TESTY PRZESIEWOWE W DIAGNOSTYCE
ZABURZEŃ ROZWOJU FIZYCZNEGO DZIECI
I MŁODZIEŻY
Mgr Magdalena Gawałko
TESTY PRZESIEWOWE W DIAGNOSTYCE
ZABURZEŃ ROZWOJU FIZYCZNEGO DZIECI
I MŁODZIEŻY
Mgr Magdalena Gawałko
Profilaktyczna opieka zdrowotna nad
dziećmi i młodzieżą, obejmuje
różnorodne działania w zakresie
profilaktyki:
• Pierwszorzędowej (pierwotnej)
dotyczącej całej populacji uczniów,
obejmującej działania
najwcześniejsze, których celem jest
uprzedzenie ewentualnego
pojawienia się chorób lub zaburzeń;
• Drugorzędowej (wtórnej) dotyczącej
uczniów ze zwiększonym ryzykiem
występowania niektórych chorób i
zaburzeń; celem jej jest wczesne
wykrywanie ich objawów i wczesne podjęcie
odpowiedniego leczenia lub korekcji;
• Trzeciorzędowej dotyczącej uczniów
przewlekle chorych i niepełnosprawnych;
celem jej jest zapobieganie dalszym,
niepomyślnym skutkom choroby.
Testy przesiewowe są elementem
profilaktyki drugorzędowej w
populacji dzieci i młodzieży.
Mają na celu wykrywanie
najczęstszych zaburzeń w rozwoju i
stanie zdrowia, w określonych
grupach wiekowych, w których
zaburzenia te najczęściej ujawniają
się lub pogłębiają.
TESTY PRZESIEWOWE SĄ CZĘŚCIĄ BADAŃ
LEKARSKICH – BILANSU ZDROWIA
Cel:
Wczesne wykrywanie zaburzeń rozwoju,
Określenie potrzeb zdrowotnych dziecka,
Dostarczenie danych o częstości
występowania różnych zaburzeń wśród
dzieci.
I badanie profilaktyczne – po porodzie
• Waga i długość dziecka,
• Badanie wzroku (odruch źrenic, badanie
w kierunku retinopatii),
• Badanie słuchu (2-3 doba),
• Badanie odruchów,
• Test na fenyloketonurię, hypotyreozę,
mukowiscydozę),
• Skala Agar.
II badanie profilaktyczne niemowlęcia w
2/3 miesiącu życia
III 4 miesiąc życia
IV 5 miesiąc życia
V 6/7 miesiąc życia do 12 miesiąca życia
• Pomiar masy ciała i długości,
• Pomiary obwodów klatki piersiowej i główki,
• Orientacyjne badanie wzroku i słuchu
VI bilans 2 – latka
• Lekarz pyta o: przebyte schorzenia, przeziębienia, pobyty w
szpitalu, specjalistyczne leczenie, alergie, zdiagnozowane
zaburzenia, szczepienia.
• Badanie poziomu umiejętności – rozwój mowy, ruchowy,
zabawy, samodzielne jedzenie.
• Badanie postawy, budowy i zachowania dziecka, u chłopców
czy jądra zstąpiły do moszny.
• Pomiary wagi i wzrostu, pomiar RR tętniczego,
• Kontrola budowy i postawy ciała,
• Orientacyjne badanie wzroku i słuchu,
• Kontrola uzębienia,
• Obserwacja zachowania dziecka,
VII bilans 4 – latka
Dziecko ma bardziej rozwiniętą tkankę
mięśniową, więc zmienia się postawa ciała
i aktywność ruchowa. Łatwiej jest mu
utrzymać równowagę, jeździ na rowerku,
jest bardziej zręczny. Potrafi samo jeść,
umyć ręce i twarz, pomoże przy prostych
czynnościach domowych. Chętnie dzieli
się spostrzeżeniami i zadaje mnóstwo
pytań.
VII bilans 4 – latka
•
Pomiar wysokości i masy ciała, odniesienie w
centylach,
•
Ostrość wzroku w okularach i bez widzenie OP,
OL, obuoczne,
•
Wykrywanie zeza i odbicia światła na rogówkach,
•
Badanie słuchu test słowny.
•
Lekarz bada: rozwój fizyczny + jądra, rozwój
psychoruchowy, układ ruchu (stopy kolana
długość kończyn), uzębienie i rozwój mowy.
VIII bilans 6 – latka ocena gotowości
szkolnej tzn. czy jest gotowe do podjęcia
nauki w szkole i czy może uczestniczyć we
wszystkich ćwiczeniach?
• Testy przesiewowe jak w bilansie 4 – latka,
• Badanie lekarskie: rozwój fizyczny,
psychoruchowy (równowaga i koordynacja
ruchów, sprawność manualna, lateralizację,
zdolność skupienia się, szybkość odpowiadania
na pytania i umiejętność rysowania),
zaburzenia zachowania,
VIII bilans 6 – latka cd.
