Postanowienia Komitetu Bazylejskiego I, II, II oraz dyrektywy Solovency I i II

Bazylejski Komitet Nadzoru

Bankowego

Instytucja powstała pod koniec 1974 roku

przy Banku Rozrachunków Międzynarodowych
w Bazylei, utworzona przez prezesów banków
centralnych państw należących do Grupy
Dziesięciu (G10).

Opracowała zbiór zalecanych praktyk

rynkowych
w zakresie zarządzania ryzykiem finansowym
w sektorze bankowym, bezpieczeństwa oraz
poziomu

kapitałów

koniecznego

utrzymywania

przez

banki.

Dokumenty

wydawane  przez  komitet  wprowadzane  są  nie
tylko  przez  państwa  będące  jego  członkami,
lecz  także  przez  państwa,  w  których
funkcjonują  banki  międzynarodowe.  Pierwsze
opracowania

tym

zakresie

zostały

opublikowane w 1988 roku i nazywane są
Umową Kapitałową.

I Umowa Kapitałowa 1988r. –

Bazylea I

zawierała zestaw regulacji kapitałowych

dla międzynarodowych banków



tzw.  współczynnik  wypłacalności  (solvency  ratio),
czyli  wymóg  kapitałowy  ważony  ryzykiem
(risk-weighted capital requirements), który obliczany
był  jako  iloraz  kapitałów  własnych  do  aktywów  (i
zobowiązań  pozabilansowych)  ważonych  ryzykiem;
minimalna wartość nie może być mniejsza niż 8%.

Postanowienia Umowy zostały wdrożone przez

państwa będące członkami Komitetu, a także wiele
innych krajów, w tym przez Polskę.

Umowa Kapitałowa z założenia nie miała być

statyczna w czasie, wniesiono do niej kilka
poprawek.

Najistotniejszą z nich było wprowadzenie w 1996

roku kategorii ryzyka rynkowego z uwagi na wzrost
jego znaczenia w działalności banków. Określono w
niej wymogi kapitałowe z tytułu narażenia na ryzyko
rynkowe [Amendment to the Capital Accord, 1996].

Pomimo dokonanych poprawek tempo przeobrażeń

rynków finansowych, a także działalności banków
wynikające ze wspomnianych na początku rozdziału
procesów, wymusiło konieczność skonstruowania
nowej umowy.

Nowa Umowa Kapitałowa

2004r.- Bazylea II

Zrewidowana wersja powstałej w 1988 r.

Umowy Kapitałowej, dotyczącej struktury oceny
adekwatności kapitałowej instytucji finansowych
(Bazylea I)

Intencją Nowej Umowy Kapitałowej było

wzmocnienie bezpieczeństwa i stabilności
międzynarodowego systemu bankowego oraz
poprawa

sposobu

określania

wymogów

kapitałowych banku w zależności od poziomu
ponoszonego ryzyka i rozmiarów prowadzonej
działalności.

W porównaniu z Umową Kapitałową, która koncentrowała

się na ryzyku kredytowym i kapitale na jego zabezpieczenie
i obejmowała po 1996 roku także kategorię ryzyka
rynkowego, Nowa Umowa Kapitałowa zawiera
postanowienia odnoszące się do standardów w zakresie
ryzyka operacyjnego, którego nieuwzględnienie w starej
umowie stało się jedną z przyczyn jej opracowania.

Ponadto jest znacznie bardziej obszerna i szczegółowa

(liczy ponad 240 stron, podczas gdy stara tylko 30 stron).
Szczegółowość ta ma odzwierciedlić wzrost skomplikowania
systemu finansowego. Jest jednocześnie bardziej elastyczna,
gdyż daje bankom większą swobodę w zakresie wyboru
metody obliczania adekwatności kapitałowej. Daje także
bankom możliwość wyboru własnych, wewnętrznych metod,
które byłyby bardziej wrażliwe na ryzyko, a w związku z tym
dokładniej mierzyłyby ekspozycję na straty. Przy ich
zastosowaniu obliczony wymóg kapitałowy byłby dzięki
temu niższy.

Nowa Umowa Kapitałowa składa się z trzech wzajemnie

uzupełniających się filarów:



Filar I – dotyczy szacowania sumy minimalnych
wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka kredytowego,
rynkowego i operacyjnego.



