Młodzieńcze złuszczenie 
głowy kości udowej MZGKU

Autor: Dąbrowski Filip

Slipped capital femoral epiphysis SCFE

Definicja

- MZGKU: przemieszczenie nasady kości udowej 
względem          przynasady 

- typowe występowanie w okresie przyśpieszonego 
wzrostu:
  10-16 lat
- typ I złamania wg Saltera-Harrisa

Klasyfikacja złamań Saltera-Harrisa 

Epidemiologia

- najczęstsza choroba biodra u dzieci w okresie 
dojrzewania

- częstość występowania 2/100 000 osób

- częściej dotyczy chłopców 2:1

- występuje u chłopców : 

12-16 rok życia 

 

dziewczynek :10-14 rok życia

- częściej u rasy czarnej 

- 25-40 % objawy obustronne (opóźnienie, różny 
stopień nasilenia)

Etiologia

- wieloczynnikowa patogeneza

- osłabienie chrząstki wzrostu oraz zwiększenie 
działających sił ścinających

a) miejscowy uraz
b) czynniki mechaniczne (nadwaga, skośna orientacja 

chrząstki wzrostowej, ↓ antetorsja)

c) czynniki zapalne
d) czynniki hormonalne

Obraz kliniczny

- brak objawów
- izolowane utykanie
- ból biodra, uda lub tylko kolana (1/3 przypadków)

- wraz z progresją przemieszczenia: ograniczenie 
rotacji wewnętrznej i odwiedzenia → utrwalenie 
przykurczu w rotacji zewnętrznej i przywiedzeniu
- ostre złuszczenie: uniemożliwione chodzenie i stanie

Badanie ortopedyczne

- ograniczenie rotacji 
wewnętrznej, nasilenie przy 
zgiętym biodrze 90 

O

 

(najczulszy 

objaw, test skriningowy)

- objaw Drehmmana 

- chód z rotacją zewnętrzną 
kończyny

- skrócenie kończyny o 1-3 cm

Podział MZGKU wg dynamiki powstania

a) przewlekłe  - ból i utykanie narastają powoli bez 
urazu w tle, czas trwania > 2 tygodni

b) ostre na tle przewlekłego – uraz zaostrza 
przewlekłe schorzenie trwające  >1 miesiąc

c) ostre – ból jako następstwo 
niewielkiego urazu,
 czas trwania < 2 tygodni

Klasyfikacja MZGKU 
oceniająca stabilność 
nasady 

wg Lodera i wsp.* 

a) Złuszczenie niestabilne – ból 

uniemożliwia chodzenie, nawet 
przy pomocy kul łokciowych, 
niezależnie od długości trwania 
objawów

b) Złuszczenie stabilne – możliwe 

poruszanie się z obciążeniem 
chorej nogi z wykorzystaniem kul 
lub bez.

                       * Loder et al Acute slipped capital 
epiphysis: the i                              mportance of 
physeal stability J Bone Joint Surg Am.  1993:     
75:1134-1140 

Obraz radiologiczny

- decyduje o rozpoznaniu

- RTG stawu biodrowego  

(kierunek i wielkość przemieszczenia)

a) w projekcji AP

  (wyprostowane stawy biodrowe 

          i równoległe ułożenie kończyn dolnych)

b) osiowej Lauensteina
        

(zgięcie 70

O

 i odwiedzenia 50

O

)

- ZDJĘCIE OBUSTRONNE!!! 
- najczęściej złuszczenie do przyśrodka (szpotawość) i 

do tyłu

- nietypowo – do boku (koślawość) i do przodu

Obraz radiologiczny

a) w projekcji AP

        

Ryc. RTG prawidłowy staw biodrowy AP

Obraz radiologiczny

a) w projekcji AP

        

Ryc. Schemat prawidłowy staw, MZGKU.

Obraz radiologiczny

1. Objaw Stycznej Kleina-Trethowana w projekcji 

AP

        

Ryc. Obraz  prawidłowy

Ryc. MZGKU

Obraz radiologiczny

2. Inne objawy w projekcji AP

- odwapnienie
- obniżenie wysokości nasady w stosunku do strony 

zdrowej

- nieregularność struktury chrząstki wzrostowej
- brak wewnątrz panewkowej części szyjki – Objaw 

Capenera-Durbina

        

Obraz radiologiczny

a) w projekcji AP

        

Ryc. 11 letni chłopiec , prawostronne stabilne 

złuszczenie głowy kości udowej – widok AP 

Obraz radiologiczny

b) projekcja osiowa Lauensteina
        

Ryc. Wykonanie zdjęcia RTG w pozycji Lauenstaina

Obraz radiologiczny

b) projekcja osiowa Lauensteina
        

Ryc. Prawidłowy staw biodrowy, projekcja osiowa 
Lauesteina.

Obraz radiologiczny

1. Kąt nasadowo trzonowy w projekcji osiowej 

Lauensteina

          norma 90

O

 ± 5

O

        

90

o 

± 

5

o

Obraz radiologiczny

b) osiowej Lauensteina
        

Ryc.  Projekcja Lauestaina prawidłowy staw biodrowy, 
MZGKU.