• Rozwój psychospołeczny,
• Układ ruchu( skolioza, hiperlordoza,
kolana, stopy),
• Uzębienie,
• Wady wymowy,
• Ciśnienie
• Zdrowotna gotowość szkolna +
orzeczenie WF.
IX bilans 10 – latka
•
Testy przesiewowe – jak w poprzednim +
widzenie barw,
•
Badanie lekarskie:
Rozwój fizyczny, układ ruchu, uzębienie, ciśnienie ,
orzeczenie WF.
•
Analizie podlegają też: zachowania zdrowotne
dziecka, sytuacja szkolna i rodzinna, czynniki
ryzyka zdrowia w tym wczesnego rozwoju
miażdżycy oraz dolegliwości psychosomatyczne i
psychospołeczne.
X bilans 13 – latka
• Testy przesiewowe jak w poprzednim,
• Badanie lekarskie obejmuje:
a. Rozwój dojrzewania płciowego (ocena rozwoju cech
płciowych u chłopców powiększenie gruczołów
piersiowych), u dziewcząt wiek wystąpienia pierwszej
miesiączki, przebieg miesiączkowania, stany zapalne
narządu rodnego,
b. Gruczoł tarczowy – obecność wola,
c. Układ ruchu,
d. Jama ustna,
e. Skóra – trądzik młodzieńczy ,
f. Orzeczenie o udziale w szkolnych zajęciach w – f.
X bilans 13 – latka c.d.
• Zachowania zdrowotne ucznia w tym najbardziej
ryzykowne jak palenie papierosów, stosowanie
substancji psychoaktywnych, diety eliminacyjne,
• Czynniki zachorowania na choroby cywilizacyjne –
miażdżyca,
• Sytuacja szkolna i rodzinna,
• Dolegliwości psychosomatyczne i inne problemy
zdrowia psychospołecznego (stany depresyjne,
lękowe, zaburzenia koncentracji),
• Określenie możliwości kształcenia w szkołach
ponadgimnazjalnych.
XI bilans 16, 18 – latka
• Bilans powtórzony z okresu
gimnazjum,
• Ocena stanu zdrowia fizycznego i
psychicznego w końcowym okresie
rozwoju pod kątem zdolności do
dalszego kształcenia i nauki zawodu
oraz zdrowia prokreacyjnego.
Pomiar wysokości ciała
• Narzędzia: centymetr przymocowany do ściany, ekierka,
siatki centylowe.
• Warunki: godziny przedpołudniowe, dobrze ogrzany i
oświetlony gabinet, parawan.
• Sposób przeprowadzenia pomiaru: dziecko stoi w pozycji
swobodnie wyprostowanej, bez obuwia z kończynami
górnymi swobodnie opuszczonymi wzdłuż ciała,
dotykając piętami do ściany. Głowę dziecka ustawiamy
w płaszczyźnie ocznousznej. Pomiar wykonujemy
ekierką, przykładając poziomą krawędź do podziałki na
taśmie. Odczytujemy wynik z dokładnością do 1mm.
Pomiar masy ciała
Badany stoi na wadze bez obuwia,
rozebrany do majtek. Pomiar
wykonuje się z dokładnością do 100g.
Należy pamiętać o zapewnieniu
warunków intymności w gabinecie
zwłaszcza przy wykonywaniu
pomiarów u starszych dzieci
(dziewcząt)
Wyniki pomiarów zapisuje się na siatkach centylowych:
1. Dokładnie na linii np.: 25 centyla – pozycję zapisuje
się jako 25 centyl;
2. W połowie odległości między dwiema liniami
centylowymi – wynik zapisuje się jako 10-25 centyl
lub 10/25 centyl;
3. Poniżej linii centylowej ale nie w środku między
dwiema liniami, wynik zapisuje się jako <25 czyli
poniżej 25 centyla
4. Powyżej którejś linii centylowej ale nie w środku –
wynik zapisuje się >25 centyla, czyli powyżej 25
centyla.
Dodatni wynik testu:
1. Wysokość ciała poniżej 10 centyla – niedobór
wysokości ciała;
2. Pozycja centylowa masy ciała różni się o dwa
lub więcej kanałów centylowych od pozycji
jego wysokości np.:
• Wysokość na 25 c, masa ciała powyżej 75 c –
podejrzenie nadmiaru masy ciała – otyłości;
• Wysokość na 75 c, masa ciała poniżej 25c –
podejrzenie niedoboru masy ciała.
Testy przesiewowe do wykrywania
zaburzeń narządu wzroku:
• Wady refrakcji,
• Zez (nieprawidłowe ustawienie gałek
ocznych)
• Zaburzenia widzenia barw.
