MSR 39 – Instrumenty
finansowe, ujmowanie i
wycena
MSR 39 – Instrumenty
finansowe, ujmowanie i
wycena
Struktura referatu
1.
Cel referatu
2.
Hipoteza referatu
3.
Cel standardu MSR 39 ”Instrumenty finansowe,
ujmowanie i wycena”
4.
Definicje
5.
Ujęcie i wycena instrumentów finansowych
6.
Prezentacja informacji w sprawozdaniach
finansowych
7.
Porównanie rozwiązań MSR39 z UoR
8.
Wnioski
9.
Słowniczek
Cel referatu:
Celem referatu jest przedstawienie zasad
ujmowania i wyceny instrumentów finansowych i
według MSR 39 oraz ich porównanie z polskim
prawem bilansowym
Hipoteza badawcza:
Brak istotnych różnic między zasadami ujęcia i
wyceny instrumentów finansowych w polskim
prawie bilansowym a MSR 39
Cel standardu
Celem MSR 39 jest określenie zasad
ujmowania i wyceny aktywów
finansowych i zobowiązań
finansowych, a także niektórych
umów kupna i sprzedaży
niefinansowych składników
majątkowych.
Definicje
Aktywa finansowe
Zobowiązania finansowe
Instrument kapitałowy
Instrumenty finansowe
Instrumenty pochodne
Aktywa Finansowe – Aktywa pieniężne,
instrumenty kapitałowe wyemitowane przez
inne jednostki, a także wynikające z kontraktu
prawo do otrzymania aktywów pieniężnych
lub prawo do wymiany instrumentów
finansowych z inną jednostką na korzystnych
warunkach.
Zobowiązania Finansowe – Zobowiązanie
jednostki do wydania aktywów finansowych
albo do wymiany instrumentu finansowego z
inną jednostką, często na niekorzystnych
warunkach.
Instrument Kapitałowy
Kontrakt, z którego wynika prawo do majątku
jednostki, pozostałego po zaspokojeniu lub
zabezpieczeniu wierzycieli, a także
zobowiązanie się jednostki do wyemitowania
lub dostarczenia własnych instrumentów
kapitałowych.
Instrument finansowy
Instrumentem finansowym jest każdy kontrakt,
który skutkuje powstaniem składnika aktywów
finansowych u jednej jednostki i zobowiązania
finansowego lub instrumentu kapitałowego u
drugiej jednostki.
Jednostka A
(strona
kontraktu)
Jednostka B
(strona
kontraktu)
KONTRAK
T
INSTRUMEN
T
FINANSOWY
AKTYWA
Aktywa
Finanso
we
PASY
WA
AKTYW
A
PASYWA
Zobowiąz
anie
finansowe
Instrument pochodny
Instrument finansowy, który spełnia
wszystkie poniższe warunki:
Jego wartość zmienia się
Nie wymaga żadnej początkowej inwestycji
netto
Jego rozliczenie nastąpi w przyszłości
Wycena instrumentów finansowych
Dla potrzeb wyceny MSR 39 wyróżnia 4 grupy
instrumentów finansowych:
1)
Aktywa i zobowiązania finansowe wyceniane
w wartości godziwej
2)
Pożyczki i należności
3)
Inwestycje utrzymywane do terminu
wymagalności
4)
Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży
Aktywa i zobowiązania
finansowe wyceniane w
wartości godziwej przez
rachunek zysków i strat
Jest klasyfikowany jako przeznaczony
do obrotu, czyli został nabyty w celu
sprzedaży lub
przy początkowym ujęciu został
wyznaczony przez jednostkę jako
wyceniany według wartości godziwej
przez wynik finansowy
Pożyczki i należności
Są aktywami finansowymi niebędącymi
instrumentami pochodnymi o stałych lub
możliwych do ustalenia płatnościach, które nie
są kwotowane na aktywnym rynku
Nie spełniają wymogów określonych w
definicji aktywów wycenianych w wartości
godziwej przez wynik finansowy bądź aktywów
dostępnych do sprzedaży
Inwestycje utrzymywane
do terminu wymagalności
Aktywa finansowe nie będące
instrumentami pochodnymi z
ustalonymi lub możliwymi do
określenia płatnościami oraz
ustalonym terminie wymagalności,
które jednostka ma zamiar i jest w
stanie utrzymać je w posiadaniu do
upływu terminu wymagalności.
