BUDOWA
TEODOLITU, BŁĘDY I
ICH USUWANIE
BUDOWA
TEODOLITU, BŁĘDY I
ICH USUWANIE
1)
Co to jest teodolit.
2)
Budowa teodolitu.
3)
Teodolit.
4)
Spodarka.
5)
Limbus koła poziomego.
6)
Alidada.
7)
Budowa teodolitu elektronicznego.
8)
Systemy odczytowe koła poziomego i pionowego.
9)
Warunki osiowe teodolitu.
10)
Błędy instrumentalne teodolitu i ich usuwanie.
11)
Błędy teodolitów, których nie da się usunąć.
SPIS TREŚCI
Jest to instrument geodezyjny przeznaczony do pomiaru kątów
poziomych oraz kątów pionowych. Wyróżnia się teodolity optyczne
oraz elektroniczne. W teodolitach optycznych zastosowane jest
szklane koło poziome (limbus) i koło pionowe z naniesionym podziałem
kątowym (w Polsce praktykowany jest dziesiętny podział gradowy, w
którym kąt prosty równa się 100gradom), z którego obserwator
wykonuje odczyt kierunku. W teodolitach elektronicznych odczyt
kierunku jest wykonywany automatycznie.
Teodolit wyposażony jest w lunetę, która wraz z korpusem instrumentu
może obracać się wokół pionowej osi instrumentu. Umożliwia to
swobodne i dokładne wykonanie odczytu kierunków poziomych oraz
pionowych.
CO TO JEST TEODOLIT
TEODOLIT
BUDOWA TEODOLITU
1.
Śruby ustawcze spodarki.
2.
Libella pudełkowa.
3.
Libella alidadowa rurkowa.
4.
Okular pionu optycznego.
5.
Leniwka ruchu limbusa.
6.
Sprzęg limbusa.
7.
Sprzęg alidady.
8.
Leniwka ruchu alidady.
9.
Sprzęg lunety.
10.
Leniwka ruchu lunety.
11.
Libella kolimacyjna (koła
pionowego).
12.
Lusterko libelli kolimacyjnej.
13.
Śruba elewacyjna.
14.
Lusterko podświetlające.
15.
Okular lunety.
16.
Śruba ogniskująca.
17.
Śruba regulacji oświetlenia..
18.
Urządzenie celownicze.
19.
Obiektyw lunety.
20.
Okular mikroskopu optycznego.
21.
Śruba mikrometryczna.
22.
Śruba mocująca spodarki.
Spodarka jest częścią stanowiącą podstawę
teodolitu. W narożach trójkątnej spodarki
umieszczone są śruby ustawcze. Śruby te służą
do poziomowania teodolitu (ustawiania jego osi
w pionie).
SPODARKA
SPODARKA
Limbus jest to koło z podziałką kątowa
na obwodzie. Jest on w zasadzie
nieruchomy względem spodarki. W
teodolitach repetycyjnych istnieje
możliwość odblokowania limbusa za
pomocą odpowiedniego zacisku lub
śruby i obrócenia go względem spodarki.
LIMBUS KOŁA POZIOMEGO
Alidada jest to ruchoma część teodolitu, do
której zamocowana jest Luneta z kołem
pionowym. Obrót alidady wokół pionowej osi
instrumentu dokonuje się po zwolnieniu sprzęgu
(śruba lub dźwignia). Przy zaciśniętym sprzęgu
wolny Obrót alidady uzyskuje się kręcąc leniwką
ruchu poziomego. Za pomocą sprzęgu ruchu
pionowego blokowany jest Obrót lunety w
płaszczyźnie pionowej, a do wolnego pochylania
lunety służy tzw. leniwka ruchu pionowego.
ALIDADA
ALIDADA
BUDOWA TEODOLITU
ELEKTRONICZNEGO
1.
Śruba ustawcza spodarki.
2.
Ekran wyświetlacza.
3.
Okular pionu optycznego.
4.
Leniwka ruchu lunety.
5.
Sprzęg lunety.
6.
Okular lunety.
7.
Śruba ogniskująca.
8.
Gniazdko połączeniowe z
komputerem.
9.
Sprzęg alidady.
10.
Leniwka ruchu alidady.
11.
Libella alidadowa rurkowa.
12.
Pokrywa baterii zasilającej.
SYSTEMY ODCZYTOWE KOŁA
POZIOMEGO I PIONOWEGO
W teodolitach analogowych,
technicznych, najczęściej odczyty
kół: poziomego i pionowego
wykonuje się za pomocą tzw.
mikroskopu skalowego. W
specjalnym okularze
umieszczonym tuż obok okularu
lunety widoczny jest powiększony
Obraz podziałki kątowej koła, na
tle podziałki, względem której
wykonuje się odczyt.
