Kryzys suicydalny

Dynamizm samobójstwa, Rodzaje 

samobójstw, Zaburzenia poznawcze, 

Sygnały zamiarów samobójczych, 

Prewencja, Postwencja

         

Dynamizm 

samobójstwa

Dwa  główne  podejścia  w  wyjaśnianiu 
zachowań  samobójczych:

-  psychodynamiczne  Freuda  zgodnie  z 
którym  zachowanie  samobójcze  wyzwala  się 
pod  wpływem  wewnętrznych  konfliktów,  które 
powstają  gdy    człowiek  doznaje  silnego  stresu 
psychicznego.

- socjologiczne  Durkheima, zgodnie z którym 
głównymi 

czynnikami 

determinującymi 

zachowania samobójcze są: społeczna presja 
i relacje ze społeczeństwem. 

Typy samobójstw według 

Durkheima

Egoistyczne – związane jest z brakiem 
integracji bądź identyfikacji jednostki z grupą.

Anomiczne – ma źródło w poczuciu 
odosobnienia i utraty kontaktu z normami i 
wartościami społecznymi.

Altruistyczne – związane jest z solidarnością 
społeczną, będące skutkiem zbyt silnej 
integracji ze środowiskiem, zbyt daleko 
posuniętej socjalizacji.

Fujimura oraz jego współpracownicy 
wyodrębniają również czwarty typ samobójstwa 
jakim jest umieranie z godnością.

Zaburzenia poznawcze

Syndrom presuicydalny

1) Zawężenie:
--osobistych  możliwości,  zawężenie  sytuacyjne 
oznacza  traktowanie    przez  człowieka  warunków  i 
okoliczności  zewnętrznych  jako  zagrażających,  na 
które  nie  ma  wpływu  i  których  nie  może 
przezwyciężyć.
-zawężenie  emocjonalne  oznacza  widzenie  świata 
przez  „czarne  okulary”  –  negatywne  emocje 
jednostronnie 

ukierunkowują 

myśli, 

fantazje, 

działanie w kierunku autodestrukcji.
-zawężenie  stosunków  międzyludzkich  –  cechuje 
się  ono  poczuciem  osamotnienia,  odizolowania, 
opuszczenia i niezrozumienia.
-zawężenie  świata  wartości  polega  na  zaburzeniu 
hierarchii  wartości,  przejawia  się  jako  brak  poczucia 
wartości,  obniżenie  wartości, bądź  przyjęcie systemu 
wartości różniącego się istotnie od ogólnie przyjętych 
w danej społeczności.

2)  hamowana  i  skierowana  przeciw  sobie 
agresja – każde samobójstwo jest wyrazem nasilonej 
agresji  do  siebie.  W  przypadku  samobójstwa  agresja 
skierowana  na  siebie  jest  równocześnie  wyrazem 
agresji wobec otoczenia i chęci ukarania  go.

3)  fantazje  samobójcze  –  niekiedy  fantazjowanie  o 
samobójstwie  pozwala  na  rozładowanie  napięcia. 
Natomiast  w  syndromie  presuicydalnym  osiąga 
poziom  zagrożenia  życia  wtedy,  kiedy  dana  osoba 
opracowuje 

szczegółowo 

sposób 

popełnienia 

samobójstwa. 

Mowa 

wtedy 

o 

tendencjach 

samobójczych.

Wszystkie  trzy  składniki  syndromu  presuicydalnego 
wzajemnie się wzmacniają.

Celem  interwencji  kryzysowej  w  przypadku 
syndromu 

presuicydalnego 

oraz 

próby 

samobójczej 

jest 

utrzymanie 

osoby 

przy 

pragnieniu  życia,  nie  zaś  zmiana  osobowości  i 
leczenie objawów zaburzeń psychicznych.

Obszary obecności 

znaków ostrzegawczych

1. Czynniki ryzyka
2.  Sygnały  świadczące  o 
tendencjach
3. Wołanie o pomoc

Czynniki ryzyka - 

przykłady

1, Klient jasno daje wyraz samobójczym lub zabójczym 
zamiarom.
2, Klient już próbował popełnić samobójstwo.
3. Klient ułożył sobie konkretny plan.
4. Klient ostatnio stracił kogoś bliskiego – na skutek śmierci, 
rozwodu.
5. Klient jest psychotyczny ( mógł odstawić przepisane leki).
6. Klient nadużywa bądź nadużywał alkoholu i/ lub bierze 
narkotyki.
7. Klient doznał ostatnio fizycznego i/ lub psychicznego 
urazu.
8. Klient mieszka sam i nie utrzymuje kontaktów z ludźmi.

Sygnały zamiarów 

samobójczych

1. Werbalny – są to oświadczenia ustne lub pisemne, 
które mogą mieć charakter bezpośredni ( „ Tym 
razem to zrobię – zabiję się”), lub pośredni („ Nikomu 
już nie jestem potrzebny”).

