Pedagogika 

porównawcza

komparatystyka 

                  

dr Grażyna Tadeusiewicz

Podstawowe 

subdyscypliny 

pedagogiczne:

•  

pedagogika ogólna i 

metodologia

,

• dydaktyka-teoria nauczania 

    i uczenia się,

• teoria wychowania, 

Subdyscypliny 

pedagogiczne

• pedagogika społeczna, 

• historia wychowania

• pedagogika porównawcza, czyli 

teoria analizy różnych systemów 

oświaty i wychowania / 

komparatystyka/

Prekursor  pedagogiki 

porównawczej

  Antoine Julien De Paris  (1775 – 

1848)

 „Szkice i przygotowanie przedwstępne do 

pracy o wychowaniu porównawczym”( 1817)

    Treść:

 Badania  porównawcze  systemów 

oświatowych.

   Cel:

     podniesienie poziomu szkolnictwa 

francuskiego 

(dobór  sprawdzonych  wzorów z 

innych systemów oświatowych)

Komparatystyka współcześnie

tendencje przeciwstawne

1. Unifikacja  zmierzająca do 

globalizacji edukacji na 

świecie/

ERK.

2. Zachowanie oryginalności, 

odrębności i różnorodności 

systemów szkolnych.

Komparatyści w Polsce

•  L. Chmaj, 
•  D. Dziewulak 
•  Cz. Kupisiewicz 
•  B.  Nawroczyński  ,
•  R. Pachociński , 
•  M. Pęcherski ,
•  K. Sośnicki  ,
•  B. Suchodolski
•  W. Rabczuk, 

• ,

Pedagogika porównawcza -  

komparatystyka  

 

Analiza systemów  oświatowych w 

aspekcie:

  politycznym,

  gospodarczym,

  społecznym,

 kulturowym,

Funkcje:

1

) poznawcza –

szkolnictwo w innych 

krajach, 

2) wartościująca –

wartościowe  rozwiązania

,

3) inspirująca – 

działania innowacyjne 

, 

4) integracyjna –

forum wymiany 

doświadczeń

5) prognostyczna –

współczesne  tendencje 

rozwojowe w edukacji

Zadania:

 gromadzenie informacji o 

edukacji, 

porównywanie różnych 

systemów,

wykrywanie cech wspólnych ,

opisywanie, upowszechnianie 

wiedzy o systemach 

oświatowych, ideach edukacji na 

świecie. 

Cel praktyczny

• umiejętność dokonywania 

analizy i wartościowania 

systemów edukacyjnych o 

charakterze porównawczym.

                                     

wg J. 

Frątczaka

       

                                                       

Cele  wychowawcze

    



 kształtowanie postaw przyjaźni 

międzynarodowej i gotowość współpracy,



    kształtowanie postaw wobec różnych 

kultur i tendencji edukacyjnych w 

poznawanych krajach

                                                    wg J. Frątczaka

Odbiorcy  komparatystyki: 

• urzędnicy sektora oświatowego,
• twórcy koncepcji oświatowych,
• specjaliści jakości edukacji,
• analitycy socjologiczni,
• nauczyciele i pedagodzy,
• studenci pedagogiki,
• uczniowie i ich rodzice

Terminologia

  

Administracja oświatowa 

- 

nadzór pedagogiczny

  

Innowacja edukacyjna 

- celowa 

zmiana w edukacji

 Konwencja

 - 

umowa 

międzynarodowa, dwu - lub 
wielostronna

  Nostryfikacja 

- 

uznanie 

zagranicznych dyplomów 
naukowych za równoważne 
krajowe.