Aktywa finansowe dostępne do
sprzedaży
Aktywa finansowe nie będące
instrumentami pochodnymi, które
zostały wyznaczone jako dostępne do
sprzedaży, nie mieszczące się w
żadnej z wymienionych wyżej grup
instrumentów finansowych
MSR 39 przewiduje również dwie
kategorie ujmowania dla zobowiązań
finansowych:
1) Zobowiązania finansowe
wyceniane w wartości godziwej przez
wynik finansowy
2) Pozostałe zobowiązania
finansowe
Wycena Instrumentów finansowych
Aktywa finansowe
Metoda wyceny
Przeznaczone do obrotu
Wartość godziwa
Pożyczki i należności
Skorygowana cena nabycia
Utrzymane do terminu
wymagalności
Skorygowana cena nabycia
Dostępne do sprzedaży
Wartość godziwa
Zobowiązania finansowe
Metoda wyceny
Przeznaczone do obrotu
Wartość godziwa
Pozostałe zobowiązania
Skorygowana cena nabycia
Wartość godziwa
Wartość godziwa to kwota, za jaką dany
składnik aktywów mógłby zostać wymieniony,
a zobowiązanie uregulowane na warunkach
transakcji
rynkowej,
pomiędzy
zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi,
niepowiązanymi ze sobą stronami.
Skorygowana cena
nabycia
To cena nabycia, w jakiej składnik
aktywów finansowych lub zobowiązań
finansowych został po raz pierwszy
wprowadzonych do ksiąg rachunkowych,
pomniejszona
o
spłaty
wartości
nominalnej, skorygowana o skumulowaną
kwotę zdyskontowanej różnicy między
wartością początkową składnika i jego
wartością
w
terminie
wymagalności,
wyliczoną za pomocą efektywnej stopy
procentowej.
Przykład
Jednostka zakupiła 1000 sztuk 4-letnich
obligacji, o wartości nominalnej 100 złotych,
płacąc za każdą 80 złotych. Koszty prowizji
wyniosły 1600 złotych. Aktywa finansowe
wprowadzane do ksiąg rachunkowych w
wartości godziwej poniesionych wydatków,
czyli
81600
złotych
(1000*80+1600).
Zakładamy, że obligacje będą utrzymane do
terminu
wymagalności,
czyli
na
dzień
bilansowy musza zostać wycenione w
skorygowanej cenie nabycia.
Rozwiązanie
Ustalamy efektywną stopę procentową:
100 000 = 81 600*(1+IRR
)^4,
po przekształceniach otrzymujemy
IRR=5,215%
Skorygowana cena nabycia obligacji w
kolejnych latach:
Po 1 roku: 81 600 * 105,215% = 85 855 zł
Po 2 roku: 85 855 * 105,215% = 90 332 zł
Po 3 roku: 90 332 * 105,215% = 95 043 zł
Po 4 roku: 95 043 * 105,215% = 100 000 zł.
Utrata własności i nieściągalność
Aktywa wyceniane według zamortyzowanego
kosztu – różnica między kwotą przenoszoną a
przyszłymi przepływami środków pieniężnych
dyskontowanymi pierwotnej efektywnej stopy
procentowej.
Aktywa wyceniane w cenie nabycia – różnica
między kwotą przenoszoną a wartością
bieżącą netto.
Przykład
Spółka Omega w czerwcu 2004 roku udzieliła spółce
Alfa 3-letniej pożyczki w wysokości 200 000 zł.
Pożyczka ma by spłacona wraz z odsetkami w
kwocie 270 000 na koniec okresu objętego umową,
tj. 30.06.2007 roku. Po dwóch latach okazało się, że
spółka Alfa wpadła w tarapaty finansowe. W toku
renegocjacji umowy obniżono kwotę do spłaty w
2007 roku do wysokości 230 000 zł.
Udzielona pożyczka jest wyceniana w skorygowanej
cenie nabycia.
