Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa 

w Ciechanowie

Wydział Ochrony Zdrowia

Noworodek donoszony

Oddział neonatologiczny

dr Bożena Ostrowska

NOWORODEK DONOSZONY

System „rooming in” – matka – 

dziecko

Jeżeli stan noworodka jest dobry, trafia 

on jak najszybciej do matki i przebywa z 

nią od chwili narodzin.  W większości 

szpitali dziecko przebywa cały czas z 

matką w sali typu "rooming in", pod 

okiem  pielęgniarki lub położnej, która 

pomaga 

i uczy opieki nad noworodkiem, 

szczególnie jeżeli kobieta jest młoda i 

niedoświadczona. Nad matką 

i jej dzieckiem opiekę  sprawuje również 

lekarz neonatolog i położnik.

 

Pobyt w oddziale noworodkowym skraca się 
do minimum. Dawniej po fizjologicznym 
porodzie dziecko znajdowało się w szpitalu 
minimum przez 5 dni, obecnie jego pobyt 
trwa zazwyczaj 3 dni. Niekiedy po 
prawidłowym porodzie matka z nowo 
narodzonym dzieckiem może wyjść ze 
szpitala nawet po 12 godzinach, jeśli sobie 
tego życzy, a lekarz stwierdza, że stan 
noworodka jest dobry oraz nie ma żadnych 
danych wskazujących na możliwość   
wystąpienia u dziecka powikłań (np. konflikt 
Rh).

Stany przejściowe noworodka

Żółtaczka fizjologiczna  

- to charakterystyczne 

zabarwienie skóry, które może pojawiać się w 2 a 
nawet 3 dobie życia i znika powoli po ok. 10 dniach. 
U około 60% noworodków dochodzi do podwyższenia 
stężenia bilirubiny we krwi i pojawienia się 
typowego pomarańczowego zabarwienia skóry. 
Dzieje się tak dlatego, że w życiu 
wewnątrzmacicznym z uwagi na względny niedobór 
tlenu dziecko ma więcej krwinek czerwonych 
przenoszących tlen. Po urodzeniu są one mu już 
niepotrzebne, więc krwinki te rozpadają się i 
powstaje z nich bilirubina, co powoduje przejściową 
fizjologiczną żółtaczkę.
Postepowanie:
Jak najwcześniej po porodzie przystawić dziecko do 
piersi
W warunkach szpitalnych w przypadku wysokiego 
stężenia bilirubiny we krwi stosuje się fototerapię

Stolce przejściowe
Pierwszy stolec, nazywany smółką

, to lepka 

zielonoczarna substancja obecna w jelitach dziecka w 
trakcie jego życia płodowego. Smółka zostaje 
wydalona przez noworodka w pierwszych kilku 
dobach życia. Następnie stolce są już tylko nią 
podbarwione (tzw. stolce przejściowe). Około 4.-5. 
doby życia noworodki oddają już żółte, prawidłowe 
stolce. Niemowlę karmione piersią oddaje przeciętnie 
kilka stolców dziennie (luźnych, złocistego koloru). 

Przejściowa biegunka noworodków 

-  jest   

stanem fizjologicznym. Dzieje się tak, gdyż przewód 
pokarmowy dziecka przystosowuje się stopniowo do 
trawienia cukru zawartego w pokarmie kobiecym. 
Trawienia cukru zwanego laktozą noworodek musi się 
„nauczyć”. Dlatego w jego przewodzie pokarmowym 
wytwarza się coraz więcej enzymu pomagającego w 
trawieniu.

Jeśli pokarm nie jest strawiony do 
końca, działa fermentacyjnie - ściąga 
wodę do jelit, co powoduje   rzadkie i 
pieniste stolce. Dziecko bardzo głodne, 
wypija więcej mleka niż jest mu to 
potrzebne i wtedy także pojawiają się 
objawy przypominające biegunkę. Są 
jednak dzieci, które oddają w okresie 
karmienia do 10 i więcej stolców 
dziennie. Bywają też takie, które 
wydalają jeden stolec na kilka dni. 
Obydwie sytuacje mogą być fizjologią.

Z „przejściową biegunką", która 
wówczas powstaje, można sobie 
poradzić. Aby jej zapobiec, należy 
pilnować, aby dziecko nie najadało 
się na raz za dużo. Przed podaniem 
piersi ściąga się trochę pokarmu i 
skraca czas karmienia (dziecko 
zamiast 20 ssie 10 minut, a po 
godzinie znów 10 minut).

