KONFLIKTY
MIĘDZYNARODOWE
KONFLIKTY
MIĘDZYNARODOWE
KONFLIKTY MIĘDZYNARODOWE
Poziomy analizy
Jednostki
Państwa
System międzynarodowy
Struktura
Rozłożenie sił
Dynamika
Wzory i typy interakcji między składnikami
Kulturalny i instytucjonalny
kontekst, decydujący o impulsach do
współpracy państw oraz zakresie
możliwości jej nawiązania
Rewolucyjny/
umiarkowany
charakter celów
państw i
stosowanych
przez nie
środków
Równowaga sił
ZMIANA CHARAKTERU KONFLIKTÓW
W EPOCE GLOBALIZACJI
Od konfliktów międzynarodowych do konfliktów
wewnątrzpaństwowych
Obszary pokoju – obszary destabilizacji
90% wszystkich wojen po 1945 r. poza Europą i Ameryką
Północną; ogółem 200 wojen
Koncepcja „pokojowych demokracji”
Zmiana typu aktorów: konflikty asymetryczne
Zmiana środków – rola technologii
Broń ABC
Cyberbroń
Ale: reseksualizacja przemocy wojennej
Stałe przyczyny:
zasoby naturalne: „przekleństwo zasobów”, wojna o wodę,
wojna o ropę
znaczenie ekonomii: prywatyzacja wojny
ale: wzrost znaczenia tożsamości
Źródło: Heidelberg Conflict Barometr
KONFLIKTY NA ŚWIECIE 2009
Somali
a
300
tys.
Pakistan/Afganis
tan
Pakistan/Afganis
tan
Powstanie w
Sada
Powstanie w
Sada
Wojna w
Iraku
Wojna w
Iraku
Wojna narkotykowa w Meksyku
Wojna narkotykowa w Meksyku
Darfur
300 tys.
Dem. Rep.
Konga
5.5 mln
Kolumbia
200 tys.
Kolumbia
200 tys.
Między 2003 a 2009 r. konflikty toczyły się
w:
Beludżystanie (Iran), Darfurze, Iraku, Pn-Wsch
Pakistanie, Arabii Saudyjskiej, Haiti, Rep. Śr
Afryki, Dem.Rep. Konga, Jemenie, w Nigerii, w pd
Tajlandii, na Wybrzeżu Kości Słoniowej, w Kenii, w
Czadzie, w Meksyku, w Libanie, Somalii, Nigrze,
Rosji, Komorach, Kambodży, Dżibutii, Osetii Pd.,
Gazie, na Kaukazie
SPIRALA
PRZEMOCY:
Wpływ
konfliktu na
rozwój
państwa
NOWE TYPY WOJEN
Wojna
soczewkowa
Wojna
nowoczesna
Wojna
sieciowa
Mary Kaldor
WOJNA SOCZEWKOWA
wojna na odległość
rewolucja w dziedzinie wojskowości
lub - w celu uniknięcia ofiar we własnych
siłach - przy pomocy zastępczych
oddziałów, takich jak Wyzwoleńcza Armia
Kosowa czy Sojusz Północny w
Afganistanie
ważna rola mediów, serwisów
informacyjnych
Koncepcja symulakrów (J. Baudrillard, Wojny w
Zatoce nie było, 2005)
z punktu widzenia ofiar wojna podobna
do pozostałych
Martin Shaw: „wojna transferu ryzyka”
W samym Afganistanie: 6-10 tys.
