Prawidłowości 

procesu uczenia 

się

Uczenie się to:

„Proces prowadzący do 
modyfikacji 
zachowania jednostki w 
wyniku jej uprzednich 
doświadczeń”

Rodzaje zachowań w 

zależności od 

programowania 

nerwowego: 

1. o sztywnym programie, 

nie poddające się 

modyfikacji pod wpływem nowych 

doświadczeń, np. oddychanie, praca 

serca;

2. o dającym się częściowo modyfikować 

programie, 

zawierającym komponenty 

wrodzone, do realizacji których niezbędny 

jest udział doświadczenia, np. habituacja, 

reakcja piętna;

3. programowane przez uczenie się 

w 

kontakcie ze środowiskiem. Kształtowane 

w wyniku indywidualnych doświadczeń, 

elastyczne, możliwe do zmian.

Biofeedback

(biologiczne sprzężenie 

zwrotne)  

Technika autoregulacji za pomocą 
której jednostka uzyskuje 
podlegającą woli kontrolę nad 
nieświadomymi procesami 
biologicznymi. Może np. nauczyć 
się wpływać wolą na regulację 
ciśnienia krwi, temperatury ciała i 
na inne procesy zachodzące w 
organizmie.

Habituacja: 

najwcześniejsza, 
najprostsza, o wrodzonych 
komponentach forma 
uczenia się. Uczymy się nie 
reagować na bodźce znane, 
powtarzające się.

jest instynktowną formą uczenia 
się, polegającą na tym, iż 
niektóre młode zwierzęta 
podążają za obiektem, który 
zobaczyły zaraz po narodzeniu 
się. Obiekt ten (najczęściej 
matka) musi być od nich 
większy i musi poruszać się. 

Wdrukowanie (reakcja 

piętna): 

Elementarne formy 
uczenia się:

• Warunkowanie klasyczne;

• Warunkowanie 
instrumentalne.

Uczenie się przez 
rozwiązywanie 
problemów, tzw. 
poznawcze:

• Wgląd;

• Uczenie się przez próby i 
błędy.

Uczenie się społeczne.

Rodzaje uczenia 
się

Warunkowanie 
klasyczne

: 

uczenie się, w którym 
zachowanie (reakcja 
warunkowa) jest wywoływane 
przez neutralny bodziec 
(zwany warunkowym), który 
zyskuje tę zdolność poprzez 
skojarzenie go z bodźcem 
istotnym biologicznie 
(zwanym bezwarunkowym). 
Jest to uczenie się znaczenia 
bodźca.  

Schemat uczenia się 

poprzez warunkowanie 

klasyczne

Światło

              

Pokarm

              

Ślinienie

  

Bodziec        Wzmocnienie        

Reakcja

warunkowy 

                                 

 

warunkowa

    

Warunkowanie klasyczne w 

realnym życiu:

Jest to niewidzialny mechanizm 
kierujący naszymi upodobaniami i 
uprzedzeniami, gustami i reakcjami 
emocjonalnymi. Np. mogą to być:

• reakcje emocjonalne na widoki, 
dźwięki, 
  przedmioty, ludzi, zdarzenia;

• fobie;

• preferencje smaków, zapachów;

• nietypowe preferencje, np. 
przyjemność 
  odczuwania bólu (masochizm);

• działania reklam (np. skojarzenie 
pięknej kobiety
   z określonym  produktem);

• reakcje wisceralne.

Warunkowanie klasyczne:

Uczenie się reakcji alergicznej

Smak 

truskawkowy

 

(BN)

brak 
wysypki

Antybiotyk (BB)

wysypka 
(RB)

Smak  

+

wysypk
a

Smak truskawkowy 

(

BW)

wysypka 
(RW)

BB

Oznaczenia:  BN – bodziec neutralny;  BB – bodziec bezwarunkowy;  BW – 
bodziec warunkowy; 
                        RB – reakcja bezwarunkowa; RW – reakcja warunkowa. 

uczenie się, w którym 
zmienia się 
prawdopodobieństwo reakcji 
poprzez zmianę jego 

konsekwencji

. Jest to 

uczenie się 

znaczenia

 

danej 

reakcji.

Warunkowanie 
instrumentalne:

Wzmocnienie:

Proces, w którym bodziec 
lub zdarzenie nasila 
reakcję lub zwiększa 
prawdopodobieństwo 
wystąpienia reakcji.

Karanie:

Proces, w którym bodziec 
lub zdarzenie osłabia 
reakcję lub zmniejsza 
prawdopodobieństwo jej 
wystąpienia.

Warunkowanie 

instrumentalne w realnym 

życiu:

Stosowanie technik warunkowania 
instrumentalnego (także klasycznego) 
w naturalnych sytuacjach nazywa się 
modyfikacją zachowań. Np.

• metoda gospodarki żetonowej wśród 
chorych
   psychicznie;

• pomoc w pozbyciu się szkodliwych 
nawyków (np.
   palenia papierosów);

• eliminacja złego zachowania ucznia; 

• nauka sprawności językowej dzieci 
autystycznych
   i dzieci z uszkodzeniem mózgu. 

Schemat uczenia się 

poprzez warunkowanie 

instrumentalne

Dźwignia

           

Naciśnięcie

           

Pokarm

  

Bodziec                Reakcja        

Wzmocnienie

warunkowy 

          

warunkowa

    

Prawidłowości 

rządzące 

warunkowaniem

1. Wzmocnienie 
     - (pozytywne/negatywne, 
     - regularne/nieregularne
2. Powtarzanie
3. Wygasanie
4. Generalizacja
5. Różnicowanie
6. Kara/nagroda

Utrwalaniem reakcji 
rządzą prawa:

• czynnik 

świeżości 

– 

najnowsze
  przeżycia i reakcje;

• czynnik 

pierwszeństwa 

  znaczenie mają pierwsze 
przeżycia
  i doświadczenia. 

Wgląd:

Forma uczenia się polegająca 
na rozwiązaniu problemu 
dzięki (często nagłemu) 
zrozumieniu, jak powiązane 
są elementy sytuacji lub jak 
można je przeorganizować, by 
dojść do rozwiązania. 

Uczenie się społeczne

Ważne są tu interakcje 
człowieka ze środowiskiem 
oraz uczenie się przez 
obserwację, procesy 
poznawcze i przekonania 
motywujące.           

Transfer:

ułatwienie (transfer 
pozytywny) lub utrudnienie 
(transfer negatywny) 
czynności uczenia się przez 
uczenie uprzednie.

Dziękuję za 

uwagę.