Wady refrakcji występują gdy układ optyczny oka nie skupia
równoległej wiązki promieni świetlnych na siatkówce, co
powoduje zamglenie widzenia:
• Krótkowzroczność – promienie świetlne przecinają się poza
siatkówką występuje u ok. 10% dzieci i młodzieży; Duża
krótkowzroczność powyżej 6,0 D lub 7,0 D może dojść do
zwyrodnienia siatkówki i naczyniówki, dzieci wymagają
ograniczenia wysiłku fizycznego (ryzyko odwarstwienia siatkówki).
• Nadwzroczność – dalekowzroczność – promienie świetlne
przecinają się poza siatkówką, występuje u ok. 15-20% populacji;
Powoduje szybkie męczenie się przy czytaniu i może prowadzić do
rozwoju zeza.
• Niezborność - astygmatyzm – siła łamiąca układu optycznego
oka jest różna w różnych południkach.
Zez (nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych)
występuje u ok. 4% populacji. Może być ukryty lub
jawny. Zez powinien być wykryty i leczony jak
najwcześniej (od 6 miesiąca życia), najpóźniej w wieku
6 lat, aby u dziecka mogło rozwinąć się prawidłowe
widzenie obuoczne.
Zaburzenia widzenia barw uszkodzenie funkcji
fotoreceptorów siatkówki, czyli czopków najczęściej
wrodzone, uwarunkowane genetycznie). Występuje u
ok. 5-6% chłopców i 0,5% dziewcząt. Zaburzenie to
powinno być wykryte w końcu pierwszego etapu
edukacji ponieważ stanowi przeciwwskazanie do
wyboru niektórych zawodów.
TEST PRZESIEWOWY DO WYKRYWANIA ZEZA
1. Badanie obecności widocznego zeza:
• Badanie ustawienia gałek ocznych,
• Badanie symetrii odbicia światła w
rogówkach (test Hirschberga),
2. Badanie skłonności do zezowania za pomocą
testu naprzemiennego zasłaniania oczu (cover
test).
Badanie przeprowadza się w widocznym
pomieszczeniu w świetle dziennym z oczami
zwróconymi w kierunku okna.
BADANIE WIDOCZNEGO ZEZA
Dziecko siedzi naprzeciwko osoby badającej, twarzą do okna.
Wykonujemy dwa badania:
• Badanie ustawienia gałek ocznych – polecamy dziecku
spojrzeć na twarz badającego i sprawdzamy czy gałki oczne są
prawidłowo i symetrycznie ustawione. Oceniamy: symetrię,
szerokość i długość szpar powiekowych oraz ustawienie i
ruchomość gałek ocznych.
Zez zbieżny
stwierdzamy jeśli jedna z gałek ustawiona jest do
wewnątrz(w kierunku nosa)
Zez rozbieżny
stwierdzamy jeśli gałka oczna jest ustawiona na
zewnątrz (w kierunku skroni).
Zez pionowy
występuje przy odchyleniu gałki ocznej ku górze
lub ku dołowi.
Badanie odbicia światła na
rogówkach
TEST HIRSCHBERGA
Źródło światła (latarkę z wąską wiązką
promieni) umieszczamy około 30 cm
przed oczami dziecka lub dziecko
ustawiamy przodem do okna.
Prosimy aby dziecko patrzyło na
źródło światła. Obserwujemy odbicie
światła na rogówce obu oczu.
TEST NAPRZEMIENNEGO ZASŁANIANIA OCZU
COVER TEST
Dziecko siedzi naprzeciwko osoby badającej, prosimy aby
patrzyło na jeden punkt (np. na badającego) oraz aby
nie zamykało oczu w czasie zasłaniania jednego oka.
Badający zasłania naprzemiennie własną ręką raz jedno,
raz drugie oko przypominając, aby dziecko nie zamykało
oka po jego zasłonięciu. Nie należy zasłaniać i odsłaniać
obu oczu równocześnie.
Test uznajemy za dodatni jeśli w chwili szybkiego
odsłaniania oka gałka oczna wykonuje ruch od strony
nosa lub skroni do pozycji centralnej lub z góry czy z
dołu do pozycji centralnej.
TEST DO EYKRYWANIA NIEPRAWIDŁOWEJ
OSTROŚCI WZROKU
Celem testu jest identyfikacja dzieci i młodzieży z
osłabioną ostrością wzroku.
Do badania ostrości wzroku służą tablice z
optotypami w postaci:
•
Widełek w kształcie litery E, u dzieci w wieku 6
lat i starszych nie rozpoznających cyfr. Zaleca się
stosowanie tablic do badania z odległości 5m.
•
Cyfr u dzieci starszych, rozpoznających cyfry.