2. Behawioralne – mogą przybierać różne formy np. 
zakup płyty na własny grób, pocięcie sobie 
nadgarstka w samobójczym geście. Sygnały te 
interpretowane są głównie jako wołanie o pomoc 
aniżeli  rzeczywiste życzenie śmierci.

3. Sytuacyjne obejmują szeroki zakres okoliczności 
np. śmierć współmałżonka, rozwód, bolesne 
obrażenia fizyczne lub śmiertelna choroba, nagłe 
bankructwo, bądź inne drastyczne zmiany w sytuacji 
życiowej.

4. Syndromatyczne obejmują repertuar takich 
objawów jak ciężka depresja, samotność, poczucie 
beznadziejności, brak satysfakcji z życia.

Cechy charakterystyczne osób popełniających 

samobójstwo według Schneidmana.

1) 

Cechy sytuacyjne – wspólnym bodźcem do popełnienia 

samobójstwa  jest  niedający  się  znieść  ból  psychiczny  oraz 
frustracja 

wynikająca 

z 

niezaspokojenia 

potrzeb 

psychicznych
2) Cechy wolicjonalne – wspólnym celem samobójstw jest 
znalezienie rozwiązania oraz likwidacja świadomości
3)  Cechy  afektywne  –  wspólną  emocją  w  samobójstwach 
jest poczucie beznadziejności i bezradności
4) Cechy poznawcze – wspólnym stanem poznawczym jest 
zawężenie  (  wzorce  myślenia  są  tak  zawężone,  że 
uniemożliwia  to  wyjście  poza  schemat,  niezdolność 
zastosowania alternatywnych wzorców myślenia 
5) Cechy relacyjne – wspólnym działaniem w samobójstwie 
jest prawo do autonomicznej decyzji o sposobie wyzwolenia 
się od bólu, do podjęcia decyzji według własnej woli, a także 
komunikowanie intencji, tzn. informowanie innych, dlaczego 
samobójstwo jest działaniem sensownym
6)    Cechy  seryjne  –  decyzja  o  popełnieniu  samobójstwa 
harmonizuje  się  ze  stylem  życia  i  stosowanymi  dotychczas   
strategiami radzenia sobie z przeciwnościami

Prewencja

Głównym  celem  prewencji  jest  uświadamianie 
społeczeństwu 

dynamiki 

zjawiska, 

zagrożeń, 

sygnałów i mitów o samobójstwie oraz zaznajamianie 
z 

elementarnymi 

technikami 

poradnictwa 

i 

interwencji.  Jest  ona  najlepszym  sposobem 
reagowania  na  problem  osób  o  skłonnościach 
samobójczych 

Schneidman 

i 

jego 

współpracownicy 

zdefiniowali 4 metody prewencji 

:

1)Doskonalenie 

umiejętności 

rozpoznawania 

potencjalnego  zagrożenia  samobójstwem  przez 
wszystkich ludzi, którzy mogą temu zapobiec.
2)  Uświadomienie  każdemu  człowiekowi,  który  może 
się znaleźć w roli potencjalnego samobójcy, że ważne 
jest, aby wyartykułował „wołanie o pomoc”.
3)  Zapewnienie  środków  reagowania  na  kryzysy  o 
charakterze samobójczym.
4) Rozpowszechnianie wiedzy na temat samobójstw

Prewencja polega więc na :

-nawiązaniu kontaktu emocjonalnego z terapeutą, co 
stanowi przełamanie zawężonych relacji z innymi ludźmi

-odreagowaniu agresji – niebezpieczeństwo popełnienia 
samobójstwa obniża się dzięki możliwości mówienia o 
agresywnych uczuciach, co rozładowuje nagromadzoną 
agresję

-przezwyciężeniu bierności poprzez wyodrębnienie 
problemów możliwych do rozwiązania i wspomaganie w 
ich rozwiązaniu, uczy to nowych sposobów zachowań

-pobudzeniu fantazji, rozmyślań, planów na dalsze życie

Interwencja kryzysowa

Interwencję  kryzysową  podejmuje 
się w trzech przypadkach:

-  po  ostrzeżeniu  o  zamiarze  próby 
samobójczej
 
- po próbie samobójczej

- 

w 

rodzinie 

po 

dokonanym 

samobójstwie bliskiego ( postwencja )

Interwencja kryzysowa w sytuacji 

ostrzeżenia o zamiarze próby 

samobójczej

W  przypadku  interwencji  kryzysowej  w 
sytuacji  ostrzeżenia  o  zamiarze  próby 
samobójczej  należy  zadać  pytanie  wprost  o 
myśli  i  tendencje  samobójcze.  Rozmowa  o 
aktualnych 

problemach 

pozwala 

na 

odreagowanie  negatywnych  emocji  i  zapobiega 
zawężeniu suicydalnemu.
Im  bardziej  szczegółowy  plan  pozbawienia 
się  życia,  tym  większe  ryzyko  dokonania 
próby 

samobójczej. 

