Organizacje społeczne

Podstawowe kategorie 

pojęciowe

Ruch społeczny

(inicjatywa społeczna)

- spontaniczne działania inicjowane przez 
jednostki lub grupy osób świadomych 
niezaspokojenia ważnych potrzeb społecznych
- spontaniczność powstania
- wyraźnie określony cel i zakres działania
- inicjatorzy i przywódcy ruchu
- wyraźnie zaznaczona odrębność od otoczenia 
społecznego
- trwałe struktury; zrutynizowane funkcjonowanie
- brak unormowanego położenia prawnego

Organizacja społeczna

• Ujęcie socjologiczne

:

Organizacja społeczna to grupa celowa, zrzeszenie, 

zmierzające do realizacji pewnych celów w sposób 
zorganizowany

• definicja strukturalno operacyjna

Organizacje społeczne posiadają osobowość prawną, są 

samorządne, strukturalnie niezależne od państwa, 
zobowiązane do przestrzegania zakazu dystrybuowania 
zysków między swoich członków oraz angażują w swoją 
działaność wolontariuszy

- organizacje użyteczności społecznej
- organizacje zaspakajające potrzeby własnych członków
- Organizacje użyteczności wzajemnej

Organizacja społeczna

Wszystkie trwałe zrzeszenia osób 
fizycznych oraz prawnych
Związane wspólnym celem i trwałą 
więzią organizacyjną
Niewchodzące w skład aparatu 
państwowego
Niebędące spółkami prywatnymi 
(dążą także do ochrony interesu 
społecznego , a nie tylko interesu 
swoich członków)

Organizacje społeczne w przepisach 

prawa

•Art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a
-są to organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne 

organizacje społeczne

•Art. 31. § 1. Organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z 

żądaniem:
1) wszczęcia postępowania,
2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu,
jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes 
społeczny.
§ 2. Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, 
postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w 
postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do 
udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie.
§ 3. Organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony.
§ 4. Organ administracji publicznej, wszczynając postępowanie w sprawie dotyczącej innej 
osoby, zawiadamia o tym organizację społeczną, jeżeli uzna, że może ona być 
zainteresowana udziałem w tym postępowaniu ze względu na swoje cele statutowe, i gdy 
przemawia za tym interes społeczny.
§ 5. Organizacja społeczna, która nie uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, może 
za zgodą organu administracji publicznej przedstawić temu organowi swój pogląd w sprawie, 
wyrażony w uchwale lub oświadczeniu jej organu statutowego.

Organizacje społeczne w przepisach prawa

•K.p.c.
Art. 8. Organizacje społeczne, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu 

działalności gospodarczej, mogą w wypadkach przewidzianych w ustawie dla ochrony 
praw obywateli spowodować wszczęcie postępowania, jak również brać udział w 
toczącym się postępowaniu.

•Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia wykazu organizacji 

społecznych uprawnionych do działania przed sądem w imieniu lub na rzecz obywateli:

1)   organizacje, do których zadań statutowych należy udzielanie pomocy rodzinie lub 

określonym jej członkom,

  2)   organizacje działające w zakresie obrony praw człowieka,
  3)   organizacje zrzeszające emerytów, rencistów i inwalidów,
  4)   organizacje zrzeszające kombatantów i osoby represjonowane,
  5)   organizacje zrzeszające osoby niepełnosprawne oraz organizacje zajmujące się 

udzielaniem pomocy tym osobom,

  6)   związki zawodowe,
  7)   organizacje zrzeszające rolników
  8)   organizacje naukowo-techniczne i techniczne,
  9) organizacje zrzeszające konsumentów,
  10)   organizacje młodzieżowe,
  11)   organizacje sportowe.