W mikroskopie optycznym teodolitu najczęściej widoczne są
równocześnie podziałki limbusa koła poziomego i pionowego.
W niektórych typach teodolitów odczyty kół poziomego i
pionowego pojawiają się przemiennie po przekręceniu
specjalnego przełącznika. Dokładność odczytu podziałki
kątowej limbusa w teodolitach z mikroskopowym systemem
odczytowym wynosi około l c . W teodolitach elektronicznych
odczyty kierunku poziomego i kąta pochylenia lunety
pojawiają się w postaci cyfrowej na ekranie wyświetlacza.
Elektroniczny system pozwala na wybór jednostek kątowych,
kierunku pomiaru kątów, wprowadzanie żądanych nastaw itp.
Wyświetlane wyniki nie muszą być odczytywane, gdyż można
je bezpośrednio rejestrować w pamięci instrumentu. Systemy
elektroniczne stosuje się w teodolitach o różnych klasach
dokładności. Najdokładniejsze wyświetlają odczyty z
dokładnością do 0,l centycentygradów.
SYSTEMY ODCZYTOWE KOŁA
POZIOMEGO I PIONOWEGO
W teodolicie można wyodrębnić kilka osi geometrycznych,
które muszą spełniać określone warunki. Na rysunku
przedstawiono podstawowe osie w teodolicie. Oś główna
i-i jest osią obrotu alidady, oś p-p osią obrotu lunety, oś
celowa c-c wyznacza środek siatki celowniczej, zaś oś la-
la to oś libelli alidadowej.
Teodolity są tak skonstruowane, że istnieje możliwość
regulacji wzajemnego położenia niektórych osi. Czynności
regulacyjne wykonywane przez użytkownika, polegające
na usuwaniu błędów osiowych instrumentów, nazywają
się rektyfikacją.
WARUNKI OSIOWE TEODOLITU
WARUNKI OSIOWE TEODOLITU
Najważniejszymi błędami
teodolitu, wynikającymi z
niespełnienia warunków
osiowych, są:
•
Błąd libelli alidadowej
•
Błąd kolimacji
•
Błąd inklinacji
•
Błąd ustawienia kresek siatki
celowniczej
•
Błąd indeksu.
Błąd libelli rurkowej – oś libelli alidadowej powinna być prostopadła do osi obrotu
instrumentu.
Błąd libelli okrągłej – płaszczyzna główna libelli pudełkowej powinna być prostopadła
do osi obrotu instrumentu.
Błąd kolimacji – oś celowa lunety powinna być prostopadła do osi obrotu lunety.
Błąd inklinacji – oś obrotu lunety powinna być prostopadła do osi obrotu instrumentu.
Skręcenie krzyża kresek – poprzeczna kreska siatki celowniczej powinna być
prostopadła do osi obrotu instrumentu.
Mimośród osi celowej – oś celowa powinna przecinać oś obrotu instrumentu.
Mimośród alidady – oś obrotu alidady powinna przechodzić przez środek kręgu
limbusa, zaś w teodolitach dwuosiowych osie alidady i limbusa powinny się pokrywać.
Błędy kół podziałowych i urządzeń odczytowych – podział kręgów i skal powinien być
naniesiony dokładnie, zaś mikroskopy właściwie wyjustowane.
Błąd indeksu – przy spoziomowanej osi celowej odczyty na kole pionowym zenitalnym
powinny wynosić: KL=90stopni, KP=270stopni.
Błąd pionu optycznego – pionowa część osi celowej pionu optycznego w alidadzie lub
spodarce powinna się pokrywać z osią obrotu instrumentu.
BŁĘDY INSTRUMENTALNE
TEODOLITU I ICH USUWANIE
Spowodowane są one usterkami
wynikającymi z procesów produkcyjnych
i wadami użytych w nich materiałów, np.
rozszerzanie się czopów osiowych
wskutek starzenia się stopów metali,
deformacje kręgów limbusa, itp.
BŁĘDY TEODOLITÓW, KTÓRYCH NIE
DA SIĘ USUNĄĆ
http://www.zgapa.pl/data_files/referat_9547.html
http://www.geodezja.lublin.pl/images/uploads/XFG1GREY_1.jpg
www.volny.cz/grubenlampen/grubenlampen_htm/images/servis/teodolit1.gif
http://www.geomex.com.pl/duze/100_1997.JPG
http://arch6.okr.ro/auctions/2009/03/19/20159506-1-500_500.jpg
Geodezja I, Andrzej Jagielski
BIBLIOGRAFIA