Oferowana 

pomoc 

powinna również obejmować  bliskich tych osób, 
aby  przede  wszystkim  ustalić  czy  członkowie 
rodziny  nie  wymagają  intensywnej  pomocy 
psychologicznej.

Interwencja w przypadku 

próby samobójczej

Każda  próba  samobójcza  jest  częścią  zachowania 
suicydalnego stąd też wymaga wnikliwej diagnozy. W 
przypadku 

osób 

po 

próbie 

samobójczej 

interwencję  należy  rozpocząć  od  oceny  stanu 
somatycznego 

i 

konieczności 

pomocy 

medycznej  oraz  diagnozy  stanu  psychicznego. 
W  przypadku  pobytu  w  szpitalu  ważne  jest 
nawiązanie  kontaktu  emocjonalnego  i  odbycie 
pierwszej rozmowy tak szybko, jak na to pozwala stan 
somatyczny  pacjenta.  Często  po  próbie  samobójczej 
obserwuje się poprawę nastroju, co może być mylnie 
interpretowane  jako  pogodzenie  się  z  życiem, 
podczas  gdy  jest  to  jedynie  przejściowy  spadek 
napięcia  i  uczucie  ulgi  wywołane  samą  próbą 
samobójczą.  Pierwsze  trzy  miesiące  po  próbie 
samobójczej  to  okres  zwiększonego  ryzyka 
ponowienia próby samobójczej.

Pomoc rodzinie osoby po próbie 

samobójczej -  postwencja

Postwencja  jako  jedna  z  form  prewencji. 
Określa  edukację,  i  grupy  wsparcia  służące 
zapewnieniu 

tym, 

których 

dotknęło 

samobójstwo 

bliskiej 

osoby, 

możliwości 

zaleczenia  ran  emocjonalnych  i  uzyskania 
wglądu  w  różne  aspekty  tej  tragedii.  Dzięki 
temu oni sami w przyszłości mogą być pomocni 
w zapobieganiu samobójstwom.

Cele postwencji 

: 

-  szybkie  zmobilizowanie  rodziny  do  udzielenia  bliskiemu 
wsparcia i zapewnienia mu pewnego bezpieczeństwa

- udzielenie bliskim pomocy potrzebnej do poradzenia sobie z 
sytuacją kryzysową rodzinie

-prewencja suicydalna w rodzinie – oznacza wzmocnienie więzi 
rodzinnych, akceptacji, a także uwzględnieniu faktu, że każdy 
członek  rodziny,  a  nie  tylko  osoba  po  próbie  samobójczej  ma 
prawo otrzymać pomoc

Interwencja  jest  tym  skuteczniejsza,  im  szybciej 
zostanie  rozpoczęta.  Pierwszy  kontakt  rodziny  z  osobą  po 
próbie  samobójczej  jest  momentem  szczególnie  krytycznym 
stąd  też  ważna  jest  obecność  terapeuty  podczas  tego 
spotkania.  Przy  pierwszym  spotkaniu  ważne  jest 
zapobieganie 

takim 

zachowaniom 

jak 

wzajemne 

obwinianie 

się, 

bagatelizowanie 

i 

agresywne 

odrzucanie,  dlatego  też  należy  zająć  się  każdym  członkiem 
rodziny.  Terapeuta  daje  każdemu  czas  na  rozmowę  o  jego 
aktualnych  uczuciach  i  konfliktach,  przyjmuje  je  ze 
zrozumieniem i akceptacją.

Interwencja kryzysowa w sytuacji 

dokonanego samobójstwa

W  procesie  żałoby  po  śmierci  samobójczej  bliskiego 
wyróżnić można cztery fazy tego procesu:
1.Faza  szoku  z  dominującym  mechanizmem  zaprzeczania. 
Może trwać od kilku dni do kilku tygodni.
2.Faza  silnych  emocji  i  buntu  ;  lęk,  złość,  poszukiwanie 
winnego, poczucie winy, występują też zaburzenia snu.
3.Koncentracja  na  osobie  zmarłego  i  początki  akceptacji 
utraty.
4.Pogodzenie się z utratą.
Interwencja po śmierci samobójczej polega na:
resustycji

 

–  odwiedziny  osób,  które  przeżyły  samobójstwo 

bliskiego  i  pomoc  im  w  poradzieniu  sobie  z  pierwszym 
szokiem, żalem, gniewem i  – co bardzo prawdopodobne – z 
obwinianiem się i poczuciem winy
resyntezie  –  prowadzący  interwencję  pomaga  tym,  co 
przeżyli, uczyć się na nowo, jak dawać sobie radę ze stratą i 
zapobiegać  reakcji  polegającej  na  rozwoju  patologii  w 
rodzinie
odnowie – przedefiniowanie w kontekście rozwoju, wzrostu, 
i wyjścia poza samobójstwo

Zadania prowadzącego 

interwencję kryzysową

• Osoby prowadzące interwencje powinny przede wszystkim utworzyć atmosferę zaufania 

i zaangażowania w celu nawiązania więzi terapeutycznej i dostarczeniu klientowi motywacji 
do życia Należy starać się przywrócić mu nadzieję i zmniejszyć jego poczucie 
bezradności oraz przeżywany ból.