Rozwiązanie
Wewnętrzna stopa zwrotu IRR (dla warunków
początkowych umowy) = 10,521%
Skorygowana cena nabycia instrumentu:
- na 30.06.2005 r. = 200 000 * 1,10521 = 221 042 zł
- na 30.06.2006 r. = 221 042 * 1,10521 = 244 298 zł
Po drugim roku (na dzień 20.06.2006 r.) w związku ze
zmian warunków umowy należy dokona odpisu
aktualizującego. Ustalamy bieżącą wartość pożyczki
(na dzień 30.06.2006 r.) po obniżeniu kwoty kocowej
spłaty. W tym celu dyskontujemy kwot do spłaty za
pomoc efektywnej stopy procentowej IRR:
230 000 / 1,10521 = 208 105 zł.
Rozwiązanie
Wartość pożyczki wynikająca z ksiąg rachunkowych
na dzień wyceny = 244 298 zł,
Kwota możliwa do odzyskania = 208 105 zł,
Wysokość odpisu aktualizującego z tytułu trwałej
utraty wartości = 244 298 – 208 105 = 36 133 zł
(koszty finansowe).
Wycena instrumentu według skorygowanej ceny
nabycia na kolejne lata będzie następująca:
- na 30.06.2006 r. = 208 105 zł
- na 30.06.2007 r. = 208 105 * 1,10521 = 230 000
zł.
Grupa
Ujęcie w sprawozdaniu
finansowym
1) Aktywa finansowe wycenione
w wartości godziwej przez
wynik finansowy,
2) Zobowiązania przeznaczone
do obrotu
Zmiany wartości ujmowane są
w wyniku finansowym
bieżącego okresu, jako
przychody lub koszty finansowe.
1) Aktywa utrzymywane
do terminu zapadalności
2) Pożyczki udzielone
i należności własne
3) Pozostałe zobowiązania
finansowe
Zmiany wartości korygują
wartość wycenianego składnika
oraz są ujmowane w wyniku
finansowym bieżącego okresu
sprawozdawczego.
1) Aktywa finansowe dostępne
do sprzedaży
Zmiany wartości godziwej
ujmowane są w kapitale
z aktualizacji wyceny.
W przypadku instrumentów
dłużnych naliczone odsetki
ujmuje się bezpośrednio
w rachunku zysków i strat.
1) Aktywa i zobowiązania
finansowe przeznaczone
do obrotu oraz dostępne
do sprzedaży, dla których nie
można ustalić wartości godziwej
Odpisy związane z utratą
wartości odnoszone są w koszty
finansowe.
Agora SA - Bilans
Rachunek zysków i strat
MSR 39 a Ustawa o Rachunkowości
MSR 39
Ustawa o
Rachunkowości
Pojęcie: Instrument
finansowy
W ustawie nieco zawężona
w stosunku do MSR m.in. o
niektóre gwarancje
finansowe oraz aktywa i
zobowiązania z tytułu
kapitałowych świadczeń
pracowniczych
Ujmowanie i wycena utraty
wartości
Ich ujęcie i wycena nastąpi
wtedy gdy zaistnieją
obiektywne dowody, że
dany składnik w przyszłości
nie przyniesie oczekiwanych
przepływów pieniężnych.
Dodatkowo określa sposoby
rozliczenia utraty wartości
dla różnych grup aktywów
finansowych
Instrument złożony
Przewiduje podział na część
kapitałową i dłużną
Brak takiego podejścia w
UoR
Wnioski
Polska ustawa o rachunkowości w
znacznym zakresie jest zgodna z wieloma
rozwiązaniami proponowanymi przez
Międzynarodowe Standardy
Sprawozdawczości Finansowej, nie jest jednak
aż tak szczegółowa. Stwarza wiele możliwości
interpretacji. Standardy, choć spotykają się z
krytyką nadmiernej ogólności, cechują się o
wiele większą precyzją.
Słowniczek
Instrumenty finansowe - Financial
Instruments
Instrument pochodny – Derivative Instrument
Pożyczki i należności - Loans and receivables
Aktywa utrzymywane do terminu
wymagalności - Held-to-maturity investments
assets
Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży –
Available for sale financial assets