Pomieszczenie w którym przeprowadzane jest
badanie ostrości wzroku powinno mieć długość o
0,5m dłuższą niż wymagana długość od tablicy tzn.
5,5m lub 3,5m. Tablica powinna być zawieszona
tak aby jej środek znajdował się na wysokości oczu
badanego. Powinna być oświetlona pod kątem 45
stopni naturalnym światłem dziennym lub
sztucznym żarówką o mocy 100W.
Badanie wykonuje się między godziną 8.00 a 12.00.
Dzieci które noszą okulary bada się wyłącznie w
okularach.
Dziecko siada na krześle ustawionym w odległości 5m
lub 3m od tablicy. Rozpoczynamy od badania oka
prawego, po zasłonięciu oka lewego. Wskaźnikiem
wskazujemy widełki w rzędzie oznaczonym cyfrą 5
(lub 3 przy użyciu tablicy do badania z odległości
3m), prosząc aby dziecko pokazywało ich kierunek.
Gdy dziecko nie pokazuje wszystkich widełek
prawidłowo w tym rzędzie, pokazujemy widełki w
wyższym rzędzie. Badanie kończymy, gdy dziecko
wskaże prawidłowo kierunek wszystkich widełek w
danym rzędzie. Podobnie badamy drugie oko,
zmieniając jedynie kolejność pokazywania optotypów.
Podobnie wykonuje się badanie przy pomocy
tablic cyfrowych u dzieci powyżej 7 lat.
W czasie badania ostrości wzroku należy
obserwować zachowanie dziecka, czy:
• nie ustawia asymetrycznie głowy, tzn.
patrzy „bokiem”, „skośnie”,
• nie mruży oczu,
• nie sprawia wrażenia że optotypy
rozpoznaje z dużym trudem.
Interpretacja wyników testu
Wynik testu uznaje się za dodatni jeśli przy badaniu
jednego lub obu oczu, dziecko nie pokazuje
prawidłowo wszystkich cyfr w rzędzie oznaczonym
cyfrą 5 ( przy tablicach dostosowanych do badania
wzroku z odległości 5m) co oznacza ostrość wzroku
mniejszą niż 5/5, oraz cyfrą 3 (przy tablicach
dostosowanych do badania wzroku z odległości 3m),
co oznacza ostrość wzroku mniejszą niż 3/3.
U dzieci 6-letnich wynik uznajemy za dodatni gdy
dziecko w czasie badania ustawia asymetrycznie
głowę, mruży oczy i z trudem rozpoznaje optotypy.
Wynik badania zapisuje się w postaci
ułamka zwykłego. W którego liczniku jest
odległość, z jakiej badano ostrość wzroku,
a w mianowniku – najniższy rząd, w
którym dziecko prawidłowo rozpoznało
wszystkie optotypy. Wynik zapisuje się
oddzielnie dla każdego oka np.: OP – 3/6
OL – 3/3 lub OP – 5/5 OL – 5/10.
Jeśli dziecko było badane w okularach,
wynik zakreśla się kółkiem.
TEST PRZESIEWOWY DO WYKRYWANIA
ZABURZEŃ WIDZENIA BARW
Celem testu jest identyfikacja dzieci z zaburzeniami
widzenia barw.
Do wykonania testu służą specjalne tablice
pseudoizochromatyczne Ishihary. Tablice muszą
być chronione przed światłem słonecznym (kolory
mogą ulec zmianie).
Badanie może przeprowadzić tylko osoba która
sama dobrze rozróżnia kolory. Ważne jest też aby
wykonać je w widnym pomieszczeniu i pojedynczo.
Sposób przeprowadzenia badania.
Badający stoi przodem do ucznia i okna (światło
dzienne powinno padać na tablicę), trzyma tablicę
opartą o swoją klatkę piersiową, w sposób
umożliwiający uczniowi ich odczytanie. Odległość
tablicy od oczu badanego powinna wynosić ok.75
cm.
Badający obraca kolejno tablice nr 1-13, a następnie
16 i 17 polecając aby uczeń głośno odczytywał
znajdujące się na nich cyfry. Przewracając tablice
dotykamy tylko ich dolnej krawędzi aby nie doszło
do zabrudzeń.
Wynik testu uznaje się za dodatni
(nieprawidłowe widzenie barw), gdy
uczeń nie odczytał lub nieprawidłowo
odczytał nawet jedną tablicę, poza
tablicą nr 7.
TEST PRZESIEWOWY DO WYKRYWANIA
USZKODZEŃ SŁUCHU
Uszkodzenie słuchu występuje u kilku do kilkunastu
procent dzieci w wieku szkolnym. Najczęściej
rozpoznaje się niedosłuch w stopniu lekkim lub
średnim. Uszkodzenie słuchu może byś wrodzone,
jako następstwo okresu okołoporodowego lub
nabyte będące wynikiem infekcji górnych dróg
oddechowych lub chorób zakaźnych tj. świnka, odra.