• Ambiwalencja – Prowadzący interwencję może pomóc klientowi wyjaśnić i zrozumieć 

jego wewnętrzny konflikt oraz zyskać nowe spojrzenie na gnębiący go dylemat. 
Osoba chcąca popełnić samobójstwo może dążyć do autodestrukcji, a jednocześnie chcieć żyć.

• Bezpieczeństwo – klienta należy stawiać na pierwszym miejscu. Poufność informacji 

jest istotna jednakże należy ją zakwestionować jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo zagrożenia 
życia klienta lub innych

• Czujność – osoba prowadząca interwencję powinna być wyczulona na werbalne lub 

behawioralne sygnały wołania o pomoc. Powinna sprawdzić ewentualne przyczyny niestawienia 
się klienta na wizytę, a także ustalić czy kryzys ma charakter sytuacyjny czy też sięgający 
korzeniami w głąb historii klienta

• Złożoność – Powinna  ona pomóc klientowi w zmianie sposobu jego myślenia na bardziej 

alternatywne, w uświadomieniu mu, że może zapanować nad swoimi myślami, uczuciami, 
zachowaniami.

Przykłady działań, których należy się 

wystrzegać w postępowaniu z osobami 

zagrożonymi samobójstwem według Hipple i 

Kirk

Nie pouczaj, nie obwiniaj i nie praw klientowi kazań.
Nie krytykuj klientów ani ich wyborów lub zachowań.
Nie  daj  się  zwieść  oświadczeniom  klienta,  że  kryzys 
już minął.
Nie zaprzeczaj samobójczym pomysłom klienta.
Nie  pozostawiaj  klienta  samemu  sobie,  bez  opieki  i 
bez kontaktu.
Nie bądź pasywny.
Nie reaguj zbyt silnie. Zachowaj spokój.
Nie zapominaj o tym, żeby zawsze być dostępnym dla 
klienta.
Nie  prowokuj  klienta  w  nadziei  na  zbawienne  skutki 
szoku.
Nie podnoś nigdy żadnych walorów samobójstwa, nie 
gloryfikuj go.
Nie wpadaj w pułapkę poufności.
Nie dyskutuj argumentów za samobójstwem i przeciw 
niemu.
Nie  zapominaj  sprawdzić,  co  się  dzieje  dalej  z 
klientem.

Mity o samobójstwie, których osoby 

prowadzące interwencję kryzysową 

powinni się wystrzegać przy ocenie 

osób potencjalnie skłonnych do 

samobójstw

• Omawiania samobójstwa z klientem może go do niego popchnąć. Z 

reguły  jest  odwrotnie,  rozmowa  na  ten  temat  dostarcza  klientowi  ulgi,  a 
także dostarcza czasu, by znów mógł zapanować nad sytuacją.

• Klienci, którzy grożą samobójstwem nie popełniają go.
• Samobójstwo jest aktem nieracjonalnym.
• Ludzie popełniający samobójstwa są niespełna rozumu. Większość z 

osób  chcących  popełnić  samobójstwo  to  normalni  ludzie  tylko  samotni, 
pozbawieni  nadziei,  bezradni,  odepchnięci,  świeżo  po  stracie  kogoś 
bliskiego.

• Samobójstwo to skłonność rodzinna – te tendencje są dziedziczne.
• Kto raz miał tendencje samobójcze, będzie je miał zawsze.
• Kiedy  ktoś  podejmie  próbę  samobójczą  i  przeżyje,  zagrożenie 

znika.  Zakłada  się,  że  czas  największego  zagrożenia  to  okres 
poprawiającego  się  nastroju,  kiedy  osoba  nabiera  energii  wychodząc  z 
ciężkiej  depresji,  niepokojąca  jest  euforia  następująca  po  epizodzie 
depresyjnym lub próbie samobójczej.

• Jeżeli osoba o tendencjach samobójczych zaczyna być hojna wobec 

innych  i  rozdaje  swoje  dobra  osobiste,  jest  to  oznaka  odnowy  i 
ozdrowienia.  Takie  rozdawnictwo  jest  często  tożsame  z  wypełnieniem 
swojej ostatniej woli.

• Samobójstwo jest zawsze aktem spontanicznym.