UJĘCIE 
TEORETYCZN
E PRACY 
NAUCZYCIELA

   

Termin nauczyciel zawsze 

łączono z osobą, która naucza i 

pełni funkcje edukacyjne. Od 

zarania dziejów zmieniały się 

tylko nazwy osób sprawujących 

te funkcje. Przejmowali je: 

starszyzna rodowa, kapłani, 

guwernerzy, a w końcu 

nauczyciele różnych instytucji 

oświatowo-wychowawczych i 

opiekuńczych.

   
W ostatnich latach poziom 
wykształcenia nauczycieli znacząco 
wzrósł, ponieważ w 2010 roku aż 
97% pedagogów miało wyższe 
wykształcenie. Jest to efekt wzrostu 
formalnych wymagań co do 
kwalifikacji nauczycieli, rosnących 
aspiracji społeczeństwa, 
umasowienia i poszerzonej oferty 
kształcenia  wyższego.  Nauczyciele 
podejmują              intensywne 
doskonalenie, do czego                 
stymulują procedury awansu              
     zawodowego.

   Kształcenie nauczycieli jako 
proces wielostronny, wielofunkcyjny 
i interdyscyplinarny winno 
przebiegać w :

•

 trzech wymiarach czasowych – 

przeszłości, teraźniejszości i 
przyszłości

•

 czterech obszarach – regionalnym, 

polskim, europejskim i globalnym

•

 trzech sferach – aksologiczno-

poznawczej, emocjonalnej i 
praktycznej.

   W kształceniu nauczycieli 
obserwuje się jednak zbyt mało 
przygotowania praktycznego i 
słabe powiązanie teoretycznej 
wiedzy z praktyką szkolną. Brakuje 
też systematycznego 
monitorowania i kontroli jakości 
tego kształcenia. Poszukuje się 
możliwości wszechstronnego 
przygotowania pedagogów do 
sprostania aktualnym i nowym 
wyzwaniom czasów wielkiej zmiany 
społecznej, a także oczekiwaniom 
społecznym i potrzebom młodzieży. 

Istotną rolę w funkcjonowaniu zawodowym nauczyciela pełni 
wstępna edukacja, która powinna kierować się następującymi 
zasadami:

1)

nauczyciel jest podmiotem własnej praktyki i do niego należy 
jej tworzenie i przekształcenie

2)

nauczyciel w toku kształcenia zdobywa narzędzia do 
zmieniania własnej praktyki, którą charakteryzuje przewaga 
krytycznej refleksji nad rutynowymi działaniami

3)

w edukacji nauczycielskiej istotnymi obszarami są:

•

 wizja szkoły jako źródło nowych pedagogicznych projektów

•

 wiedza o warunkach uczenia się i zmienności zachowań 

ludzkich jako podstawa kompetencji pedagogicznych

•

 umiejętności badawcze jako podstawa badania własnej 

praktyki

•

 poznawanie uczniów i środowiska funkcjonowania szkoły jako 

źródła wiedzy o warunkach własnej pracy i możliwości 
dokonywania w niej zmian

   Ważną formą edukacji nauczycieli są                  
studia podyplomowe. Podejmują tę formę    
kształcenia ponieważ pragną oni podnieść            
 swoje kwalifikacje, ewentualnie nabyć                 
 nowe lub zdobyć wykształcenie                     
pedagogiczne uprawniające do pracy w 
zawodzie nauczyciela. Kształcenie na studiach 
podyplomowych może być prowadzone w 
zakresie: przygotowania do nauczania kolejnego 
przedmiotu (prowadzenia zajęć) lub 
przygotowania psychologiczno-pedagogicznego i 
dydaktycznego dla absolwentów studiów 
merytorycznie przygotowanych do nauczania 
przedmiotu oraz pedagogiki specjalnej dla osób, 
które są przygotowane do wykonywania zawodu 
nauczyciela.

   

Przegląd definicji prowadzi do stwierdzenia, 

że nauczyciel jest osobą profesjonalnie 

przygotowaną, do wypełnienia funkcji i 

zadań zawodowych, a szczególnie do 

planowania, organizacji, realizacji i 

ewaluacji pracy dydaktyczno-wychowawczej 

z dziećmi, młodzieżą lub osobami dorosłymi, 

do współpracy ze wszystkimi podmiotami 

edukacyjnymi i środowiskiem lokalnym oraz 

do ustawicznego rozwoju zawodowego i 

osobistego.