Predator
SOMALIA
„Kamery ich
tam
posłały”
WOJNA NOWOCZESNA
•
kontynuacja klasycznego sposobu myślenia o
wojskowości w dużych krajach przechodzących
znaczące kierunkowe przemiany np. w Rosji, Chinach,
Indiach
•
państwa, które zachowały swój cały potencjał
militarny
•
gotowe do ponoszenia ofiar wśród własnych
żołnierzy
•
ograniczenie się do działań skierowanym przeciwko
konkretnym państwom lub rebeliantom we własnym
kraju
•
taktyka: ostrzał z czołgów, helikopterów i artylerii,
przesiedlanie ludności w celu „czyszczenia z
terrorystów”
•
duże straty ludności cywilnej
wojna sieciowa
WOJNA SIECIOWA
•
sieć zbrojeń obejmuje państwa oraz inne
niepaństwowe obiekty
•
luźne koalicje o charakterze horyzontalnym – ważna
wspólnie podzielana narracja dotycząca tożsamości,
etniczności, czy religii
•
wojna rozumiana jako forma politycznej mobilizacji
•
przemoc skierowana głównie przeciwko ludności
cywilnej
•
specyficzny rodzaj gospodarki, regulowanej przy użyciu
przemocy
NOWE TYPY KONFLIKTÓW:
KONCEPCJA ZDERZENIA
CYWILIZACJI
SAMUEL HUNTINGON
„ZDERZENIE CYWILIZACJI”, 1993, 1997
Ur. 1927 r., amerykański
profesor Uniwersytetu Eaton,
prezes Amerykańskiego
Towarzystwa Nauk
Politycznych
koordynator planowania w
Radzie Bezpieczeństwa
Narodowego USA (1977-1987)
redaktor naczelny
miesięcznika Foreign Policy
dyrektor Centrum Spraw
Międzynarodowych im. Johna
Olina Uniwersytetu
Harvardzkiego
Główną osią konfliktu w rzeczywistości
międzynarodowej nie będą konflikty
ekonomiczne czy ideologiczne, a podziały o
charakterze kulturowym.
1.
zachodnia
2.
Konfucjańska (sinic)
3.
japońska
4.
islamska
5.
(h)induska
Podmiotami przyszłych konfliktów
stanie się 8-9 współczesnych
cywilizacji:
6. prawosławna
7.
latynoamerykańs
ka
8. afrykańska
9. buddyjska
Państwa-ośrodki
Państwa-członkowie
Kraje osamotnione
Kraje rozszczepione
Kraje na rozdrożu
Różnice pomiędzy cywilizacjami:
historia, język, kultura, tradycja,
a przede
wszystkim
religia.
fundamentalne dla sfery socjo-politycznej różnice w
postrzeganiu relacji, trwalsze niż odmienności
ideologiczne czy ustrojowe :
Bóg – człowiek
jednostka-zbiorowość
obywatel – państwo
rodzice – dzieci
mąż – żona
prawa – obowiązki
wolności – władza
równość – hierarchia
CYWILIZACJA ZACHODNIA
oddzielenie władzy świeckiej i religijnej
rola prawa stanowionego
szczególna pozycja jednostki
racjonalizm (odczarowanie świata)
greckie polis, antyczne forum, świątynia
jerozolimska
Katolicyzm celtycki
Tradycja ludowa
Tradycja morska
Protestantyzm
Indywidualizm
Życie
miejskie
Oświata
Przemysł
Oligarchia
Rządy
przedstawiciels
kie
Demokracja
Purytanizm
Etyka pracy
Kultura masowa
Rozwinięty
kapitalizm i
industrializm
Kultura
przedsiębiorczośc
i
Akulturacja
Równość
Braterstwo
Religijność i
ascetyzm
Tradycja
nawracania i
kolonizacji
Wielokulturowość
Handel
Gospodarka
śródziemnomorsk
a
Chrześcijaństwo
Nauka
Praworządność
Hierarchia
Katolicyzm
Racjonalizm
Dwuwładza Kościoła
i państwa
Prawosławie
Tradycja wspólnot
Biurokracja i autokracja
Tradycja rolna i chłopska
Formalizm
Obywatelstwo
Zorganizowana
administracja
Klasycyzm
Niewolnictwo
Krąg
skandynawsko/
celtycko/anglosa
ski
Krąg rzymsko/
karolińsko/
galijski
Krąg grecko-bizantyjsko/prawosławny
Krąg
zachodnioeuropejski/
północnoamerykański/
transatlantycki
Krąg iberyjski/
islamski/
północnoafrykański
CYWILIZACJA MUZUŁMAŃSKA
Kraje arabskie + Pakistan, Afganistan, Iran,
Turcja, Indonezja, Malezja
Mahomet (+ 632 n.e.)
rola jednostki: podporządkowanie Bogu;
nierówny status kobiety i mężczyzny
prawo stanowione niższe wobec szariatu
brak rozdziału między państwem a religią
stosunek do racjonalizmu
rola dżihadu
CYWILIZACJA KONFUCJAŃSKA
wspólnota ważniejsza niż jednostka
hierarchiczność
obowiązki ważniejsze niż prawa
Koncepcja jednostki
w cywilizacji
zachodniej
Koncepcja jednostki
w cywilizacji konfucjańskiej
CYWILIZACJA PRAWOSŁAWNA
Rosja, części Białorusi i Ukrainy, Rumunii,
Bułgarii, Grecji, Serbii.