• Oświata 

- proces uczenia się 

organizowany w systemie 
szkolnym

• Oświatowy system 

- organizacja 

upowszechnienia wykształcenia 
ogólnego i zawodowego w 
społeczeństwie

• Paradygmat

 - 

przykładowa 

teoria, ogólny wzorzec, 
całościowa koncepcja

• Polityka oświatowa- 

program 

działalności państwa w 
dziedzinie oświaty i wychowania

Terminologia

Terminologia:

• Program nauczania 

- 

dokument 

określający zakres i układ treści 
kształcenia

• Szkoła -  

instytucja zajmująca się 

edukacją dzieci, młodzieży i 
dorosłych

• System edukacyjny 

– 

współpracujące zintegrowane 
instytucje

• UNESCO 

- 

specjalistyczna agenda 

Narodów Zjednoczonych do 
spraw Oświaty Nauki  i Kultury 
( zał. 1946 r.)

Założenia porównawcze  

edukacji

•  Czas trwania obowiązku 

szkolnego

• Struktura organizacyjna

• Preferencje określonych profili i 

treści

• Kształcenie nauczycieli

• Wysokość finansowania oświaty

System edukacyjny

Przedszkole

• model szkolny, 

kategoria wiekowa:

Francja, Hiszpania, Grecja, Wielka Brytania,

Czechy , Słowacja, Węgry, Polska

• model rodzinny, 

wiek zróżnicowany

:

Finlandia, Szwecja, Dania, Niemcy

• model mieszany : 

Belgia, Włochy, 

Holandia

Portugalia

Obowiązek szkolny - rozpoczęcie 

nauki

• 4 lata-

 

Irlandia Północna i 

Luksemburg,

• 5 lat – 

Anglia, Australia, 

Holandia, Kanada, Nowa 
Zelandia, Szkocja,Wegry

• 6 lat –

Austria, Belgia, Czechy, 

Francja, Japonia, Niemcy, 
Słowacja , Polska 

(2014)

• 7 lat – 

Dania, Finlandia, 

Norwegia, Rosja, Rumunia, 
Szwecja

Czas trwania obowiązku 

szkolnego:

Holandia 

–do 12 roku życia,

Dania 

– do 16 roku życia,

Szwecja 

– do 16 lat

Austria, Niemcy, Słowenia, Włochy 

– do 

15 lat

Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, 

Słowacja- 

do

 

16 roku życia

Wielka Brytania –

do 16 roku życia

Polska –

18 roku życia   

[Ustawa z dnia 7 

września 1991]

Badania OECD –

PISA - Program Międzynarodowej Oceny 

Umiejętności Uczniów

Cel:

1. uzyskanie porównywalnych 

danych o

umiejętnościach uczniów-15-

latków 

2. poprawa jakości nauczania i 

organizacji systemów 

edukacyjnych.

Edukacja niemiecka –analiza 

komparatystyczna

Organizacja w landach

Różnice decentralizacyjne

Struktura edukacji

Organizacja  / 

Niemcy

16 landów (kraje związkowe)- 

decentralizacja,

• Indywidualne ministerstwa 

oświaty

• Koordynator- Komisja 

Konferencji Ministrów

RÓŻNICE WYNIKAJĄCE Z 

DECENTRALIZACJI /

Niemcy

• 

Obowiązek szkolny 

: 9, 10, 11, 12 lat

•Programowa odrębność landów

•Zróżnicowane źródła finansowania

:

  budżet ogólno- federalny,

   danego landu

samorządu lokalnego

• PRZEDSZKOLE

• nieobowiązkowe przeznaczone 

dla dzieci między 3-6 r życia. 

Struktura edukacji 

/

Niemcy

    4 lata

   6 lat  - Berlin, 

Bremen  

Szkoła Podstawowa 

/ Niemcy

Niemcy-cechy systemu  

szkolnictwa

• zdecentralizowany,

• dobrze rozwinięty sektor 

szkolnictwa zawodowego, 

•  najkrótsza w Europie szkoła 

podstawowa

,

•  brak drożności w części 

szkolnictwa,

• dwukierunkowe kształcenie 

nauczycieli np. matematyka i 
muzyka.

