Militarne i niemilitarne
zagrożenia bezpieczeństwa
Spektrum i specyfika
Militarne i niemilitarne
zagrożenia bezpieczeństwa
Spektrum i specyfika
Specyfika zagrożeń
Dynamiczność
Zmienność
Podlegają ewolucji
Mają asymetryczny charakter
(dysproporcja potencjałów)
Wielowymiarowość
Wielopoziomowość
Analiza zagrożenia
bezpieczeństwa
Sfera
rzeczywistośc
i (charakter
obiektywny)
Sfera
rzeczywistośc
i (charakter
obiektywny)
Sfera
świadomości
(charakter
subiektywny)
Sfera
świadomości
(charakter
subiektywny)
Zagrożenie
Zagrożenie
Charakter obiektywny
Związany z realnymi, niekorzystnymi
działaniami innych uczestników
stosunków międzynarodowych,
występującymi zjawiskami lub
procesami oraz warunkującymi je
czynnikami
Charakter subiektywny
Możliwość wystąpienia jednego z
negatywnie wartościowanych zjawisk
Dotyczy sfery świadomości ośrodka
decyzyjnego, grup społecznych i
jednostek, które pewne zjawiska
postrzegają jako niekorzystne,
niebezpieczne
Paradygmat zimnowojenny
Tradycyjne (realistyczne) rozumienie
pojęcia „bezpieczeństwo”
Państwocentryzm – jedyny podmiot
oraz obiekt bezpieczeństwa stanowiło
państwo
Źródło zagrożeń: działania
podejmowane przez inne państwa –
militarne zagrożenia
bezpieczeństwa (sfera polityczno-
wojskowa)
Militarne zagrożenia
bezpieczeństwa
Niebezpieczeństwo ze strony innych
państw
Wartości chronione:
Przetrwanie państwa jako jednostki
geopolitycznej
Zachowanie integralności terytorialnej
oraz możliwie największej niezależności
politycznej
Dynamiczność i
zmienność
środowiska
międzynarodowego
, globalizacja
Dynamiczność i
zmienność
środowiska
międzynarodowego
, globalizacja
Zagrożenia są
dynamiczne,
zmienne i
podlegają ewolucji
Zagrożenia są
dynamiczne,
zmienne i
podlegają ewolucji
Spadek znaczenia
jednych zagrożeń i
wzrost znaczenia
innych
Spadek znaczenia
jednych zagrożeń i
wzrost znaczenia
innych
Modyfikacja realistycznego paradygmatu
bezpieczeństwa – nurt liberalny
Stopniowe odchodzenie, zwłaszcza w
późniejszym okresie zimnej wojny, od
rozumienia bezpieczeństwa państwa
wyłącznie w kategoriach wojskowych
Zaczęto uwzględniać czynniki
ekonomiczne zarówno jako
samodzielne składniki potęgi państw,
jak i źródła potencjalnych zagrożeń
bezpieczeństwa
Paradygmat
pozimnowojenny
Odejście od państwocentryczności paradygmatu
zimnowojennego (system międzynarodowy, państwa,
podmioty pozarządowe – określone zbiorowości
ludzkie, grupy społeczne, pojedyncze jednostki)
Wzrost zagrożeń pozamilitarnych
Wartości chronione:
Jakość życia ludzi
Dobrobyt ludzkości
Zachowanie tożsamości
Pewność szans dalszego rozwoju
Nowatorska definicja
zagrożeń bezpieczeństwa
Zagrożenie – akcja lub sekwencja wydarzeń
powodujących niebezpieczeństwo
drastycznego i dokonującego się w
relatywnie krótkim okresie obniżenia jakości
życia mieszkańców danego kraju lub (oraz)
grożącego istotnym ograniczeniem
możliwości wyborów politycznych
dostępnych rządowi państwa lub prywatnym
podmiotom pozarządowym (jednostkom,
grupom społecznym, przedsiębiorstwom) z
tego kraju
Zagrożenia militarne
współcześnie
Obecnie występują na mniejszą skalę
Wyścig zbrojeń jądrowych i
konwencjonalnych (subkontynent indyjski,
Bliski Wschód, Chiny – dozbrajanie; Iran, Korea
Północna – próba uzyskania broni jądrowej)
Rosnący handel bronią (USA – 40% udziału w
handlu światowym)
Nielegalny przemyt broni oraz materiałów
rozszczepialnych (organizacje transnarodowej
przestępczości zorganizowanej i tajne służby
wielu państw, również demokratycznych)
Zagrożenia asymetryczne
Zagrożenia kierowane przez podmioty
inne niż państwa i dysponujące
znacznie mniejszym potencjałem niż
państwa
Terroryzm międzynarodowy