Filar II – określa on podstawową rolę nadzoru
bankowego, jaką jest zachęcanie banków do stosowania
wewnętrznych modeli szacowania wymogów
kapitałowych i ustalenie docelowych kapitałów zgodnych
z profilem ryzyka w danym banku oraz wewnętrznymi
technikami kontroli ryzyka.



Filar III – zobowiązuje banki do zachowania odpowiedniej
dyscypliny rynkowej, upoważniając je do ujawniania
informacji na temat ich profilu ryzyka oraz poziomu
kapitalizacji.

Komitet Bazylejski podkreśla, że wysiłki

podejmowane

przez

nadzór

międzynarodowy

celu

zapewnienia

bezpieczeństwa i dobrej kondycji systemu
bankowego

mogą

być

wynagrodzone

sukcesem  dzięki  dyscyplinującej  roli  rynku.
Udostępnianie informacji uczestnikom rynku
motywuje  bowiem  podmioty  informujące
do  dbałości  o  wyniki  finansowe  i  inne  dane
dotyczące  spółki,  gdy  ich  odbiorcami  są
konkurenci, inwestorzy  i klienci. Dlatego tak
ważną  rolę  odgrywa  rzetelność  i  uczciwość
władz banków.

Zapisy Basel II zostały przekształcone

w prawo obowiązujące we wszystkich
państwach Unii Europejskiej poprzez:



Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady
nr 48/2006, oraz



Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady
nr 49/2006

zwane łącznie Capital Requirements Directive (CRD).



Do polskiego porządku prawnego Nową
Umowę Kapitałową / dyrektywy CRD
transponują Uchwały Komisji Nadzoru
Finansowego z dnia 17 grudnia 2008 r.



Wartość licznika oblicza się korzystając z
wielkości pasywów znajdujących się w bilansie
banku. Wśród nich wyróżnia się dwie
kategorie kapitałów. Pierwszą z nich jest
kapitał Tier 1, czyli fundusze podstawowe.
Najważniejszym składnikiem tej klasy jest w
pełni opłacony kapitał akcyjny. Druga
kategorią jest kapitał Tier 2, czyli fundusze
uzupełniające. Szczegółowa znajomość
składników kategorii kapitału nie jest
potrzebna, aby wyjaśnić istotę działania reguł
bazylejskich.

Funkcjonowanie Reguł Bazylejskich najlepiej zilustrować przykładem
przeciętnego kredytodawcy. Poniżej znajduje się uproszczony bilans banku.

Opierając się na powyższym bilansie można obliczyć
współczynniki adekwatności kapitałowej dla każdej
kategorii kapitału. Przy wyliczaniu wielkości aktywów
ważonych ryzykiem wykorzystuje się wagi zamieszczone
w tabeli numer 1.

Wielkość mianownika kształtuje się następująco:

5 · 0% (gotówka) + 50 · 0% (obligacje) + 100 · 35%
(kredyty hipoteczne) + 45 · 100% (kredyty dla
przedsiębiorstw) = 80

Wielkość kapitałów Tier 1 i Tier 2 to odpowiednio 5
oraz 15. Wskaźnik dla kategorii Tier 1 wynosi zatem
6,3 proc. a dla kategorii Tier 2 jego wysokość to
18,8 proc. Minimalne wymogi, zgodnie z regułami
Basel II, to odpowiednio 4 proc. oraz 8 proc. Na tej
podstawie możemy powiedzieć, że „Przykładowy
bank” jest bardzo dobrze dokapitalizowany, może
więc kontynuować akcję kredytową.

Niedoskonałość Reguł
Bazylejskich I i II

Reguły bazylejskie są oskarżane o pogłębianie

wahań koniunktury. W czasie boomu gospodarczego
przedsiębiorstwa oraz rządy otrzymują od agencji
ratingowych najwyższe możliwe oceny. Skutkuje to
niższymi wagami ryzyka, jakie są przyporządkowane
poszczególnym klasom aktywów. Z tego powodu
banki, zachowując niezmieniony poziom rezerw
kapitałowych, mogą angażować się w
przedsięwzięcia inwestycyjne na większą skalę.

Przeciwnie wygląda sytuacja w fazie spowolnienia.
Agencje ratingowe gorzej oceniają wypłacalność
poszczególnych państw i przedsiębiorstw, co
skutkuje spadkiem współczynnika adekwatności
kapitałowej. W rezultacie prowadzi to do znacznego
ograniczenia akcji kredytowej, co zaostrza kryzys w
gospodarce.