Test do badania słuchu jest mało precyzyjny, powinien
być jednak stosowany do czasu wprowadzenia
badań audiometrycznych.
Celem testu jest identyfikacja dzieci i
młodzieży podejrzanej o uszkodzenie
słuchu.
Badanie przeprowadza się w sali o
długości co najmniej 5,5m, bez źródła
zbędnego dźwięku i odizolowanej od
hałasu zewnętrznego.
Należy przeprowadzić wywiad czy w
ciągu ostatnich dwóch tygodni i
obecnie badany nie chorował na
zapalenie uszu nosa i gardła.
Sposób zatykania przewodu słuchowego
zewnętrznego ucha niebadanego.
Należy poprosić matkę dziecka aby
opuszkiem palca silnie i rytmicznie
uciskała skrawek małżowiny usznej
dziecka. Starsze dzieci same mogą
„zagłuszyć” ucho, w tym celu należy
poprosić badanego aby włożył zwilżony
palec wskazujący lub palec trzeci do
przewodu słuchowego zewnętrznego.
Badanie składa się z rozmowy wstępnej oraz testu
słownego.
Celem rozmowy wstępnej jest nawiązanie kontaktu
słownego i wprowadzenie do sposobu komunikowania
się szeptem.
Zadaje się trzy lub cztery proste pytania szeptem np.:
• Jak się nazywasz?
• Gdzie mieszkasz?
• Czy masz brata lub siostrę?
Badający prosi dziecko aby odpowiedziało na te
pytania głośno, a nie szeptem.
Test słowny „powtórz co słyszysz”
Badane dziecko stoi lub siedzi w odległości 5 m.,
zwrócone bokiem do badającego. Osoba badająca
prosi o zamknięcie oczu, aby na nią nie patrzyło i
nie odczytywało słów z ruchu warg. Badanie
rozpoczyna się od ucha prawego – ucho lewe jest
w tym czasie zatkane. Badający ustawia się tak,
aby jego usta znajdowały się na poziomie głowy
dziecka. Następnie jeden raz wymawia wszystkie
słowa z wybranego zestawu słów. Prosi dziecko
aby głośno powtórzyło wszystkie słowa.
Bezbłędne powtórzenie wszystkich sześciu słów
lub błąd w powtórzeniu słów podobnych
fonetycznie np. „Tomek” zamiast „domek”
uznaje się za prawidłowe. Jeśli dziecko nie
powtórzyło prawidłowo wszystkich sześciu słów
to badanie należy powtórzyć przy użyciu
innego zestawu słów. Ucho lewe bada się w
podobny sposób przy użyciu zestawy słów dla
ucha lewego.
Badając słuch u dzieci powyżej 13 –tego roku
życia można zrezygnować z rozmowy wstępnej.
Dodatni wynik testu (podejrzenie
uszkodzenia słuchu jednego lub obu
uszu) uzyskuje się jeżeli dziecko nie
powtarza prawidłowo (tzn. nie
powtarza wcale lub przekręca) dwóch
lub więcej słów z każdego z
zestawów odpowiednich do wieku
badanego.
TESTY PRZESIEWOWE DO WYKRYWANIA
ZABURZEŃ NARZĄDU RUCHU
W okresie dziecięcym ujawnia się lub pogłębia wiele
zaburzeń i dysfunkcji narządu ruchu.
Najbardziej krytycznymi okresami są:
• Wiek 7-8 lat (zakończenie kształtowania się krzywizn
kręgosłupa i rozpoczęcie nauki w szkole co powoduje
unieruchomienie i zmniejszenie aktywności
ruchowej),
• Okres skoku pokwitaniowego wysokości ciała (zmiany
proporcji ciała, biomechaniki, oraz zwłaszcza u
dziewcząt zmniejszenie aktywności ruchowej).
Testy przesiewowe u dzieci w wieku szkolnym mają na
celu wykrywanie trzech grup zaburzeń narządu ruchu:
1. Bocznego skrzywienia kręgosłupa (skoliozy)
polegającej na zniekształceniu osi kręgosłupa co
najmniej w jednej płaszczyźnie;
2. Nadmiernej kifozy piersiowej, podejrzenie choroby
Scheuermanna, polegającej na powolnym narastaniu
przodopochylenia kręgosłupa piersiowego i powstania
charakterystycznego zaokrąglenia pleców;
3. Zniekształceń statycznych kończyn dolnych:
koślawości kolan i stóp płasko-koślawych
TEST PRZESIEWOWY DO
WWYKRYWANIA BOCZNEGO
SKRZYWIENIA KRĄGOSŁUPA
Test składa się z dwóch części:
• Badanie symetrii osi długiej
kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej;
• Badanie symetrii klatki piersiowej i
okolicy lędźwiowej podczas skłonu.