 Nauczyciele – etat  : 20 godzin tygodniowo. 

 uczestniczą w szkoleniach i kursach, w 

ramach etatu. 

 nie mają tzw. dyżuru-odpoczywają przy 

„służbowej „ kawie 15-30 minut

SYSTEM SZKOLNICTWA W 

DANII

Dania - uczniowie:

 nauka od 7 do 16 lat. 

każdy zespół klasowy ma swoją 

salę + pracownię specjalistyczną

system edukacyjny The 

"Folkeskole  - dziesięcioletne 
szkoły  podstawowe i tzw. niższe 
średnie, nauka trwa od 2 do 3 
lat.

angielski : 5-7 klasa, od 7 klasy 

drugi język  niemiecki

•Szkoła podstawowa 

podzielona jest na dwa 2 

letnie cykle:

•1 i 2 – brak podziału na 

przedmioty

• 3 i 4 – podstawowe 

przedmioty.

                                            

   

                                                                         
                    Dania

• klasyczne

• języków nowożytnych 

• matematyczno przyrodnicze

GIMNAZJUM  

/Dania

 

SZKOŁA ZAWODOWA  

/ Dania

3-4 lata zasadnicze kształcenie 

zawodowe 

3 lata technika zawodowe  
 1 rok praktyka
 2 lata teoria   

• decentralizacja

• laicki charakter

• 10 – letni obowiązek  szkolny.  

FRANCUSKI SYSTEM SZKOLNY

cechy:

Przedszkole /

Francja

• nieobowiązkowe, wysoki stopień 

upowszechnienia 

• od 2 -  do 6 r. ż. 

• profesjonalna diagnoza - lekarze, 

okuliści 

Szkoła Podstawowa  

/

Francja/

• Szkoła elementarna trzy cykle: 

    

 1. 

klasa I,     

Cykl 1 - 

przygotowawczy

    

 2. 

klasa II – III,   

Cykl 2 – 

elementarny

     3. 

klasa IV – V.     

Cykl 3 – średni

Szkoła średnia 

/Francja/

• czteroletnie kolegium –

odpowiednik gimnazjum 11-15 
lat

• trzyletnie liceum 

ogólnokształcące 

    lub zawodowe  15-18

Edukacja w Szwecji

Przedszkole

  

4 - 5 lat, bezpłatne

6-latki

 przygotowanie do szkoły 

nieobow.

Szkoła podstawowa i średnia I stopnia-

gimnazjum  

– od 7  - 16 lat

Szkolnictwo średnie II stopnia i 

policealne

16-19 lat :
 ogólnokształcące 3- letnie
 przyuczenie do zawodu

• Studia pedagogiczne trwają od 3 

do 5,5 roku. 

• od 1 grudnia 2013 roku 

nauczyciele pracujący w 
szkołach, zerówkach i żłobkach 
muszą posiadać 

certyfikaty 

zawodowe.

Nauczyciele 

/Szwecja/

 

”

Literatura

• D. Dziewulak. Polityka oświatowa 

Wspólnoty Europejskiej. Warszawa 1994

• J. Frątczak,  Pedagogika porównawcza WSP, 

Bydgoszcz 1995,

• Leppert R. Edukacja w świecie 

współczesnym, Oficyna Wydawnicza  Impuls  

Kraków 2000

• Oświata i wychowanie w toku przemian. 

•  red. A. Mońka-Stanikowa. Warszawa 1979

• Pachociński R., Zarys pedagogiki 

porównawczej, IBE, Warszawa 1998

• Tadeusiewicz G. , Edukacja w Europie. Wyd. 

Naukowe PWN,Warszawa-Łódź,1997

•  Wiloch T. Wprowadzenie do pedagogiki 

porównawczej. Warszawa 1970

Literatura

Definicja wychowania

• proces celowego, zorganizowanego 

działania, które zmierza do 

wywoływania określonych zmian w 

strukturze określonego podmiotu 

zgodnie z określonym: celem, 

wzorem.