładu 

przestrzega praw nieletnich i 
odpowiednio do zajmowanego 
stanowiska bierze udział w ich 
resocjalizacji oraz jest dla nich 
pozytywnym przykładem.

Dokumentacja 

• W zakładzie prowadzi się:

+ dokumentację pobytu wychowanków 
+ dokumentację przebiegu nauczania i 
zatrudnienia wychowanków

Dokumentację pobytu wychowanków w zakładzie stanowią w szczególności:
•  księga ewidencji wychowanków
•  akta osobowe wychowanka wraz z dokumentacją procesu resocjalizacji
•  wykaz osób podlegających zameldowaniu
•  karta wyposażenia wychowanka
•  księga ewidencji nagród i środków dyscyplinarnych
•  księga ewidencji wychowanków umieszczonych w izbie przejściowej
•  księga ewidencji wychowanków umieszczonych w izbie izolacyjnej
•  księga ewidencji przepustek i urlopów
•  dzienniki zajęć wychowawczych
•  księga przebiegu służby nocnej
•  księga ewidencji ucieczek
•  dokumentacja stosowania środków przymusu bezpośredniego
•  protokoły rady zakładu

Przyjecie do zakładu

Po przyjęciu do zakładu nieletniego umieszcza się w izbie 

przejściowej lub w grupie wychowawczej w celu:

• poddania go wstępnym badaniom lekarskim, badaniom 

osobopoznawczym i zabiegom higieniczno-sanitarnym

•  przeprowadzenia wstępnej rozmowy adaptacyjnej

•  przygotowania planu indywidualnych oddziaływań 

resocjalizacyjnych

•  utrzymania bezpieczeństwa i porządku w zakładzie

•   zapobiegania agresji lub dezorganizacji życia w 

zakładzie

Zwolnienie z zakładu

Zwolnienie wychowanka z zakładu 

następuje:

•  na podstawie orzeczenia sądu i 

nakazu zwolnienia

• w związku z ustaniem wykonywania 

środka 
poprawczego z mocy 
prawa

Nagrody 

•   właściwa postawa i zachowanie
•   wyróżniające wykonywanie obowiązków
•   wzorowe przestrzeganie regulaminu zakładu
•   osiąganie bardzo dobrych wyników w nauce

 Nagrodami jest:
•  pochwała
•  zezwolenie na rozmowę telefoniczną na koszt zakładu
•  przyznanie nagrody rzeczowej lub pieniężnej,   podwyższenie 

kieszonkowego

•  zgoda na wykonanie przedmiotu lub usługi w warsztatach szkolnych 

na potrzeby wychowanka lub osób najbliższych,

• zgoda na różne przywileje np.  udział w imprezach, posiadanie 

wartościowych przedmiotów, noszenie własnej odzieży,

•  skrócenie, zawieszenie lub darowanie uprzednio zastosowanego 

środka dyscyplinarnego

•  udzielenie przepustki  lub urlopu
• przeniesienie do innego zakładu lub warunkowe zwolnienie z zakładu

Sankcje 

•   naruszenie ustalonego w zakładzie porządku
•   niewykonywanie swoich obowiązków
•   zachowania godzące w dobro innych osób

 Środkami dyscyplinarnymi są:
•  upomnienie lub nagana
• cofnięcie zezwolenia na rozmowy telefoniczne
•  obniżenie kieszonkowego
• przeniesienie do innego zakładu 
• nieudzielanie zgody na udział w imprezach,  na 

posiadanie wartościowych przedmiotów lub noszenie 
własnej odzieży, na wyjście poza teren zakładu

• nieudzielanie przepustki lub urlopu
• wstrzymanie wniosku o przedstawienie do 

warunkowego zwolnienia z zakładu.

Raport NIKu

• nieletnim, przebywającym w 

skontrolowanych zakładach 
poprawczych i schroniskach 
stworzono dobre lub bardzo dobre 
warunki pobytu i resocjalizacji

• Najwyższa Izba Kontroli ocenia 

negatywnie funkcjonowanie systemu 
resocjalizacji nieletnich

Braki w procesie 

resocjalizacji

• brak spójnego systemu resocjalizacji nieletnich 

• zapewniania bezpieczeństwa wychowankom

• współpracy zakładów z instytucjami powołanymi do udzielania 

pomocy w usamodzielnianiu się wychowanków

• rozliczania środków finansowych wychowanków m.in. 

kieszonkowego

• prowadzenia zajęć i udzielania pomocy psychologicznej i 

pedagogicznej

• przekroczeniu limitu miejsc w placówkach, nierzetelnym 

prowadzeniu dokumentacji pobytu nieletnich i przebiegu nauczania 

Szanse 

• stworzenie warunków do uczestniczenia nieletnich również poza 

placówką (większe otwarcie na środowisko)

• odejście od dotychczasowej klasyfikacji zakładów poprawczych 

opartej na rodzajach zaburzeń i kategorii czynów wychowanków, 
na rzecz możliwości rozwojowych wychowanków

• zaniechanie prowadzenia zajęć dydaktycznych w tzw. klasach 

łączonych oraz wzorem innych krajów, wprowadzenie tzw. 
nauczycieli wspierających