  

 Funkcje i zadania nauczyciela ewoluują pod 

wpływem dokonujących się zmian społeczno-

kulturowych i cywilizacyjnych, strategii rozwoju 

kraju i społeczeństwa oraz oczekiwań wszystkich 

podmiotów polityki edukacyjnej. Na ogół 

wyznaczane są przez podstawowe cele społeczne, 

sfery aktywności człowieka, relacje międzyludzkie 

oraz określone miejsce szkolnictwa w systemie 

edukacji narodowej. Ich obraz zależy od 

postrzegania osobowości nauczyciela w ujęciach: 

psychologicznym, technologicznym, 

humanistycznym, socjologicznym i pedagogiki 

krytycznej.

   
   Funkcjom nauczyciela 
przyporządkowane są określone 
grupy zadań. Typowy podział 
funkcji:

•

 dydaktyczna

•

 wychowawcza

•

 opiekuńcza

•

 środowiskowa

•

 badawcza

•

 życiowe ukierunkowanie 

młodzieży

   Funkcje i zadania współczesnego nauczyciela ewoluują od 
transmisji wiedzy i dominacji „ubrania” człowieka w 
kierunku uczenia samodzielności intelektualnej, oscylując 
w granicach:

•

 od przekazu wiedzy do uczenia samodzielności poznawczej i 

egzystencjalnej

•

 od postawy pewności naukowej do poszukiwania i tworzenia 

wiedzy

•

 od sterowania do inspirowania rozwoju

•

 od prostego przekazu do wprowadzania uczniów w świat wiedzy

•

 od dominacji intelektu do równowagi świata myśli i uczuć w 

edukacji

•

 od postawy dominacji o dialogu, empatii i negocjacji

•

 od przedmiotu do podmiotowego traktowania ucznia i 

nauczyciela

   

Pojęcie kompetencja wyznacza łacińskie słowo competentina, 

pochodzące od czasownika competere oznaczającego „zgadzać 

się”, „nadawać się”, „współzawodniczyć”. 

   Kompetencje określane są w Słowniku Języka Polskiego, jako 

zakres czyjejś wiedzy, umiejętności lub odpowiedzialności. W 

styczniu w 1997 roku w Strategii Edukacji Ministerstwa Edukacji 

Narodowej, opublikowano pierwszą wersję podstawy 

programowej mającej obowiązywać w nowym systemie szkolnym. 

Tam pojawiło się pojęcie „kompetencje”, będące skutkiem – 

rezultatem osiągniętym przez ćwiczenie umiejętności i nabywanie 

doświadczeń podbudowanych przekonaniem, pewnością opartą na 

refleksji, dlaczego tak postąpić w danej sytuacji. 

     

                           

Cechy osobiste i postawy

       

                  Wiedza                                                                   
Umiejętności

KOMPETENCJE

 NAUCZYCIELA

 

Kompetencje 
informacyjno-
medialne
(ja jako uczestnik 
systemu 
edukacji)

Kompetencje 
pragmatyczne
(ja jako 
nauczyciel)

Kompetencje 
kreatywno-
krytyczne
(ja jako znawca i 
twórca danej 
dziedziny wiedzy)

Kompetencje 
osobiste
(ja jako 
człowiek)

Kompetencje 
interpretacyjno-
komunikacyjne
(ja jako uczestnik 
relacji 
interpersonalnej)

Kompetencje 
współdziałania
(ja jako członek 
grupy zawodowej i 
społeczeństwa)

   Współczesny nauczyciel jest postrzegany przede wszystkim 
jako podmiot zmiany. Powinien więc stać się w większym stopniu 
jej aktywnym uczestnikiem oraz odpowiedzialnym i odważnym 
sprawcą. W tym celu musi zdawać sobie sprawę z potrzeby 
doskonalenia kompetencji zawodowych oraz zachowania 
równowagi między kompetencjami przedmiotowymi, 
pedagogicznymi i własnym rozwojem osobowym.

DZIĘKUJEMY ZA 

UWAGĘ!!!

Bibliografia:

1.

Jolanta Szempruch, „Pedeutologia. 
Studium teoretyczno-pragmatyczne”. 
Wyd. „Impuls”, Kraków 2013r.

2.

Red. nauk. Anna Klim-Klimaszewska, 
Małgorzata Wiśniewska, „Kompetencje 
współczesnego nauczyciela tom 2”. Wyd. 
„UPH Siedlce”, Siedlce 2012r.