Organizacja pozarządowa

(non-governmental organization, NGO)

• Art. 3 ust. 2 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o DPPiW
Organizacjami pozarządowymi są, niebędące jednostkami sektora 

finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, 
i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki 
nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów 
ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia

Organizacjami pozarządowymi są:
- Stowarzyszenia
- Fundacje
- Organizacje samorządu zawodowego
- Organizacje samorządu gospodarczego
- Związki zawodowe
- Organizacje pracodawców
- Kościelne organizacje i instytucje społeczne mające osobowość prawną
- Partie polityczne

Organizacje społeczne w aktach 

prawnych instytucji UE

• 1997 European Comission, Resolution on promoting the role of 

voluntary organizations and foundations in Europe

1) organizacje obywatelskie mogą być odróżnione od grup nieformalnych, 

związków towarzyskich lub przypadkowych poprzez pewien, czasami 
bardzo rudymentarny, stopień formalnej struktury i instytucjonalizacji

2) organizacje te mają charakter non-profit, a zatem celem ich działania 

nie jest maksymalizacja zysków zarządu czy też właścicieli

3) organizacje niezależne od rządu i innych władz publicznych, co 

oznacza, że działają wedle przepisów prawa oraz własnych 
wewnętrznych statutów i uregulowań

4) zarządzanie organizacjami obywatelskimi powinno mieć charakter

bezinteresowny, a zatem nie tylko nie ma w nich miejsca na działalność 
czysto biznesową, ale także członkowie takich organizacji, a szczególnie 
ich władze, nie powinny ich postrzegać jako drogi do osobistej kariery 
finansowej czy też zawodowej

5) organizacje te są aktywne w życiu publicznym – ich działalnośc zawsze 

dotyczy w pewnym zakresie dobra wspólnego

Organizacje społeczne w aktach 

prawnych instytucji UE

• White Paper on European Governance, 2001

Społeczeństwo obywatelskie obejmuje: związki 

zawodowe i związki pracodawców (partnerzy 
społeczni), organizacje pozarządowe, 
organizacje lokalne (grass-roots 
organizations), organizacje angażujące 
obywateli w lokalne i komunalne życie ze 
szczególnym uwzględnieniem wspólnot 
kościelnych i religijnych.

Zalecenie Komitetu Ministrów dla 

państw członkowskich Rady Europy

10 października 2007

1. Dla potrzeb niniejszego zalecenia organizacje pozarządowe 

oznaczają samorządowe organy lub organizacje społeczne 
założone w celu realizacji przede wszystkim niezarobkowych 
celów swoich założycieli lub członków. Nie obejmują one 
partii politycznych. 

2. Do organizacji pozarządowych zaliczają się organy lub 

organizacje utworzone zarówno przez indywidualne osoby 
(fizyczne lub prawne), jak i przez grupy takich osób.  
Organizacje te mogą posiadać strukturę członkowską lub 
nieczłonkowską. 

3. Organizacjami pozarządowymi mogą być organy lub 

organizacje nieformalne lub posiadające osobowość prawną. 

Klasyfikacja organizacji 

społecznych

• Klasyfikacja przedmiotowa: obszar życia publicznego, w którym 

prowadzona jest działalność

• Klasyfikacja podmiotowa: typologia osób prawnych o celach 

niezarobkowych

Formy organizacyjno prawne sektora obywatelskiego

:

- Stowarzyszenia
- Fundacje
- Organizacje pożytku publicznego
- Kościelne organizacje i instytucje społeczne posiadające osobowość 

prawną

Organizacje pracownicze

:

- Związki zawodowe
- Organizacje samorządu zawodowego
- Organizacje samorządu pracowniczego (załogi)
- Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi 

Klasyfikacja organizacji 

społecznych

Organizacje gospodarcze 

(organizacje o celach 

niezarobkowych tworzone przed podmioty gospodarcze)

- Organizacje pracodawców
- Zrzeszenia branżowe (izby gospodarcze, przemysłowo 

handlowe, rzemieślnicze, rolnicze)

- Organizacje społeczno-zawodowe rolników

Ruch spółdzielczy

- Spółdzielnie produkcji rolnej
- Spółdzielnie pracy (spółdzielnie socjalne)
- Organizacje samopomocowe (PKZP, SKOK)
- Spółdzielnie europejskie