Dziedzictwo bizantyjskie
200 lat tatarskiego panowania
Słaby wpływ kultury Oświecenia
Słaby wpływ uprzemysłowienia i
powiązanych z nim procesów
ZDERZENIA MIĘDZY CYWILIZACJAMI
Zachód
• deklasuje
pozostałe
cywilizacje pod
względem
militarnym
i ekonomicznym
• próbuje
realizować ideę
„cywilizacji
uniwersalnej”.
STRATEGIE INNYCH CYWILIZACJI WOBEC
ZACHODU
Lokalna
Regionalna
Narodow
a
Europa
Świat
Polska
1989
59,1
32,9
80,7
18,8
6,5
1990
61,7
36,0
79,5
15,6
5,8
1995
55,3
44,0
74,8
18,9
5,2
1999
79,3
52,4
54,9
7,1
3,7
2008
84,2
53,4
51,9
7,0
2,8
Europa 1990
64,6
46,2
58,1
13,3
14,8
Europa 1999
68,7
47,3
58,7
11,7
10,9
Świat 1990
60,6
45,1
58,5
12,7
15,5
Reszta 1999
59,9
43,3
66,6
14,3
13,4
IDENTYFIKACJE
68
68
86
87
62
39
82
55
60
35
48
25
53
12
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
F
u
n
k
c
jo
n
o
w
a
n
ie
d
e
m
o
k
ra
c
ji
Id
e
a
ły
d
e
m
o
k
ra
ty
c
z
n
e
P
rz
y
w
ó
d
c
y
re
li
g
ij
n
i
R
ó
w
n
o
ś
ć
p
łc
i
R
o
z
w
ó
d
A
b
o
rc
ja
H
o
m
o
s
e
k
s
u
a
li
z
m
Społeczeństwa zachodnie Społeczeństwa muzułmańskie
NOWE TYPY KONFLIKTU:
INTERWENCJE
HUMANITARNE
JUS COGENS PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ
Zakaz agresji!
Wyjątki: prawo do samoobrony; akcje zbrojne
zgodnie z rozdz. VII Karty NZ, zezwalającej RB na
autoryzowanie działań, gdy dochodzi do
naruszenia pokoju
Zakaz ingerencji w sprawy wewnętrzne
państwa
Poszanowanie integralności terytorialnej
państwa
W Europie wzmocniona przez Akt Końcowy KBWE
(trzy koszyki: polityczny, gospodarczy,
społeczno-kulturowy), 1975
INTERWENCJA:
AKCJA PODMIOTÓW ZEWNĘTRZNYCH WPŁYWAJĄCA NA
SYTUACJĘ WEWNĘTRZNĄ SUWERENNEGO PAŃSTWA
IDEA WOJNY SPRAWIEDLIWEJ
Oto „warunki usprawiedliwiające uprawnioną obronę z użyciem siły
militarnej.
Powaga takiej decyzji jest podporządkowana ścisłym warunkom
uprawnienia moralnego.
Potrzeba jednocześnie w tym przypadku:
— aby szkoda wyrządzana przez napastnika narodowi lub
wspólnocie narodów była długotrwała, poważna i niezaprzeczalna;
— aby wszystkie pozostałe środki zmierzające do położenia jej kresu
okazały się nierealne lub nieskuteczne;
— aby były uzasadnione warunki powodzenia;
— aby użycie broni nie pociągnęło za sobą jeszcze poważniejszego
zła i zamętu niż zło, które należy usunąć. W ocenie tego warunku
należy uwzględnić potęgę współczesnych środków niszczenia”
(KKK 2309).
MICHAEL WALZER,
WOJNY SPRAWIEDLIWE I NIESPRAWIEDLIWE
Wyjątki od reguły zakazującej wojen:
wojna uprzedzająca
Atak izraelski na Egipt w 1967 r.