Transnarodowa przestępczość
zorganizowana
Pozamilitarne zagrożenia
bezpieczeństwa
Zagrożenia polityczno-militarne
Zagrożenia ludzkiego wymiaru
bezpieczeństwa
Zagrożenia gospodarcze
Zagrożenia społeczne
Zagrożenia ekologiczne
Zagrożenia bezpieczeństwa
narodowego i międzynarodowego
Zagrożenia polityczno-
militarne
Niedostateczny rozwój wzorów
współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa
Trwanie mentalności zimnowojennej
Próby tworzenia stref wpływów
Dominacja koncepcji bezpieczeństwa
opartego na równowadze sił
Używanie siły w rozwiązywaniu sporów
wewnętrznych
Niestabilność struktur politycznych
Zagrożenia ludzkiego
wymiaru bezpieczeństwa
Naruszanie praw człowieka
Nacjonalizm
Rasizm
Ksenofobia
Szowinizm
Antysemityzm
Nieprzestrzeganie praw mniejszości
etnicznych
Fundamentalizm religijny
Nietolerancja
Zagrożenia gospodarcze
Dysproporcje rozwojowe i migracje
ludności na tym tle
Zależności państw od dostaw
specyficznych surowców
Niebezpieczeństwo zastąpienia starych
bloków wojskowych przez nowe bloki
gospodarcze
Zagrożenia społeczne
Dezintegracja społeczeństw
Marginalizacja pewnych społeczności
Niekontrolowana migracja
Handel narkotykami
Zagrożenia ekologiczne
Energetyka nuklearna i odpady
promieniotwórcze
Handel niebezpiecznymi odpadami
Technologie zagrażające rozwojowi
społeczeństw
Degradacja środowiska naturalnego
Zagrożenia bezpieczeństwa
narodowego i międzynarodowego (1)
Wzrost dostępu do technologii
produkcji broni masowego rażenia,
zwłaszcza broni jądrowej
Większe możliwości działania
transnarodowych grup przestępczych,
karteli narkotykowych, grup
terrorystycznych
Groźba załamania się cyberprzestrzeni
światowych finansów
Zagrożenia bezpieczeństwa
narodowego i międzynarodowego (2)
Powiększanie się obszarów ubóstwa
Brak zrównoważenia przepływu
wartości kulturowych
Zmiany w środowisku naturalnym
Wzrost społecznych napięć we wnętrzu
państw
Źródło: P. Latawski, Central Europe and European Security, [w:] W. Park, G. Wyn Rees [ed.], Rethinking Security in Post-
Cold War Europe, London 1998, s.89
Poziom analizy
Wymiar społeczno-
humanitarny
System (Europa)
Kultura globalna; migracje;
zorganizowana przestępczość
Subsystem (region)
Konflikty na tle kulturowym i
religijnym
Państwo
Niski poziom rozwoju
społeczeństwa obywatelskiego;
korupcja; zorganizowana
przestępczość, łamanie praw
człowieka; dyskryminacja
mniejszości etnicznych
Grupy społeczne – jednostki
Kryzys ekosystemu
Wielopoziomowość i wielowymiarowość zagrożeń
bezpieczeństwa międzynarodowego
Pozamilitarne zagrożenia
Polski (1)
Zagrożenia czy wyzwania?
Społeczno-gospodarcze: zapaść
demograficzna, spadek liczby osób
aktywnych zawodowo, zmniejszający
się wskaźnik liczby dzietności,
emigracja zarobkowa → wzrost
zadłużenia państwa, uzależnienie
surowcowe, degradacja techniczna
Pozamilitarne zagrożenia
Polski (2)
Wyzwania w obszarze bezpieczeństwa
pozamilitarnego: bezpieczeństwo
publiczne (przestępczość zorganizowana),
bezpieczeństwo informacyjne (działania
wywiadowcze), terroryzm,
bezpieczeństwo cyberprzestrzeni
(cyberprzestępczość, szpiegostwo w sieci,
hakerstwo), ochrona ludności cywilnej
(naruszenia bezpieczeństwa podczas
imprez masowych)
Podsumowanie
Wpływ procesów globalizacji
Poszerzenie zakresu zagrożeń
niewojskowych
Odejście od identyfikowania zagrożenia
ze zjawiskiem wroga
Trudność w identyfikacji, lokalizacji,
zmierzeniu i monitorowaniu zagrożeń
Poszerzenie zakresu wartości
chronionych
Zacieranie się podziału między
wnętrzem państwa i środowiskiem
międzynarodowym
Zacieranie się podziału między
bezpieczeństwem zewnętrzym i
wewnętrznym
Zmiana charakteru konfliktów
zbrojnych