Kryza płciowa

Jest to stan będący następstwem działania na 
noworodka hormonów kobiecych matki, 
dotyczy dziewczynek i chłopców w tym 
samym stopniu. 
Około 3-7 doby życia daje się zauważyć 
obrzęk gruczołów piersiowych dziecka i 
obecność w nich wydzieliny (tzw. mleko 
czarownic). Dodatkowo u dziewczynek około 7 
doby życia można zaobserwować niewielki 
obrzęk sromu i krwawe podplamianie, które 
może potrwać kilka dni.
Stan ten nie wymaga żadnych interwencji, 
cofa się samoczynnie, wskazana jest jedynie 
delikatna pielęgnacja.

Fizjologiczny spadek masy ciała 

- 

prawie wszystkie noworodki tracą na 
wadze (5-10%) w ciągu pierwszych pięciu 
dni życia. Taki spadek trwa przez parę 
dni. Potem waga dziecka wzrasta. Do 10 
doby życia dziecko ma czas na 
powrócenie do urodzeniowej masy ciała.
Małym spadkom masy ciała i szybkiemu 
powrotowi do masy urodzeniowej 
sprzyjają:
Unikanie przegrzania
Jak najwcześniejsze przystawianie do 
piersi
Częste karmienie – na żądanie

Gorączka przejściowa

W chwili porodu temperatura ciała noworodka wynosi 

37,5 – 

38°C., 

a w ciągu następnych 10 minut 

obniża się o 3°C. 

Noworodki nie mają mechanizmów odpowiedzialnych za 
termoregulację, dlatego od odpowiedniej opieki zależy 
temperatura ich ciała. Na spadek własnej temperatury ciała 
organizm odpowiada niekontrolowanym podwyższeniem 
temperatury.
Wystąpienie fizjologicznej gorączki zwykle pokrywa się ze 
szczytem spadku masy ciała. Konsekwencją zaniedbanej 
gorączki przejściowej mogą być obniżenie ciśnienia krwi, utrata 
wody z organizmu, zagrożenie bezdechami i drgawkami 
gorączkowymi. 

Zapobiega się jej poprzez:

•Jak najwcześniejsze przystawianie do piersi;

•Jak najczęstsze karmienie;

•Lekkie ubieranie;

•Utrzymanie temperatury pomieszczenia na poziomie 20 – 
22°C;

•Utrzymanie wilgotności powietrza na poziomie ok 50%.

Rumień toksyczno – alergiczny

Jest to wysypka grudkowo – plamista, 
widoczne są drobne (1-3 mm) plamki 
z grudką i/lub pęcherzykiem w części 
centralnej. Zlokalizowane są głównie 
na tułowiu, nie występuje na 
kończynach i błonach śluzowych.
Rumień pojawia się w ciągu 
pierwszych 48 godzin, a najbardziej 
widoczny jest w pierwszych godzinach 
życia noworodka.

Zaburzenia krzepnięcia
Są one następstwem fizjologicznie 
niższych stężeń czynników 
krzepnięcia i niższej ilości płytek 
krwi. Stan ten pojawia się w 3-4 
dobie życia i ustępuje w 7-10 dobie. 
Objawami są krwawienia z 
przewodu pokarmowego, 
krwawienia z pępowiny.
Do działań profilaktycznych należy 
podanie witaminy K w dawce 0,5 
mg (domięśniowo) lub 2 mg 
(doustnie) w pierwszej dobie życia.

Obserwacja i pielęgnacja noworodka donoszonego

Ogólny wygląd, ułożenie noworodka 

Proporcje ciała noworodka są odmienne od człowieka 
dorosłego. Noworodek ma dużą głowę, długi tułów i 
krótkie kończyny. Klatka piersiowa jest stosunkowo 
mała, a brzuch stosunkowo duży. Obwód głowy u 
noworodka jest większy od obwodu klatki piersiowej. 
Po urodzeniu ułożenie noworodka przypomina 
ułożenie płodowe - zgięte kończyny górne i dolne, 
pochylona ku przodowi głowa. Zdrowy noworodek ma 
zgięte kończyny w stawach kolanowych i łokciowych. 
U nowo urodzonego dziecka obserwuje się szereg 
odruchów należących do fizjologii tego okresu. 
Należą do nich: odruch ssania, szukania, chwytny, 
podparcia, kroczenia, obejmowania (odruch Moro).

