Leczenie zarażeń 

pasożytniczych

 

Ogólne zasady. 

Pierwotniaki i robaki są

 eukariontami  

( komórki 
z jądrami zawierającym chromosomy i otoczone błoną 
jądrową). 
Ich szlaki biochemiczne często  znacznie różnią się od 
występujących 
u bakterii, ale są podobne do ludzkich. Większość leków 
przeciwbak- teryjnych jest nieskuteczna przeciwko 
pasożytom i niewiele jest potencjalnych celów działania 
leków przeciwpasożytniczych. Liczba dobrych środków 
przeciwpasożytniczych jest stosunkowo niewielka, 
a niektóre leki z wyboru stosuje się już od dziesiątków lat.

Leki 

przeciwpierwotniakowe

Leki stosowane do leczenia amebiozy, 

trychomonadozy, cyklosporiazy i giardiazy

 a.  Metronidazol  

- jest skuteczny przeciwko 

Trichomonas, Entamoeba, Giardia i Balantidium.

 b. Chlorowodorek chinakryny (mepakryna)

     Wskazania. Chlorowodorek chinakryny jest 

skuteczny przeciwko Giardia.

     Mechanizm działania. Uważa się, że 

chlorowodorek chinakryny wiąże się między 
dwoma nićmi DNA, nie pozwalając  na 
transkrypcję RNA.

 c. Jodochinol - jest wskazany do leczenia 

bezobjawowej amebiozy i zakażeń 
Dientamoeba fragilis.

 d.  Amfoterycyna B  - wskazania: 

pierwotne, amebowe zapalenie opon 
mózgowo-rdzeniowych i mózgu, zakażenia 
ośrodkowego układu nerwowego przez 
gatunki Acanthamoeba oraz leiszmanioza.

 e. Izetionian propamidyny - stał się 

ostatnio lekiem zalecanym do leczenia 
zapalenia rogówki spowodowanego przez 
Acanthamoeba, zwykle w skojarzeniu z 
neomycyną.

Leki w leczeniu 

trypanosomiozy

a.  Nifurtymoks - jest skuteczny przeciwko Trypanosoma cruzi, 

czynnikowi etiologicznemu w chorobie Chagasa.

b.  Allopurinol - stosuje się w leczeniu choroby Chagasa; jest 

także skuteczny w leczeniu leiszmaniozy.

c.  Suramina - jest stosowana w leczeniu wczesnego stadium 

śpiączki afrykańskiej (lek ten nie przechodzi przez barierę 
krew-mózg, jest więc nieskuteczny w zaawansowanej postaci 
choroby). Jest także używany jako lek zabijający makrofilarie  
w onchocerkozie.

d.  Melarsoprol  -  wskazania – ponieważ melarsoprol 

przechodzi przez barierę krew-mózg, jest użyteczny w 
leczeniu późnego stadium śpiączki afrykańskiej (afrykańskiej 
trypanosomozy), kiedy proces chorobowy toczy się w mózgu.

e.  Eflornityna - jest stosowana  do leczenia śpiączki 

afrykańskiej.

Leki w leczeniu 

leishmaniozy

    Pięciowartościowe związki antymonu, 

np. styboglukonian sodu i antymonian 
megluminy, są lekami z wyboru w 
leczeniu leiszmaniozy. Związki te są 
redukowane do form trójwartościowych. 
W tej formie unieczynniają grupy 
sulfhydrylowe w białkach oraz zaburzają 
enzymy biorące udział w glikolizie i 
cyklu kwasów trójkarboksylowych (TCA).

Leki w leczeniu malarii

a.  Chlorohina 

- jest wciąż zalecana do leczenia 

niepowikłanych postaci malarii.

b.  Fanzydar 

(sulfadoksyna-pirymetamina - jest zalecany 

do leczenia powikłanej malarii, opornej na chlorochinę.

c.   Prymachina 

jest szczególnie skuteczna w eliminacji 

wątrobowych hipnozoitów Plasmodium vivax.

d.   Proguanil 

- jest stosowany w zapobieganiu nawrotom 

    malarii.

e.  Qinghaosu (artemizynina) 

jest laktonem 

seskwiterpenu wyekstrahowanym z Artemisia, zioła 
używanego przez wieki w Chinach do leczenia chorych 
na malarię

Malarone – 250 mg atowakwonu i 100 mg proguanilu – 
ostatnio zalecany w profilaktyce malarii.