Najpoważniejszą luką w regułach bazylejskich

jest fakt, że pozwalają na stosowanie tak
zwanego „arbitrażu regulacyjnego”. Po
pierwsze definicje kapitału Tier 1 oraz Tier 2 są
nieprecyzyjne i pozwalają bankom na dużą
dowolność przy szacowaniu wskaźników
adekwatności kapitałowej. Banki poszukują luk
w regułach i starają się je wykorzystywać na
własną korzyść.

W dodatku banki dążą do obniżenia wag ryzyka
kredytowego dla poszczególnych aktywów, bez
zmniejszenia ekspozycji na ryzyko. Jest to
możliwe dzięki stosowaniu kredytowych
instrumentów pochodnych albo dzięki
sekurytyzacji. Pozwala to kontynuowanie akcji
kredytowej na olbrzymią skalę, przy
zachowaniu wysokiego poziomu
współczynników adekwatności kapitałowej. W
okresie poprzedzającym kryzys z 2008 roku
amerykańskie banki stosowały takie metody
obchodzenia regulacji. W procederze brały
udział agencje rządowe Fannie Mae and
Freddie Mac.

Bazylea III

Główne założenia:



Polepszenie jakości kapitału regulacyjnego



Rozwój ilościowych i jakościowych aspektów
zarządzania



ryzykiem na skutek wdrożenia nowych regulacji



Wprowadzenie maksymalnego współczynnika
dźwigni



Przeciwdziałanie efektom procyklicznym



Uwzględnienie ryzyka systematycznego i



współzależności pomiędzy dużymi podmiotami



Wprowadzenie globalnego standardu płynności

Zasadniczą zmianą, jaką wprowadzają

nowe

reguły

bazylejskie,

jest

wyszczególnienie

nowej

kategorii

kapitału,  która  do  tej  pory  wchodziła  do
szerokiej kategorii Tier 1. Jest nią zwykły
kapitał  własny  (common  equity).  Wobec
tego  składnika  kapitału  wymaga  się
obecnie  współczynnik  4,5  proc.  Do  tej
pory  wymagało  się  wobec  tej  kategorii
poziomu  2  proc.,  co  pozostawało  bez
większego  wpływu  na  wielkość  rezerw.

Kolejną nowością jest bufor ochronny,

którego utrzymanie będzie dobrowolne.
Banki  otrzymały  możliwość  wyższego
pokrycia  aktywów  ważonych  ryzykiem
dodatkowym  kapitałem.  Pozwoli  to  na
zwiększenie  stabilności  i  co  za  tym
idzie,  wiarygodności  kredytodawców.
Jeśli  bank  nie  będzie  utrzymywał  tego
dodatkowego

kapitału,

instytucje

nadzorcze będą mogły nałożyć na niego
sankcje.

Poważnym zarzutem wysuwanym przez

krytyków

Reguł

Bazylejskich

jest

ich

procykliczność. Komitet Bazylejski dostrzegł tę
niedoskonałość  i  wprowadził  do  najnowszych
Reguł  Bazylejskich  rozwiązanie  mające  ją
zniwelować.  Jest  nim  bufor  antycykliczny.  To
narzędzie  pozostaje  w  gestii  krajowych
regulatorów,  którzy  będą  mogli  podnieść
wymagany  poziom  współczynnika  w  zależności
od

rozwoju

sytuacji

poszczególnych

państwach.  Komitet  Bazylejski  jest  wyjątkowo
naiwny,  jeśli  sądzi,  że  w  trakcie  ożywienia
gospodarczego  rząd  dopuści  do  zwiększenia
wymogów  kapitałowych,  co  ograniczy  podaż
kredytu i stłumi wzrost gospodarczy.

Basel III nałoży na banki obowiązek

utrzymywania większej ilości kapitału
chroniącego

przed

utratą

płynności.
W zamyśle regulatorów powinno to
przełożyć się na większą stabilność
systemu bankowego. Wyższe wymogi
kapitałowe

poskutkują

również

ograniczeniem skali akcji kredytowej.

Solovency I 2002r.