Wojna prewencyjna
interwencja przeciwdziałająca skutkom
innych interwencji
Chiny w Wietnamie w 1979 r.
dla ratowania ludności zagrożonej masakrą
1979: Tanzania zaatakowała Ugandę
1978: Wietnam Kambodżę
prawo do wsparcia ruchów
secesjonistycznych
Michael Walzer
OCENA INTERWENCJI
INTERWENCJA HUMANITARNA
Państwa mają nie tylko
legalne prawo, ale i
moralny obowiązek
interwencji w sytuacji
ludobójstwa oraz
masowych mordów
Prawo międzynarodowe
Wspólne
człowieczeństwo
Podstawowe przyczyny
skłaniające państwo do
podjęcia interwencji
nie mają podłoża
humanitarnego
Problem nadużycia
Wybiórczość reakcji
Państwa nie powinny
ryzykować życia swoich
żołnierzy w trakcie
humanitarnych krucjat
Brak zgody co do zasad
moralnych, na których
powinno się opierać prawo do
interwencji humanitarnej
argumenty
solidarystyczne
KONTRARGUMENTY
PRZYKŁADY INTERWENCJI
ZIMNOWOJENNYCH
Indii w Pakistanie
Wschodnim, 1971
Wietnamu w Kambodży,
1978/9
Tanzanii w Ugandzie, 1978/9
Francji w Republice
Środkowoafrykańskiej, 1979
=> Klasyczne interwencje,
humanitarny wymiar
skutkiem ubocznym
PRZYKŁADY INTERWENCJI
POZIMNOWOJENNYCH
ONZ (międzynarodowa koalicja) w Iraku, 1991:
Rezolucja z kwietnia 1991 r. po raz pierwszy uznała naruszenie
praw człowieka na terytorium jednego państwa członkowskiego
za sytuację zagrażającą mnr pokojowi i bezpieczeństwu
ONZ (USA) w Somalii, 1992
RB udzieliła po raz pierwszy zgody na użycie siły w obliczu
katastrofy humanitarnej bez zgody rządu
Francji w Rwandzie
ONZ (Francja-USA), 1994, 2004 na Haiti
NATO w Kosowie, 1999
ONZ nie udzieliła wyraźnej autoryzacji
rezolucja 1203: w przypadku zagrożenia misji weryfikacyjnych
zostanie przedsięwzięte konieczne działanie w celu ochrony
bezpieczeństwa swobody misji – dla USA zapis ten oznaczał zgodę
na przyszłą interwencję
Niezależna Międzynarodowa Komisja ws. Kosowa uznała, że
„interwencja militarna była nielegalna, ale legitymizowana”.
Interwencja w Timorze Wschodnim
30 sierpnia 1999 r. referendum pod nadzorem misji
ONZ UNAMET – 78,5% Timorczyków opowiedziało się
za niepodległością (98% frekwencja)
Autoryzacja RB w trybie VII rozdziału akcja mnr z
Australią na czele w celu przywrócenia pokoju
Interwencja w Sierra Leone
Siły pokojowe ONZ przy wsparciu WB
Przykład jedynej naprawdę udanej interwencji
humanitarnej
Interwencja ONZ w Demokratycznej Republice
Konga
Pierwsza wojna prowadzona przez „niebieskie hełmy”
Problem ponoszenia kosztów
INTERWENCJA W IRAKU W 2003 R.
Brak humanitarnej przyczyny – rzekome
zagrożenie dla społeczności mnr bronią
masowego rażenia produkowaną przez reżim
Husajna
Pretekst:
Rezolucja RB 668 z 1991 r.: nakaz zniszczenia irackiej
broni masowego rażenia pod nadzorem ONZ
Rezolucja RB 1441 z 2002 r.: zapowiedź „poważnych
kroków” w wypadku niewykonania zalecenia
zniszczenia broni
Strategia Bezpieczeństwa Narodowego USA:
„Jesteśmy gotowi do działania samodzielnego,
gdy wymagać będą tego nasze interesy lub
jedyna w swoim rodzaju odpowiedzialność”
2000:
Międzynarodowa
Komisja ds. Interwencji i
Suwerenności Państwa
, Gareth
Evans =>
raport
„Odpowiedzialność za
ochronę
”:
Jedynym podmiotem zdolnym do podjęcia decyzji o użyciu siły
zbrojnej – RB ONZ
Państwo jest odpowiedzialne za ochronę ludności przed
cierpieniami w czasie wojny, powstania, załamania instytucji
państwowych
Jeśli nie jest w stanie się zeń wywiązać, odpowiedzialność
przechodzi na społeczność międzynarodową
ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA OCHRONĘ
Zmiana języka: nie prawo do interwencji, ile odpowiedzialność
Nowy sposób mówienia o suwerenności
Nie kontrola, ile odpowiedzialność, prawa człowieka, bezpieczeństwo
ludzkie => ograniczenia suwerenności
Odpowiedzialność czymś więcej niż interwencja
:
Odpowiedzialność w odniesieniu do zapobiegania
Odpowiedzialność w odniesieniu do reakcji
Odpowiedzialność za odbudowę
Wyznaczniki legitymizowanej akcji militarnej
Sprawiedliwa przyczyna
Masowa utrata życia, rzeczywista lub spodziewana, będąca efektem rozmyślnych
działań państwa, zaniedbania lub niezdolności do działania
Masowe czystki etniczne
W sytuacji ludobójstwa, zbrodni wojennych, czystek etnicznych i zbrodni
przeciwko ludzkości
Właściwa intencja
Ostateczna instancja
Odpowiednie środki
Szanse powodzenia
Zaakceptowane przez ZO NZ w 2005
Interwencja w Libii – pierwsze przywołanie RtoP
Wstrzymały się: Brazylia, Chiny, Niemcy, Indie, Rosja
NOWE TYPY KONFLIKTÓW:
TERRORYZM
ZAMACH CZARNEGO WRZEŚNIA NA
WIOSKĘ OLIMPIJSKĄ (5 WRZEŚNIA
1972; 17)
ZAMACH NA ALDO MORO (16 MARCA
– 9 MAJA 1978)
ZAMACHY UNABOMBERA (1978-1996,
3/23)
UNABOM
(UNiversity and Airline BOMbings)
ZAMACH NA TOKIJSKIE METRO (MARZEC1995, 12/1
034-5 500)
AUM SHINRIKYO
ZAMACH NA OKLAHOMA CITY
(KWIECIEŃ 1995, 168/680)
ZAMACH NA BALI (PAŹDZIERNIK
2002, 202/300)
ZAMACH NA TEATR W MOSKWIE
(PAŹDZIERNIK 2002, 922
ZAKŁADNIKÓW, 130+40)
ZAMACHY NA KOMUNIKACJĘ MIEJSKA
W MADRYCIE (MARZEC 2004, 191/1
800)
ZAMACHY NA KOMUNIKACJĘ MIEJSKĄ
W LONDYNIE (LIPIEC 2005, 52/700)
PROBLEM Z
DEFINIOWANIEM
Przemówienie Jasera Arafata (OWP) na forum
Zgromadzenia Ogólnego ONZ, 1974:
„Różnica między rewolucjonistami a terrorystami leży w
sprawie, za którą walczą. Człowieka, który walczy o słuszną
sprawę oraz o wolność i niepodległość swojej ziemi, nie
można nazwać terrorystą”
One’s man freedom fighter is another man’s
terrorist.
TERRORYZM: DEFINIOWANIE
POPRZEZ ODRÓŻNIENIE
Partyzantka/guerill
a:
- terytorium jako główny
przedmiot zainteresowania;
- uznawanie mnr regulacji
dot. konfliktów zbrojnych.
Terror
kryminalny:
- cel finansowy
Terror
psychopatów:
- brak realnego motywu
politycznego
Terror państwowy
:
- Rewolucja Francuska 1789:
jakobini i powstanie w
Wandei
TERRORYZM
Terroryzm
atak
sił wywrotowych
na niewinne jednostki
mający wywoływać
strach
i zabić, bądź zranić ludzi
a przez to wymusić polityczne
ustępstwa
na osobie nie
będącej bezpośrednią ofiarą ataku, lub
na organizacji, do której należą
zaatakowani
• kontynuowany przez pewien
czas
• ataki zorganizowane i
planowane
• motywacją: osiągnięcie celów
politycznych
• niewspółmierna przemoc
przełamująca normy społeczne
• uzyskanie wpływu na
przeciwnika
TYPOLOGIA:
OPARTA NA CELACH POLITYCZNYCH
I PODZIAŁACH SPOŁECZNYCH
Nacjonalizm: grupa walczy o terytorium: Irgun; OWP; IRA; ETA;
Tamilskie Tygrysy, Kurdyjska Partia Pracy
Podziały etniczne+religijne: Hezbollah, Hamas, Jihad, separatyści
czeczeńscy i kaszmirscy, islamska siatka al-Kaidy
Rewolucja:
Ideologia: lewackie grupy typu Frakcji Armii Czerwonej i Czerwonych
Brygad
Etniczno-religijne: Armed Islamic Group w Algierii i Jemaah Islamiyah w
Indonezji
Ruchy „samoobrony obywatelskiej” (ugrupowania paramilitarne): Ku-
Klux Klan, radykalne odmiany amerykańskich milicji
Religia: cele symboliczne Aum Shrinkyo
Nacjonalizm
(terytorium)
Rewolucja
Ruchy
„samoobrony
obywatelskiej
RELIGIA
TERRORYZM W
PRZESZŁOŚCI
Cztery fale terroryzmu
(D. C.