Leki p/ toksoplazmozie

a.  Pirymetamina -  w leczeniu 

toksoplazmozy lek ten zwykle 
jest stosowany w skojarzeniuz 
sulfadiazyną i spiramycyną lub 
klindamycyną.

b.  Trymetoprym-

sulfametoksazol / biseptol /

Leki  p/ pneumocystis 

carinii

a. Trymetoprym-sulfametoksazol  biseptol jest 

lekiem 
z wyboru przeciwko P. carinii, a stosowany jest 
także w leczeniu zakażeń Toxoplasma 
i  Plasmodium. 

b. Pentamidyna - jest lekiem alternatywnym 

w stosunku do trymetoprymu-sulfametoksazolu 

w leczeniu zakażeń wywołanych przez 
Pneumocystis, a jest także lekiem drugiego 
rzutu stosowanym 
w leiszmaniozie i śpiączce afrykańskiej.

Antybiotyki o właściwościach 

przeciwpasożytniczych.

    Środki i wskazania - 

Doksycyklina jest lekiem z 
wyboru w zakażeniu Balantidium, 
ma również aktywność wobec 
Plasmodium.

    Klindamycyna i tetracykliny 

wykazują aktywność przeciwko 
Babesia, Plasmodium  
i Entamoeba.

Leki  p/ robakom

a.  Benzimidazole (mebendazol, tiabendazol) - mebendazol 

jest lekiem 

z wyboru w leczeniu większości zarażeń pokarmowych robakami 
obłymi (Enterobius, Trichuris, Ascaris i tęgoryjcem). Jest również 
skuteczny przeciwko niektórym pokrewnym tkankowym robakom 
obłym (Capillaria philippinensis, Strongyloides i Trichinella).

 Tiabendazol 

jest lekiem z wyboru w leczeniu zakażeń Capillaria 

hepatica, Strongyloi des i pasożytami odpowiedzialnymi za trzewną i 
skórną postać larva migrans.

b. Iwermektyna  

jest lekiem przeciwpasożytniczym o szerokim zakresie 

działania. Jest lekiem z wyboru w onchocerkozie i ma zastosowanie 
w profilaktyce zarażeń wywołanych przez Dirofilaria immitis. Wykazuje 
również pewne działanie przeciwko Ascaris, Strongyloides i 
Wuchereria.

c.  Pirantel - 

skutecznie działa przeciwko jelitowym robakom obłym 

(np. Ascaris, tęgoryjec).

d. Cytrynian dietylkarbamazyny (DEC) -  

jest lekiem z wyboru w 

leczeniu filariozy chłonnej i loarozy. a także jest skuteczny przeciwko 
robakom obłym, które wywołują trzewni i skórną postać larva 
migrans.

Leki p/płazińcom i 

przywrom

a. Prazykwantel - jest lekiem z wyboru przeciwko 

najważniejsza przywrom i płazińcom, z wyjątkiem 
Fasciola.

b. Niklozamid - ma silne działanie przeciwko wielu 

płazińcom, łączniez Diphyllobotrium, Taenia i 
Dipylidium. Jest słabo wchłaniany z przewodu 
pokarmowego gospodarza, co ogranicza jego 
toksyczność.

c.  Bitionol -  jest lekiem z wyboru w leczeniu zarażeń 

motylicami, jest wysoce skuteczny przeciwko 
paragonimozie oraz w niektórych zarażeniach robakami 
płaskimi.

d.   Albendazol jest lekiem z wyboru w echinokokozie i 

neurocystycerkozie.

    Oporność na leki 

przeciwpasożytnicze. 

Pasożyty 

rozmnażają się szybko i prędzej 
czy później powstaje oporność na 
leki stosowane w leczeniu 
zarażeń tymi pasożytami. 
Oporność rozwinęła się w sposób 
najbardziej widoczny w 
gatunkach Plasmodium, które są 
obecnie prawie powszechnie 
oporne na chlorochinę.