 

Odruch ssania 

Dzięki niemu noworodek zaspokaja głód 
i uspokaja się. Ten odruch wykształca 
się już w życiu płodowym (ok. 34. 
tygodnia ciąży).  Przez pierwsze trzy 
miesiące noworodek  ssie wszystko, co 
trafi do jego buzi – nie tylko pierś 
mamy, ale także smoczek, brzeg 
kołderki  palec. Robi tak nawet wtedy, 
gdy nie będzie głodny.  
Odruch ten 

zanika

 około 12. miesiąca, 

ale już od szóstego maluch ssie 
świadomie (tylko gdy jest głodny).

 

Odruch  szukania piersi

Przy delikatnym dotknięciu policzka 
noworodka   (tuż przy kąciku ust), 
odwróci głowę w stronę  ręki, 
otworzy szeroko buzię i wysunie 
język. Ten odruch – szukania, 
ryjkowy – pomaga dziecku 
odszukać brodawkę piersiową 
podczas karmienia.  
Odruch ten zanika stopniowo w 
trzecim lub czwartym miesiącu 
życia.

Odruch chwytny

 Kiedy przyciśnie się palec do 
wewnętrznej strony dłoni dziecka, ono 
natychmiast ją zaciska. Chwyt bywa tak 
silny, że można nawet malca unieść.  Z 
czasem ten odruch zanika po to, by 
malec nauczył się świadomie chwytać 
wybrane zabawki, otwierać i zamykać 
dłoń.
Odruch ten 

zanika

  około trzeciego 

miesiąca życia dziecka.

Odruch  odpychania nogami

Po położeniu noworodka na brzuszku i 
dotknięciu jego stópki  - wyprostuje ją, a 
za chwilę ponownie zegnie. Gdy to samo  
zrobimy  z drugą stópką, dziecko zacznie 
pełzać przed siebie. Odruch pełzania jest 
oznaką zdrowia dziecka. Odruch ten  
może też być przydatny,  przy wczesnej 
nauce pływania.  
Odruch ten 

zanika

  około trzeciego 

miesiąca życia.

Odruch kroczenia

To odruch chodu automatycznego. Gdy lekarz 
przytrzyma noworodka tak, by jego stópki 
dotykały twardego podłoża, podniesie ono 
najpierw jedną nóżkę i wysunie ją przed 
siebie, potem drugą. Jakby próbowało 
chodzić. Gdy   się  noworodka poprowadzi 
(podtrzymując pod pachami), 

zacznie 

„maszerować”. 

 

Odruch automatycznego chodzenia 
najczęściej pojawia się około czwartej doby 
życia i nie ma nic wspólnego 
z właściwym chodzeniem.
Odruch ten 

zanika 

wcześnie, bo w czwartym, 

szóstym tygodniu życia, a najpóźniej 
w czwartym miesiącu.

Odruch Moro  - obejmowania 

Jeśli  coś stuknie  lub z zaskoczenia  
podnosi się noworodka do góry, to 
wówczas  energicznie odrzuci i 
wyprostuje rączki, a po kilku sekundach 
skuli się, przywiedzie do tułowia rączki, 

jakby chciał się objąć. 

 
Odruch ten 

zanika 

około szóstego 

miesiąca życia dziecka. Jeśli nie, może 
to świadczyć o pewnych problemach 
neurologicznych. 

Odruch Babińskiego – „podnoszenie 
palucha”

Na łaskotanie zewnętrznej krawędzi stóp 
noworodek reaguje zupełnie inaczej niż 
dorosły. Nie kuli ich, ale raczej 
rozczapierza paluszki, a paluchy odgina 
ku górze. 
Taką reakcję maleństwa nazywa się 
odruchem Babińskiego. 

Odruch ten 

zanika

 stopniowo między 

szóstym a 24. miesiącem.

Skręcanie tułowia

Dziecko  układamy na brzuszku. Palcem 
 rysujemy  linię wzdłuż jego kręgosłupa, 
np. z prawej strony.  Noworodek  od 
razu lekko skręci ciało w prawo. Jeśli   
odruch ten utrzymuje się  zbyt długo, 
może   świadczyć o tym, że dziecko jest 
zbyt wiotkie, czyli ma   słabe napięcie 
mięśniowe, natomiast  jeśli  napięcie 
mięśniowe u noworodka jest zbyt duże,  
 odruch  ten może  nie występować. 
Odruch ten

 zanika 

około szóstego 

miesiąca.