• urozmaicenie form współpracy z rodzicami nieletnich 

(opiekunami prawnymi)

• opracowanie systemowych rozwiązań w zakresie opieki 

następczej, w tym wspierających nieletnich 
po opuszczeniu placówki

Oddziaływania 

wychowawcze

    …na przykładzie 

internatu  Zakładu 
Poprawczego i 
Schroniska dla 
Nieletnich w 
Koronowie

Metody oddziaływań -terapia wychowawcza 

• modyfikacja i wygaszanie destruktywnych  zachowań, 

nawyków i przyzwyczajeń   (aspekt behawioralny )

• stwarzanie warunków do zmiany postaw, uczenia ról 

społecznych i kreowania nowej – akceptowanej społecznie – 
tożsamości ( aspekt humanistyczny )

• nauczenie wykorzystywania  zachowań w kontaktach 

międzyludzkich

• rozwój umiejętności rozumienia samego siebie, 

stymulowania do twórczego działania

• tworzenia atmosfery odprężenia i współodczuwania
• rozwijanie zainteresowań
• uwalniania od negatywnych myśli i emocji
• rozwój empatii w kontaktach międzyludzkich          

Sposoby oddziaływań 

•

 psychotechniczne –wpływ osobisty 
Główne metody: działanie przez przykład własny, 
doradzanie, przekonywanie i sugerowanie.

•

socjotechniczne -wpływ grupy na jednostkę
Główne metody: organizowanie doświadczeń 
uczących,  uświadamiania skutków postępowania 
i treningi socjoterapeutyczne.

•

kulturotechniczne -wykorzystanie w opiece, 
wychowaniu  i  terapii środków wpływu 
wywieranych przez kulturę 
i cywilizację na poszczególne osoby

Formy zajęć 

resocjalizacyjnych

• zajęcia plastyczne  - malarstwo, rysunek, 

modelarstwo, makrama 

• choreoterapia  -taniec, formy dramy 
• biblioterapia z elementami dramy  - czytanie 

indywidualne i grupowe, odgrywanie scenek 
rodzajowych 

•  ludoterapia  -gry i zabawy towarzyskie
• silwoterapia  - kontakt z przyrodą
• muzykoterapia  -słuchanie i śpiewanie piosenek, 

ćwiczenia z rytmiki, wystukiwanie rytmu, 
naśladowanie i rozpoznawanie dźwięków

• ergoterapia  - krawiectwo, tkactwo, haft, 

szydełkowanie, pomoc w pracach
 gospodarczo – porządkowych 

Formy zajęć 

resocjalizacyjnych

• hippoterapia
• zajęcia kulinarne  - wykonywanie prostych potraw, 

dekoracja stołu, segregowanie produktów 

• zajęcia rekreacyjno – sportowe 
• trening zastępowania agresji
• trening socjoterapeutyczny
• imprezy okolicznościowe organizowane dla wszystkich 

grup wychowawczych

• udział w imprezach organizowanych przez instytucje 

środowiska lokalnego

• współpraca z wolontariatem  

ze środowisk akademickich 

Eksperyment 

pedagogiczny

    W latach 1994 – 

1997 w Zakładzie 
Poprawczym w 
Mrozach zaistniał 
ciekawy eksperyment 
pedagogiczny w 
placówce 
resocjalizacyjnej 
polegający na 
stworzeniu ośrodka 
koedukacyjnego.

Efekty 

• wzrosła opiekuńczości chłopców wobec dziewcząt 

( i odwrotnie)

• wzrosła dbałość o higienę osobistą
• poprawiła się kultura słowa 
• nastąpiło stopniowe zaspokojenie naturalnej potrzeby bycia 

obok siebie w związku z okresem dojrzewania i dorastania

• złagodzenie poczucia izolacji
• zdrowa rywalizacja w zakresie osiąganych wyników w szkole 

i pracy

• zaniknięcie nieprawidłowych związków emocjonalnych 

między dziewczętami

• chłopcy bardziej zdecydowanie nie akceptowali kontaktów o 

zabarwieniu homoseksualnym

• powstanie prawidłowych kontaktów interpersonalnych oraz 

stworzenie atmosfery współpracy i współżycia obu płci.

Metody wychowawcze

• aby ograniczyć spotykanie się chłopców i dziewcząt poza placówką- 

udzielano urlopów w różnych terminach

• praca wychowawcze miała na celu podniesienie samokontroli młodzieży i 

odpowiedzialności za samych siebie

•  przeorientowanie systemu wartości nieletnich, którego podstawę powinna 

stanowić: rodzina, przyjaźń, poczucie odpowiedzialności za siebie i 
drugiego człowieka

• nie zauważono oznak napastliwości seksualnej we wzajemnych kontaktach 

dziewcząt i chłopców przy ciągłej uwadze, kontroli i czujności kadry 
pedagogicznej

• w późniejszym okresie zauważono znacznie łatwiejszą adaptację nowo 

przybyłych chłopców do warunków panujących w placówce -nie 
prezentowali już postaw wzajemnej wrogości zaobserwowanych u 
pierwszych chłopców

• naturalność środowiska spowodowała większą gotowość do 

zaakceptowania pobytu w placówce -100% powrotności młodzieży z 
udzielanych przepustek

Kóniec ;)