W obliczu ewolucji europejskiego i światowego rynku

ubezpieczeniowego oraz w celu realizacji przyjętych
założeń integracyjnych Komisja Europejska przedstawiła w
2000 r. plan zmian w odniesieniu do wysokości i systemu
obliczania marginesu wypłacalności zakładów ubezpieczeń
zarówno w ramach ubezpieczeń majątkowych jak i
życiowych.

Pakiet dyrektyw został przyjęty przez Radę Ministrów UE

14 lutego 2002 roku i wszedł w życie wraz z jego publikacją
w „Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich” w dniu
20 marca 2002 roku.

Dyrektywy zmieniające dotychczasowe stosunki finansowe

w zakładach ubezpieczeń zostały nazwane Solvency I.

Początkowo program obejmował dyrektywę dotycząca

ubezpieczeń majątkowych oraz dyrektywę w sprawie
ubezpieczeń na życie.

Jednak 5 listopada 2002 roku przyjęto nową dyrektywę na

życie  będącą  jednolitym  aktem  prawnym  wobec  I,  II  i  III
Generacji  Dyrektyw.  Ma  ona  charakter  porządkujący,  co
wynika  z  potrzeby  podniesienia  przejrzystości  prawa
europejskiego.

Regulacja w sprawie ubezpieczeń na życie programu

Solvency I została recypowana do nowej dyrektywy
w sprawie ubezpieczenia na życie wydanej 5 listopada
2002 roku.

Tym sam obecny kształt Solvency I obejmuje jedynie

dyrektywę  majątkową.  Państwa  członkowskie  zostały
zobowiązane  do  implementacji  przepisów  w  ciągu  18
miesięcy  od  dnia  ich  publikacji, tzn.  do  20  września 2003
roku.  Nowa  regulacja  weszła  w  życie  z  początkiem  2004
roku.  Dyrektywy  wprowadziły  jednak  5-letni  okres
przejściowy  z  możliwością  jego  przedłużenia  o  kolejne  2
lata.

Idea wprowadzenia nowych regulacji

sprowadza

się

ustanowienia

marginesu

wypłacalności

towarzystwa

były

wstanie

płynnie

pokrywać tzw. oczekiwane straty ze
zgromadzonego na ten cel kapitału.

Margines wypłacalności to kwota

kapitału regulacyjnego, który zakład
ubezpieczeń

jest

zobowiązany

przechowywać

wypadek

nieprzewidzianych zdarzeń.

Dyrektywa majątkowa Solvency I i nowa regulacja

wynikająca z jednolitego tekstu dyrektywy dotyczącej
ubezpieczeń na życie wprowadziły zmiany w zakresie
ustroju

kapitałowego

zakładu

ubezpieczeń

konstruując  zarazem  tzw.  „system  wczesnego
ostrzegania”.  Polega  on  na  wyposażeniu  urzędów  w
uprawnienia  nadzorcze,  których  wykorzystanie  może
nastąpić  wcześniej,  bo  już  na  etapie  wystąpienia
pierwszych

oznak

pogarszającej

się

sytuacji

finansowej ubezpieczyciela. Zmiany określone przez
Solvency I następują w ramach obowiązującego
systemu lub są jego nadbudową. Nie wykraczają poza
istniejącą koncepcję nadzoru finansowego.

Projekt Solvency I jest często określany jako nie tylko

proste, ale wręcz mocno uproszczone podejście do
oceny wypłacalności. Niedostatki projektu Solvency I są
dobrze

udokumentowane:

przykład,

firma

podwyższająca  składki  typu  non-life  bez  zmian  w
pasywach  obniża  swoje  ryzyko  niewypłacalności,  ale
dotyczące  jej  wymogi  kapitałowe  mogą  się  w  pewnych
warunkach zwiększać.

W niektórych wypadkach, aktualne zasady Solvency I

są niewrażliwe na ryzyko i mogą w istocie być sprzeczne
z zasadami właściwego zarządzania ryzykiem. W efekcie
wiele firm przyjęło bardziej rygorystyczne zasady
zarządzania ryzykiem.

Ocena Wpływu CEA potwierdza, że większość firm albo

już wdrożyła ekonomiczne podejście do zarządzania
ryzykiem, albo jest w trakcie ulepszania swoich narzędzi
z tej dziedziny.

Solovency II

Kontynuacją zapoczątkowanej reformy Solvency I jest

Projekt Solvency II. Obejmuje on zdecydowanie szerszą
reorganizację nadzoru finansowego.