Do przeprowadzenia testu należy przygotować: pisak,
sznurek długości 70 – 80 cm z zawieszonym na
końcu ciężarkiem o masie 3-5dag oraz duża ekierka
gdzie bok przyprostokątnej wynosi co najmniej 40-
50 cm oraz chodnik i parawan,
Pomieszczenie do badania powinno być dobrze
oświetlone, o temp. 20-24⁰C i długości 4m.
Dzieci do badania powinny pozostać jedynie w
krótkich majtkach a starsze dziewczęta bez
biustonosza.
Badanie wykonuje się rano i w okresie zdrowia oraz
nie bezpośrednio po wysiłku fizycznym.
Badanie symetrii osi długiej
kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej.
Dziecko stoi w postawie swobodnie
wyprostowanej „tak jak zwykle
swobodnie stoi”, patrzy wprost przed
siebie, kończyny dolne wyprostowane
w obu stawach, kończyny górne
swobodnie opuszczone wzdłuż
tułowia.
Badany stoi lub siedzi w odległości 1 m, przodem do pleców
dziecka i ogląda przebieg osi długiej kręgosłupa
(wyrostków kolczystych) zwracając uwagę na jej symetrię.
Następnie badamy palpacyjnie przebieg wyrostków
kolczystych w postawie pochylonej do przodu: przesuwamy
opuszkami rozstawionych palców wskazującego i
środkowego wzdłuż krawędzi zewnętrznych wyrostków
kolczystych, od kręgosłupa szyjnego do kości krzyżowej.
Uciskając dość silnie skórę wywołuje się zjawisko
dermografizmu, dzięki któremu wyraźniej uwidacznia się
przebieg kręgosłupa. Po przyjęciu przez dziecko ponownie
postawy swobodnie wyprostowanej, jeszcze raz oglądamy
przebieg osi długiej kręgosłupa.
Jeśli:
•
Przebieg osi długiej kręgosłupa nie jest
prostolinijny,
•
Dziecko jest otyłe i jego kręgosłup jest
niewidoczny, lub
•
Badający ma inne wątpliwości
Należy do badania użyć pisaka. Po wymacaniu
szczytu każdego wyrostka, zaznaczamy go
pionową kreską dl. 0,5 do 1cm i dopiero wówczas
oglądamy kręgosłup w pozycji pionowej.
Badanie można też przeprowadzić z użyciem
pionu (sznurek z ciężarkiem).
Długość pionu dobieramy do długości tułowia
dziecka tzn. od guzowatości kości potylicznej
do szpary międzypośladkowej (polecamy aby
dziecko zsunęło górną część majtek tak, aby
uwidocznić górną część szpary pośladkowej).
Górną część sznurka umieszczamy na środku
zewnętrznej guzowatości kości potylicznej.
Sprawdzamy jak pada dolna część pionu w
stosunku do szpary międzypośladkowej.
Badanie symetrii klatki piersiowej i okolicy lędźwiowej
podczas skłonu (opadu)
1. Badanie symetrii uwypuklenia klatki piersiowej
Dziecko staje tyłem do badającego a bokiem do
ściany (ok.10 cm), następnie wykonuje skłon w
przód, w czasie którego głowa jest ustawiona
symetrycznie i opuszczona ku dołowi, kąt między
klatką piersiowa a jamą brzuszna jest zbliżony do
prostego, kończyny górne są swobodnie i
symetrycznie (równolegle) opuszczone w dół,
kończyny dolne są wyprostowane w obu stawach
kolanowych.
Oglądamy uwypuklenie klatki piersiowej ,
zwracając na symetrię prawej i lewej strony
przy czym oczy badającego powinny
znajdować się na wysokości klatki piersiowej
badanego.
Następnie po ścianie zsuwamy ekierką tak by
jedna przyprostokątna dotykała ściany a
druga klatki piersiowej badanego.
Sprawdzamy czy odległość między linią a
powierzchnią klatki piersiowej po obu stronach
kręgosłupa jest symetryczna.
Badanie symetrii uwypuklenia wału mięśniowego
okolicy lędźwiowej.
Polecamy dziecku aby pogłębiło skłon zbliżając
palce obu dłoni symetrycznie do podłogi.
Oglądamy uwypuklenie wału mięśniowego
okolicy lędźwiowej, zwracając na symetrię
prawej i lewej strony.
Następnie badamy symetrię uwypuklenia wału
mięśniowego okolicy lędźwiowej za pomocą
ekierki w analogiczny sposób jak symetrię
klatki piersiowej.