Ciało noworodka 

- jest pokryte warstwą białej 

substancji ochronnej, 

mazi płodowej

, która 

chroni przed maceracją 
w środowisku płynu owodniowego. Maź 
płodowa zawierając duże stężenie przeciwciał, 
chroni także płód w czasie trwania ciąży przed 
czynnikami infekcyjnymi znajdującymi  się w 
płynie owodniowym. Do niedawna zaraz po 
narodzinach dziecko było kąpane. Maź płodową 
zmywano mydłem i wodą, a noworodek był 
ubierany. Pozbawiano w ten sposób skórę 
dziecka ochronnej warstwy łoju, co sprzyjało 
rozwojowi zakażeń skórnych. Obecnie 
noworodka nie kąpie się od razu i pierwsza 
kąpiel odbywa się po paru godzinach. Pozwala 
to na wchłonięcie się gotowych przeciwciał ze 
skóry do krwi, co zwiększy odporność dziecka.

Skóra noworodka 
Po urodzeniu jest zmacerowana, gdyż 
dziecko podczas ciąży było w środowisku 
wodnym. Ta pierwsza warstwa skóry musi 
się złuszczyć po urodzeniu.
Często na nosie i policzkach u 
noworodków w kilka dni po urodzeniu 
pojawiają się bardzo drobne, białe 
kropeczki, tzw. trądzik noworodków. 
Wiąże się on z zaczopowaniem ujść 
gruczołów łojowych. Jest to fizjologia i nie 
zaleca się z tego powodu stosowania 
żadnych leków.

Pępek noworodka 

Pępek noworodka powinien mieć kontakt z 
powietrzem i być na wierzchu. Nie trzeba 
przykrywać go bandażem czy opatrunkiem, 
tylko przemywać spirytusem monopolowym 
96%. Najlepiej gdy jest suszony pod 
bawełnianym kaftanikiem, a nie pod ceratką. 
Jeżeli dziecku zakładamy pieluchy jednorazowe, 
oddzielenie się kikuta pępowiny może się 
przedłużyć, gdyż w pieluchach jednorazowych 
znajduje się ceratka, która powoduje, że 
pępowina wysycha wolniej. Zaleca się pieluszkę 
w tym miejscu odwinąć albo naciąć.

Włosy  

Noworodek, nawet donoszony, może 
być częściowo pokryty, np. na czole, 
plecach, małżowinach usznych 
cienkimi włoskami, które wypadają 
pod koniec pierwszego tygodnia 
życia (jest to tzw. lanugo, czyli 
meszek płodowy). Niektóre 
noworodki 
rodzą się łyse, inne z włosami na 
główce. Włosy noworodkowe 
wypadają i są zastąpione nowymi.

W górnej części głowy noworodka 
wyczuwa się pulsujące ciemiączko

, 

czyli obszar znajdujący się między 
jeszcze nie zrośniętymi kośćmi czaszki. 
Dzięki takiej budowie głowy maleńkiego 
dziecka jego czaszka może przybrać 
odpowiedni kształt podczas 
przechodzenia przez kanał rodny. 
Obecność ciemiączka umożliwia 
prawidłowy rozwój mózgu.

Niekiedy dziecko po porodzie ma 
opuchnięte oczy,

 a jego białka są 

przekrwione od wysiłku. Zazwyczaj nie 
jest to objaw chorobowy i ustępuje około 
2-3 doby.

Przedgłowie. 

Jest to obrzęk tkanek miękkich główki, do 

którego dochodzi podczas szczególnie długo trwającego 
porodu. Zanika w pierwszych dobach życia.

Naczyniaki płaskie. 

Są to różowe, różnokształtne 

plamy, występujące najczęściej na powiekach, twarzy 
lub karku. Nazywane są też dziobnięciem bociana. 
Bledną zazwyczaj w pierwszym roku życia i nie 
wymagają leczenia.

Wybroczyny. 

Są to ciemnoczerwone drobne plamy, 

znajdujące się najczęściej na czole i twarzy dziecka. 
Powstają zazwyczaj, gdy rodzące się dziecko jest duże 
lub rodzi się bardzo szybko. Zanikają w ciągu kilkunastu 
dni.

 

Pierwszy mocz 

pojawia się w ciągu 

pierwszych 48 godzin życia. Niekiedy na 
pieluszce można zaobserwować 
pomarańczowo-ceglasty osad. Są to 
moczany, wydalane z moczem przez 
noworodka.

Pierwszy stolec 

– lepkka i gęsta smółka – 

wydalany jest przez około 2 doby. Potem 
pojawiają się stolce przejściowe o 
zielonobrutanym kolorze i luźniejszej niż 
smółka konsystencji. Stolce właściwe mają 
konsystencję musztardy i kolor jajecznicy. 
Zależnie od ilości karmień, występują 10-12 
razy w ciągu doby.