Głównym założeniem Solvency II jest ustanowienie systemu

wypłacalności

zakładu

(ang.

solvency)

skuteczniej

dopasowanego

rzeczywistych

ryzyk,

jakimi

ubezpieczyciel ma do czynienia w ramach prowadzonej przez
niego działalności. Zakres ten obejmuje nie tylko ryzyka ściśle
związane

realizowaną

przez

niego

działalnością

ubezpieczeniową,

ale

także

ryzyka

wynikające

funkcjonowania  przedsiębiorstwa.  W  tym  celu  autorzy
Solvency  II  zaproponowali  nowe  podejście  do  kwestii
wypłacalności  zakładu  ubezpieczeń.  Projekt  odchodzi  od
ujmowania  tej  kategorii  jedynie  w  aspekcie  ilościowym
(poprzez  kwantytatywne  oszacowanie  ryzyk  takich  jak:
minimalny fundusz gwarancyjny, margines wypłacalności, czy
też rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe).

Autorzy zwracają uwagę na drugą grupę ryzyk

determinujących poziom wypłacalności zakładu
ubezpieczeń, nazywając je ryzykami kwalifikowanymi.
Ich określenie ilościowe jest niemożliwe lub ze
względu

szczególny

wpływ

poziom

wypłacalności zakładu ryzyka te muszą być poddane
odrębnemu nadzorowi (innemu niż nadzór ilościowy).

Mowa tu przede wszystkim o zarządzaniu

przedsiębiorstwem  (corporate  governance),  risk
managment  oraz  o  kontroli  wewnętrznej  zakładu
(internal  control),  a  także  o  większej  przejrzystości
prowadzonej  działalności  ubezpieczeniowej  na  rynku
oraz  o  samym  procesie  wykonywania  nadzoru.
Ostatni  przypadek  dotyczy  sytuacji,  w  której
nieefektywnie  realizowany  nadzór  ubezpieczeniowy
może  także  przyczyniać  się  do  obniżenia  poziomu
wypłacalności ubezpieczyciela.

Projekcie

Solvency

zaproponowano  strukturę  nadzoru
ubezpieczeniowego  uwzględniającą
nowe  podejście  do  wypłacalności
zakładu.  Konstrukcja  modelu  została
oparta

systemie

nadzoru

bankowego  przyjętego  w  New  Basel
Capital Accord, czyli na tzw. systemie
trzech  filarów  (three  pillars  system).
Został  on  dostosowany  do  potrzeb
rynku ubezpieczeniowego.

Główną cechą nowego modelu nadzoru opartego na systemie trzech

filarów  jest  skoncentrowanie  jego  struktury  wokół  koncepcji  kapitału
ważonego  ryzykiem.  Polega  to  na  odwołaniu  się  do  poszczególnych
rodzajów  ryzyk  występujących  w  ramach  prowadzonej  działalności
ubezpieczeniowej.  Konkretnym  ryzykom  przypisuje  się  określone  kwoty.
Ich  suma  wskazuje  kapitał  ważony  ryzykiem,  który  jest  niezbędny  dla
zachowania wypłacalności zakładu.

Każdemu z filarów podporządkowana została odrębna kategoria ryzyk

związanych z realizacją działalności ubezpieczeniowej.

Pierwszy filar obejmuje ryzyka kwantytatywne dotyczące rezerw

techniczno-ubezpieczeniowych,  kapitału  własnego  zakładu  (minimalnego
kapitału  gwarancyjnego)  oraz  lokat  ubezpieczyciela.  Także  w  pierwszym
filarze znajdują  się zagadnienia dotyczące koherencji pomiędzy sektorami
rynku  usług  finansowych  w  UE,  których  szczegóły  na  obecnym  etapie  nie
zostały jeszcze opracowane.

W drugim filarze została wprowadzona regulacja dotycząca ryzyk

kwalifikowanych oraz zasad realizacji nadzoru finansowego zarówno nad
działaniami podjętymiw ramach filaru I, jak i filarów II oraz III.

Trzeci filar dotyczy zwiększenia jawności działań ubezpieczyciela na

rynku i ustalenia jednolitych reguł w sferze obowiązku informacyjnego
zakładu ubezpieczeń (zwłaszcza w zakresie rachunkowości).

Document Outline