Zdrowie i choroba
jako pojęcia
społeczne
Zdrowie i choroba
jako pojęcia
społeczne
Justyna Ogonowska
Aleksandra Krajewska
Ewelina Olesińska
Dominika Rotuska
Katarzyna Kuźmicz
Karolina Kłodzińska
Plan prezentacji
Zdrowie
›
definicje zdrowia
›
sposoby rozumienia zdrowia psychicznego
›
zdrowie jako zjawisko społeczne
›
promocja zdrowia
Choroba
›
choroba jako zjawisko socjologiczne
›
choroba jako dewiacja
›
choroba jako płaszczyzna konfliktu
›
choroba jako piętno
›
choroba jako źródło zależności
Zdrowie – definicja WHO
Zdrowie jest stanem pełnego
dobrego samopoczucia fizycznego,
psychicznego i społecznego,
a nie tylko brakiem choroby
lub niedomagania
(ułomności).
Socjologiczna definicja
zdrowia
Zdrowie to stan, w którym jednostka
wykazuje optymalną umiejętność
efektywnego pełnienia ról i zadań
wyznaczonych
jej przez proces
socjalizacji.
Kliniczna i potoczna
definicja zdrowia
Zdrowie to brak choroby,
dolegliwości i bólu – jest to
niewłaściwa definicja.
Zdrowie to dobrostan psychiczny.
Zdrowie to możliwość dobrego
funkcjonowania w codziennym życiu.
Definicja zdrowia wg R.Dubois
Zdrowie to nie tylko brak
choroby, lecz zespół cech
pozytywnych pozwalających
człowiekowi na wykorzystanie
wszelkich możliwości twórczych
oraz osiągnięcie siły i szczęścia.
Definicja zdrowia
wg M. Kacprzak
Zdrowie to proces dynamiczny, który
oznacza nie tylko brak choroby czy
niedomagania, lecz także dobre
samopoczucie oraz taki stopień
przystosowania się biologicznego i
społecznego do środowiska jaki jest
osiągalny dla danej jednostki w
najkorzystniejszych warunkach.
Definicja zdrowia
wg R. Bures
Zdrowie to potencjał zdolności
przystosowania się
organizmu do
wymogów
środowiska.
Negatywne definicje zdrowia
Zdrowie = brak choroby
Zdrowie = stan przeciwny chorobie
9 sposobów rozumienia zdrowia psychicznego wg J.
Sowe
Zdrowy jest każdy u którego nie występują objawy chorób
psychicznych
Zdrowy jest każdy, kto jest taki, jak większość ludzi w danej
zbiorowości
Zdrowy jest każdy , kto jest przystosowany do kultury, w której żyje
Zdrowy jest ten, kto jest przystosowany w sensie ogólnobiologicznym
do utrzymania pomyślnej egzystencji indywidualnej przez
umiejętność zaspokajania potrzeb swego organizmu
.Zdrowy jest ten, kto rozwija w pełni możliwości swojej osoby i
aktualizuje je
.Zdrowy jest ten, kto postrzega rzeczywistość i myśli o niej w sposób
realistyczny
Zdrowy jest ten, kto potrafi realizować swoje własne, zależne od
niego cele życiowe
Zdrowy jest ten, kto nie ma defektów w strukturze psychicznej i w
funkcjach psychicznych
Zdrowy jest ten, u którego elementarne procesy psychiczne i
fizjologiczne mieszczą się w granicach odpowiedniej ich siły i
wzajemnego ustosunkowania
Zdrowie jako zjawisko
społeczne
Socjologiczne sposoby badania
problematyki zdrowotnej
Badanie postaw
Badanie zachowań
Perspektywy badań nad zdrowiem
Czym jeszcze może być
zdrowie?
Zdrowie = poziom dobrego
samopoczucia
Zdrowie = wartość
Promocja
zdrowia
Europejska definicja promocji
zdrowia
Proces umożliwiający każdemu
człowiekowi zwiększenie oddziaływania
na własne zdrowie, w sensie jego
poprawy i utrzymania.
Amerykańska definicja
promocji zdrowia
Połączenie działań edukacyjnych oraz
różnego rodzaju wsparcia:
środowiskowego, politycznego,
społecznego, ekonomicznego i
prawnego sprzyjających zdrowiu.
Cele promocji zdrowia
ma na celu kształcenie u ludzi
zachowań zdrowotnych, stylu i
warunków życia sprzyjających dobremu
samopoczuciu i poprawie zdrowia
kształtowanie, wzmacnianie oraz
optymalizacja statusu zdrowotnego
jednostki i populacji
Zasady i metody promocji
zdrowia
Promocja zdrowia obejmuje
WSZYSTKICH ludzi, a nie tylko chorych
bądź zagrożonych chorobą (grupą
ryzyka)
Promocja zdrowia zajmuje się
wszystkimi czynnikami zwiększającymi
potencjał zdrowia
Współczesne strategie
promocji zdrowia
Podejście medyczne
Podejście behawioralne
Podejście edukacyjne
Podejście marketingowe
Podejście zmiany społecznej
Wnioski
Perspektywy dalszego rozwoju promocji zdrowia
są dobre, zwłaszcza gdy rozpatrujemy je w
kategoriach „myślenia życzeniowego”. Oceniając
je bezstronnie i realistycznie można się
spodziewać, iż w miarę jak rozszerzający się
sektor prywatny będzie przejmował część usług
naprawczych (leczniczych), rządy i resorty
publiczne w naturalny sposób będą skupiały
uwagą i koncentrowały środki na działanie
prewencyjne oraz promocyjne – co daje nadzieję
na istotną poprawę stanu zdrowia jednostki i
zbiorowości.