Dodatni wynik testu – podejrzenie bocznego
skrzywienia kręgosłupa, przyjmuje się stwierdzenie
co najmniej jednego z niżej wymienionych objawów:
1. Oś długa kręgosłupa badana oglądaniem i po
oznaczeniu dermografem wyrostków kolczystych nie
przebiega prostolinijnie lecz odchyla się w bok.
2. Pion spuszczony ze środka guzowatości zewnętrznej
kości potylicznej nie pada na szparę
międzypośladkową, lecz odchyla się od niej w bok.
3. Stwierdza się uniesienie po jednej stronie klatki
piersiowej – garb żebrowy i/lub wału mięśniowego
okolicy lędźwiowej.
TEST PRZESIEWOWY DO
WYKRYWANIA NADMIERNEJ
KIFOZY PIERSIOWEJ
Celem testu jest identyfikacja dzieci z
nadmiernie
pogłębioną
kifozą
piersiową – podejrzanych o chorobę
Scheuermanna.
Wielkość kifozy piersiowej bada się za
pomocą pionu.
Polecamy aby dziecko stanęło bokiem do
badanego w postawie swobodnej wyprostowanej,
z kończynami górnymi swobodnie opuszczonymi
wzdłuż tułowia i kończynami dolnymi
wyprostowanymi w stawach kolanowych.
Pion spuszczamy w taki sposób jak opisano
wcześniej przy czym badający stoi z boku osoby
badanej i obserwuje przebieg pionu w stosunku
do krzywizny kręgosłupa piersiowego.
Test uznajemy za dodatni jeśli pion przylega do
kifozy piersiowej lub się na niej zagina.
TEST PRZESIEWOWY DO WYKRYWANIA
ZNIEKSZTAŁCEŃ STATYCZNYCH KOŃCZYN
DOLNYCH
Celem testu jest identyfikacja dzieci z koślawością
kolan oraz stopami płasko-koślawymi.
Test składa się z dwóch części:
• Mierzenie odległości między kostkami
przyśrodkowymi kończyn dolnych;
• Badanie ustawienia osi długiej podudzia i pięty
za pomocą pionu.
Mierzenie odległości między kostkami
przyśrodkowymi kończyn dolnych.
Dziecko stoi tyłem do badającego, z kończynami
dolnymi wyprostowanymi w stawach kolanowych
i zwartymi przyśrodkowymi powierzchniami
kolan. Mierzymy linijką odległość między
kostkami przyśrodkowymi.
Test uznajemy za dodatni (podejrzenie koślawości
kolan) jeśli odległość między kostkami
przyśrodkowymi jest większa niż 5cm.
Badanie ustawienia osi długiej podudzia i pięty za
pomocą pionu.
Dziecko stoi boso na równym płaskim chodniku, tyłem
do badającego, ze zbliżonymi stopami. Pion
odpowiedniej długości, opuszczamy z punktu
położonego w środku połowy długości podudzia, tak
aby dolna jego część zwisała w odległości około 1
cm od podłogi ale nie opierała się o podłogę.
Test uznajemy za dodatni jeżeli odchylenie pionu w
stronę przyśrodkową od osi długiej podudzia i pięty
(mierzone u podstawy pięty) jest większe niż 1cm
(podejrzenie stóp płasko-koślawych).
TEST PRZESIEWOWY DO WYKRYWANIA
PODWYŻSZONEGO CIŚNIENIA TĘTNICZEGO
Nadciśnienie tętnicze stwierdza się u 1-7%
populacji w wieku rozwojowym, występuję więc
znacznie rzadziej niż u dorosłych.
W ostatnich dekadach zaleca się jednak
dokonywanie systematycznych pomiarów
ciśnienia tętniczego od najmłodszych lat życia i
śledzenia jego zmian w przebiegu rozwoju
dziecka.
Nadciśnienie tętnicze może być:
1. Bezobjawowe wtórne w przebiegu
różnych chorób np. chorób nerek lub
zwężenia tętnicy nerkowej,
2. Nadciśnienia pierwotnego; istnieje
związek między podwyższonym
ciśnieniem tętniczym w dzieciństwie
i występowaniem nadciśnienia u
młodych ludzi dorosłych.
Zasady interpretacji ciśnienia tętniczego krwi;
• Prawidłowe – średnie ciśnienie skurczowe i
rozkurczowe poniżej wartości odpowiadającej 90
centylowi dla danej płci i wieku
• Prawidłowe- wysokie – średnie ciśnienie skurczowe i
rozkurczowe równe lub większe od wartości
odpowiadającej 90 centylowi dla danej płci i wieku,
ale mniejsze niż wartość odpowiadająca95 centylowi;
• Nadciśnienie – średnie wartości ciśnienia skurczowego
równe lub większe od wartości odpowiadające 95
centylowi dla danej płci i wieku w czasie co najmniej
trzech pomiarów wykonywanych w równym czasie.