Obraz radiologiczny

b) osiowej Lauensteina
        

Ryc. Projekcja Lauesteina, 11 chłopiec z 
otyłością. Stabilne prawostronne MZGKU. 

Klasyfikacja wielkości przemieszczenia 
wg Mussena i wsp.

-

 

ocena w obu płaszczyznach (czołowej i strzałkowej)

- wyróżniamy 4 stopnie złuszczenia

 

0

o

 -  stan przedzłuszczeniowy

1

o 

-  złuszczenie małe

2

o 

-  złuszczenie średnie

3

o 

-  złuszczenie duże

Klasyfikacja wielkości 
przemieszczenia wg Mussena i 
wsp.

0

o

 – stan przedzłuszczeniowy 6%

-

chrząstka wzrostowa poszerzona

        z cechami rozejścia 

-

nasada nie przesunięta

-

↓ uwapnienia

-

osłabienie kończyny, ból przy wysiłku

Klasyfikacja wielkości przemieszczenia 
wg Mussena i wsp.

1

o

 – złuszczenie małe

-

przemieszczenie nasady < 30

o

-

przesunięcie głowy względem szyjki < ⅓

-

spłaszczenie górnego obrysu głowy i szyjki

-

poszerzona chrząstka nasadowa

Klasyfikacja wielkości przemieszczenia 
wg Mussena i wsp.

2

o

 – złuszczenie umiarkowane 25%

-

przemieszczenie nasady 30

o

 – 60

o

-

przesunięcie głowy względem szyjki  

⅓ - ⅔

Klasyfikacja wielkości przemieszczenia 
wg Mussena i wsp.

3

o

 – złuszczenie znaczne 20%

-

przemieszczenie nasady > 60

o

-

przesunięcie głowy względem szyjki  

>⅔

Objawy radiologiczne klinicznych 
typów MZGKU

a) przewlekłe  - przemieszczenie
nasady, nieregularna chrząstka
wzrostu, resorpcja górnej 
krawędzi szyjki, nadbudowa 
kostna łuku Adamsa.

b) ostre – kątowe rozwarcie 
szczeliny z ostrymi krawędziami

c) ostre na tle przewlekłego – 
mieszane objawy

Inne metody obrazowania

- tomografia komputerowa - 

w trudnych do rozpoznania 

przypadkach

- 

magnetyczny

 

rezonans jądrowy 

- 

badanie ultrasonograficzne 

– diagnostyka i 

monitorowanie, celem zmniejszenia dawki promieniowania 
rentgenowskiego do momentu zarośnięcia chrząstki

Powikłania MZGKU

1. Jałowa martwica głowy kości udowej

 - najpoważniejsze powikłanie

- związek  z uszkodzeniem naczyń nasady

- charakter jatrogenny – związek z osteotomią podgłowową

- ↑ ryzyka w ostrych, niestabilnych złuszczeniach

- 5-15 % przypadków.

leczenie:

 

- zachowanie ruchomości

- odciążenie stawu

Powikłania MZGKU

2. Chondroliza – martwica chrząstki stawowej

- sztywność stawu i ból

- gwałtowne postępujące zwężenie szczeliny stawowej

- częściej u rasy czarnej oraz w złuszczeniach stabilnych

- złe rokowanie

- 7% przypadków

leczenie:

 

- 

odciążanie

- wyciąg osiowy

- NLPZ, sterydy

- fizykoterapia

- często artrodeza lub 
  całkowita endoprotezoplastyka

Leczenie

Cele:

- stabilizacja nasady względem przynasady in situ

- stymulacja wczesnego zarośnięcia chrząstki 
wzrostowej

- odtworzenie stosunków anatomicznych

Wybór metody leczenia

1. Stan przedzłuszczeniowy i małe 
złuszczenia

Stabilizacja szyjkowo-głowowa in 
situ

- 3-5 drutów Kirschnera

- pojedyncza śruba kaniulowana

2. Złuszczenia umiarkowane

Stabilizacja in situ lub osteotomia 
pod- lub miezykrętarzowa

3. Złuszczenia znaczne

Osteotomia pod- , 
miezykrętarzowa lub podgłowowa 
szyjki kości udowej

Piśmienictwo:

1. Rozdział w książce: Napiontek M, Koczewski P. 

Biodro dziecięce bolesne. In: Wiktora Degi 
ortopedia i rehabilitacja. Marciniak W, Szulc.A 
PZWL. Warszawa, Polska 2003 1ż17; 204-11.

2. Książka: Hepp WR, Debrunner HU. Diagnostyka w 

ortopedii. PZWL Warszawa 2008

3.  Książka: Canale ST, Beaty J. Campbell’s Operative 

Ortophaedics. Hardbound. 2007 1ż23.

4. Rozdział książki: Thompson GH. Choroba Legg-

Calve-Perthesa. In: Ortopedia Dziecięca. Pizzutillo 
PD. Czelej. Lublin, Polska 2000 1ż56;245-8

5. Książka: Ortopedia Nettera. Greene W. Elsevier 

Urban & Partner. Wrocław, Polska 2007 1ż4; 66-91.

6. Książka: Beaty JH, Kasser JR. Rockwood & Wilkins' 

Fractures in Children, 6th Edition. 2006 Lippincott 
Williams & Wilkins