Rapoport):
Terroryzm anarchistów rosyjskich
Narodna Wola – założona w 1878 r.; jej
członkowie sami nazywali się
terrorystami; w 1881 r. zamordowali cara
Aleksandra II.
Terroryzm antykolonialny
Terroryzm lewacki
Terroryzm religijny
Zeloci: I w. n.e:
żydowscy
radykałowie
walczący o
wyzwolenie
Palestyny spod
żydowskiego
panowania
Thugowie
(wyznawcy bogini
Kali) w Indiach
Asasyni: sekta
szyitów w XII i XIII
w.
Terror w czasie
Rewolucji
Francuskiej 1789 r.
Zeloci: I w. n.e:
żydowscy
radykałowie
walczący o
wyzwolenie
Palestyny spod
żydowskiego
panowania
Thugowie
(wyznawcy bogini
Kali) w Indiach
Asasyni: sekta
szyitów w XII i XIII
w.
Terror w czasie
Rewolucji
Francuskiej 1789 r.
RODZAJE TERRORYZMU
terroryzm pokazowy
Pomarańczowi Ochotnicy (Irlandia Północna),
Narodowa Armia Wyzwolenia (Kolumbia),
Czerwone Brygady (Włochy)
Terroryzm destrukcyjny
Irlandzka Armia Republikańska,
Siły Zbrojne Kolumbii (FARC)
dziewiętnastowieczni anarchiści
terroryzm samobójczy
CEL: pozyskanie popleczników
i przymuszenie przeciwników
Uwaga
Uznanie istnienia
Uznanie praw
Pełnomocnictwo
Rządzenie
TERRORYZM SAMOBÓJCZY
Do roku 1980: forma znana, ale rzadko
praktykowana; po zamachu na kwaterę
główną USA w Bejrucie (1983, 241) doszło do
kilkuset zamachów samobójczych na świecie
Zalety:
Duże straty, wiele ofiar
Zainteresowanie mediów
Manifestacja determinacji
Decyzja co do miejsca i czasu
Brak scenariusza ucieczki
Tani
WYJAŚNIENIA TERRORYZMU
TRENDY WE WSPÓŁCZESNYM TERRORYZMIE
(KURTH CRONIN)
Więcej
ataków
religijnie
motywowany
ch
1968 – 0
1980 – 2 z 64
1995 – 25 z 58
Spadek liczby
ataków
l. 80 – 543
l. 90 – 382
Wzrost liczby
ofiar
Amerykanie
częściej
obiektem
ataków
1994 – 66
2000 – 200
terroryz
m
TERRORYZM MIĘDZYNARODOWY:
1980-90 DEKADĄ TERRORYZMU
Ataki uzasadniane
ideologicznie
Cele ataków
rozmieszczone w
różnych miejscach
Terroryści działają na
arenie
międzynarodowej
Członkowie organizacji
terrorystycznej
pochodzą z różnych
krajów
PRZYCZYNY:
• łatwość przemieszczania
się: podróże lotnicze
• telewizja satelitarna
• ponadnarodowe interesy
polityczne i ideologiczne
Terroryzm
konwencjonalny:
niski poziom
ryzyka,
konwencjonalny
sposób działania
Terroryzm
niekonwencjonalny
: broń ABCR
OBECNIE – GŁÓWNIE DZIĘKI AL-KAIDZIE –
TERRORYZM RELIGIJNY JEST KOJARZONY Z
ISLAMEM
Islam nie jest jednak – sam w sobie – religią
nawołującą do przemocy
W każdej religii istnieją wątki nieliberalne
Zjawisko tzw. „zemsty Boga”.
Hindutva
Oblężenie farmy Waco (luty-kwiecień1993, 76)
KORZENIE ISLAMSKIEGO
FUNDAMENTALIZMU
Bractwo Muzułmańskie – Hasan
al-Banna
Sajid Qutb
Abdul Ala Maudoodi
Ruhollah Chomeini
Istotnym czynnikiem
fundamentalizacji islamu były
wydarzenia międzynarodowe.
Kryzys naftowy na początku lat 70.
Rewolucja islamska w Iranie
Wojna w Afganistanie
Ale przede wszystkim:
gwałtowna, a nie do końca udana
modernizacja tradycyjnych
społeczeństw muzułmańskich