CHOROBA
JAKO ZJAWISKO SOCJOLOGICZNE
Choroba jest przedmiotem
zainteresowań trzech nauk:
Socjologii
Psychologii
Medycyny
Wymiar socjokulturowy
Wymiar psychologiczny
Wymiar biomedyczny
Czynniki socjokulturowe wpływające na
interpretację objawów choroby i rodzaj
zachowań w chorobie, sposobu leczenia,
ocenę przebiegu schorzenia i opinię
rokowania:
wiek chorego
Płeć chorego
Typ osobowości
Pozycja ekonomiczna
chorego
WSPÓŁCZESNE, KLASYCZNE
UJĘCIA CHOROBY
CHOROBA JAKO DEWIACJA
Talcott Parsons (1951)
Zalicza chorobę do
klasy zjawisk
socjologicznych ujmując
ją jako rodzaj dewiacji
społecznej. Choroba
jest tu traktowana jako
swoisty rodzaj
zakłócenia porządku
społecznego, w którym
„normę” wyznaczają
pojęcia sukcesu i
aktywizmu.
T. Parsons, twórca teorii strukturalno-funkcjonalnej
określa jednocześnie cztery podstawowe cechy roli
społecznej chorego :
Osoba chora nie jest odpowiedzialna za
swoją chorobę
Choroba może być podstawą do zwolnienia z
normalnych zadań i ról społecznych
Obowiązkiem osoby chorej jest uznanie
swego stanu zdrowia za niepożądany i
dążenie( dzięki współdziałaniu z innymi
osobami-otoczeniem społecznym) do celu,
jakim jest pełne wyzdrowienie
W celu powrotu do zdrowia chory ma
obowiązek szukania kompetentnej,
profesjonalnej pomocy medycznej.
CHOROBA JAKO PŁASZCZYZNA
KONFLIKTU
Eliot Freidson (1961; 1970)
Pojęcie dewiacji jest
jednym z głównych
elementów jego analizy.
Posługiwał się
określeniami:
dewacji pierwotnej-
Zakłócenia zdrowia
modyfikują sposób
pełnienia normalnych ról
społecznych
dewiacji wtórnej- do
społecznych konsekwencji
chorób o ciężkim
przebiegu, gdy pacjent
jest zmuszony do podjęcia
roli społecznie chorego.
Źródłem konfliktu między
chorym a terapeutą może
być:
niezgodność potocznych wyobrażeń o chorobie w
konfrontacji z charakterem specjalistycznej
wiedzy,
fakt uwikłania lekarza w wymogi współczesnej,
zbiurokratyzowanej, zorientowanej na zysk
medycyny naprawczej.
Przyczyną napięć w relacji chory-lekarz, która
wpływa na efektywność procesu leczenia,
bywają także odmienne „rzeczywistości
kulturowe” stron tej interakcji.
CHOROBA JAKO PIĘTNO
(stigma)
Piętno odnosi się do każdego stanu, atrybutu
lub cechy, która określa jednostkę jako
gorszą pod względem kulturowym.
Analizy socjologów medycyny prowadzą do
wniosku, że czynnikami wpływającymi na
stopień i charakter stygmatyzacji są miedzy
innymi: zakres domniemanej winy chorego za
swój stan, widoczność kalectwa,
nieprzewidywalność zachowań społecznych
chorego oraz nieodwracalność kalectwa.
CHOROBA JAKO ŹRÓDŁO
ZALEŻNOŚCI
W przypadku osób przewlekle chorych i
niepełnosprawnych możemy wyróżnić dwa rodzaje
zależności:
Zależność fizyczną- występuje wtedy, gdy pomoc i
wsparcie udzielane ze strony innych osób determinują
egzystencję chorego,
Zależność psychiczną- powoduje uruchomienie stosunków
zależność psychiczna zaś jest efektem przyjaźni, sympatii
czy miłości ze strony otoczenia w społecznych opierających
się na rytualizacji, etykietowaniu i izolacji
Charakter i stopień zależności psychicznej i fizycznej od
innych osób są postrzegane jako zasadniczy element
jakości życia przewlekle chorych.
INNE PERSPEKTYWY W SOCJOLOGICZNEJ
INTERPRETACJI CHOROBY
ADAPTACJA - dynamiczna zdolność
przystosowania się jednostek i grup ludzkich
do zmieniających się warunków życia w celu
zaspokajania potrzeb życiowych.
UJĘCIE SOCJOEKOLOGICZNE - przedmiotem
zainteresowań stają się dominujące choroby
przewlekłe, a zwłaszcza sposób ich unikania
dzięki profilaktyce i promocji zdrowia.
Kluczową rolę w zapobieganiu chorobom
odgrywają środowisko społeczne pacjenta i
grupa społeczna, w której żyje.