Celem testu jest identyfikacja dzieci i
młodzieży z podwyższonym
ciśnieniem tętniczym krwi oraz
Uświadomienie dzieciom i młodzieży
znaczenia i potrzeby
systematycznego dokonywania
pomiarów ciśnienia tętniczego we
wszystkich okresach życia.
Sprzęt do pomiarów ciśnienia tętniczego u dzieci.
Należy przygotować niezbędny sprzęt: słuchawki
lekarskie, ciśnieniomierz (nie elektroniczny-
wymaga częstej kalibracji), trzy mankiety
różnej szerokości oraz standardowy mankiet dla
dorosłych służący do pomiarów u młodzieży
najstarszej i dzieci otyłych, tabele do
interpretacji wyników pomiarów ciśnienia
tętniczego krwi.
Warunki badania ciśnienia tętniczego
Pomieszczenie powinno zapewniać ciszę i spokój,
temperatura 20-22⁰C.
Należy stworzyć przyjazna atmosferę poprzez
nawiązanie kontaktu z dzieckiem oraz
wytłumaczeniem na czym będzie polegało badanie.
Ważne żeby dziecko nie odczuwało strachu przed
badaniem.
Nie należy wykonywać badania: po wysiłku fizycznym
np. w-f, po przeżyciach psychicznych, po wypaleniu
papierosa, w ostrej chorobie z gorączką i w
pośpiechu.
Pozycja osoby badanej i badającej
Badany powinien siedzieć przy stole z plecami
opartymi o oparcie krzesła i obiema stopami
ustawionymi na podłodze. Pomiar dokonujemy na
prawej kończynie górnej, która leży lekko
wyprostowana w stawie łokciowym, przedramię
powinno być ułożone na blacie stołu z dłonią ku
górze, na wysokości serca badanego. W czasie
badania nie zaleca się zmieniać pozycji ciała, nie
śmiać się, nie rozmawiać i spokojnie oddychać.
Badający powinien siedzieć tak aby skala manometru
była dobrze widoczna na wysokości jego oczu.
Sposób przeprowadzenia badania
SZEROKOŚĆ MANKIETU powinna być równa
2/3 długości ramienia badanego
(mierzonego od wyrostka barkowego
łopatki do wyrostka łokciowego kości
ramiennej). Część mankietu z gumowym
balonem powinna obejmować 80-100%
obwodu ramienia – najlepiej gdy obejmuje
całe ramię, co zapewnia równomierny
ucisk
PRZEBIEG POMIARU
Mankiet manometru zakłada się na prawym
ramieniu tak, aby: równo przylegał do
ramienia, znajdował się na wysokości
serca, dolny brzeg znajdował się około 2-3
cm powyżej dołu łokciowego.
Słuchawkę układa się swobodnie w dole
łokciowym, poniżej dolnego brzegu
mankietu, w miejscu w którym uprzednio
wyczujemy tętno.
PRZEBIEG POMIARU CD.
Mankiet należy napełnić powietrzem, przy
pomocy pompki dość szybko do
poziomu, kiedy wartość ciśnienia na
manometrze przewyższa o 20-30 mmHg
wartość ciśnienia, przy którym znika
tętno.
Następnie powoli wypuszcza się
powietrze, z szybkością nie większą niż
2-3 mmHg/s wsłuchując się w uderzenia
tętna.
W czasie pomiaru ustalamy wysokość:
• Ciśnienia skurczowego, któremu odpowiada
usłyszenie tony – uderzeń tętna (I faza
Korotkowa, związana z rozszerzeniem uprzednio
uciśniętej tętnicy);
• Ciśnienia rozkurczowego, któremu odpowiada
zniknięcie tonu – uderzeń tętna (V faza
Korotkowa). U niektórych dzieci tętno nie zanika
do poziomu 0mmHg, w tych przypadkach za
ciśnienie rozkurczowe przyjmuje się ściszenie
tonu (tzw. IV faza Korotkowa).
W czasie badania należy dokonać co
najmniej dwukrotnego pomiaru
ciśnienia, a najlepiej trzykrotnego,
zachowując odstęp 2 -3 minut
między pomiarami.
Wyniki każdego z pomiarów należy
odnotować, a następnie wyliczyć
średnią arytmetyczną dla ciśnienia
skurczowego i rozkurczowego.
1. Testy przesiewowe stanowią element profilaktyki
którego stopnia?
2. W czasie którego bilansu bada po raz pierwszy
widzenie barwne?
3. Do czego służą siatki centylowe?
4. Jakie testy służą wykrywaniu wad refrakcji?
5. Jakie testy służą wykrywaniu zeza?
6. Przy pomocy jakich narzędzi bada się widzenie
barwne?
7. Jaki rodzaj badania słuchu wykonuje pielęgniarka
w czasie bilansu zdrowia?
