Problemy pielęgnacyjne 

pacjentów z zaburzeniami 

termoregulacji

• Termoregulacja – zdolność do 

utrzymania temperatury ciała w 
zakresie optymalnym dla organizmu. 
Niekiedy zawęża się znaczenie tego 
pojęcia do mechanizmów 
występujących u ptaków i ssaków.

• Struktura nerwowa zwana ośrodkiem termoregulacji 

jest odpowiedzialna za ustalenie odpowiedniej 
temperatury i podjęcia decyzji o działaniach mających 
na celu jej podniesienie lub obniżenie. W przypadku 
infekcji, naturalną odpowiedzią organizmu jest wzrost 
temperatury. Ośrodek termoregulacji podwyższa swój 
punkt nastawczy (tzw. set point) na wyższy. Organizm 
zaczyna dążyć do osiągnięcia nowego, wyższego 
punktu nastawczego. Następuje chwilowa hipotermia 
podczas której jest intensywnie produkowane ciepło. 
Trwa to do osiągnięcia temperatury wyznaczonej przez 
ośrodek termoregulacji. Po podaniu leków 
przeciwgorączkowych punkt nastawczy obniża się, 
następuje chwilowa hipertermia z intensywną utratą 
ciepła (intensywne pocenie) do osiągnięcia punktu 
nastawczego.

• Gorączka i anapireksja są stanami w których 

organizm kontroluje temperaturę narzuconą 
mu przez ośrodek termoregulacji. 
Hipertermia i hipotermia są przykładami 
stanów, w których niezależnie od narzuconej 
temperatury, organizm ze względu na 
niewydolny mechanizm utrzymywania ciepła 
(lub skrajne warunki zewnętrzne) nie jest w 
stanie utrzymać odpowiedniej temperatury, 
co może być niebezpieczne dla zdrowia.

HIPOTERMIA

• Hipotermie stwierdzamy, gdy temperatura 

głęboka, spadnie poniżej 35 stopni C.
1. łagodna 35-32 stopni C
2. Umiarkowana 32-28 stopni C 
3. Ciężka poniżej 28 stopni C
Można również używać szwajcarskiej skali 
hipotermii, opartej na objawach klinicznych u 
poszkodowanego:
Stopień I – w pełni przytomny, obecne dreszcze
Stopień II – zaburzenia świadomości, bez dreszczy
Stopień III – nieprzytomny
Stopień IV – nieoddychający
Stopień V – zgon w wyniku nieodwracalnej 
hipotermii

• Terapia wstępna dla wszystkich 

pacjentów obejmuje:
- zdejmij mokre ubranie 
- chroń pacjenta przed utrata ciepła i 
wiatrem 
- utrzymuj pozycje poziomą 
- unikaj nagłych ruchów i nadmiernej 
aktywności 
- monitoruj ciepłotę głęboka ciała
- monitoruj rytm serca

• Ogólne zasady obejmują usunięcie poszkodowanego z 

zimnego otoczenia. 
Pacjent z umiarkowana lub ciężka hipotermią stopień II lub 
wyższe w skali szwajcarskiej powinien być unieruchomiony i 
ostrożnie przeniesiony
- należy zapewnić monitorowanie EKG i temperaturę 
głęboką
- podać tlen w odpowiednim stężeniu
- równocześnie osuszyć całe ciało i zabezpieczyć przed 
dalsza utrata ciepła.
- mokre ubrania należy rozciąć zamiast ich zdejmować , by 
uniknąć nadmiernego poruszania poszkodowanym .
- osoby w śpiączce lub nieprzytomne maja niższy próg 
wywołania VF czy VT bez tętna, dlatego powinny być szybko 
unieruchomione i utrzymywane w pozycji poziomej, by 
uniknąć destabilizacji układu krążenia czy ponownego 
spadku temperatury w trakcie ogrzewania. 
- odpowiednie natlenienie jest niezmiernie ważne do 
stabilizacji funkcji mięśnia sercowego , dlatego tak ważne 
jest by wszyscy poszkodowani otrzymywali tlen. 

HIPERTERMIA

• Hipertermia – stan podwyższonej 

temperatury ciała spowodowany czynnikami 
zewnętrznymi (jak np słońce, gorąca kąpiel) 
lub wewnętrznymi (nadprodukcja i zaburzone 
oddawanie ciepła), który wymaga podjęcia 
kroków ochładzających organizm, w 
przeciwnym wypadku grozi uszkodzeniem 
mózgu lub nawet śmiercią. Hipertermia nie 
wynika z przestawienia centralnego ośrodka 
termoregulacji, dlatego należy ją różnicować z 
gorączką.

• Objawy hipertermii
• uczucie gorąca (w narastającej 

gorączce przeciwnie - uczucie zimna)

• osłabienie organizmu
• Bóle i zawroty głowy
• mdłości
• zaburzenia widzenia

• Hipertermia jest przede wszystkim 

wykorzystywana przez onkologów w 
przypadkach dużego zaawansowania 
lub rozsiewu procesu 
nowotworowego, w przypadkach 
guzów zaawansowanych, przy 
przerzutach i nawrotach, a zwłaszcza 
w przypadkach niepowodzenia 
leczenia konwencjonalnego.

• Przykładowo uzasadnione jest 

stosowanie hipertermii w 
późniejszym etapie choroby u 
pacjentów z przerzutami do wątroby, 
w przebiegu raka jelita grubego, raka 
trzustki, raka płuc czy raka piersi. 
Decyzję o włączeniu hipertermii do 
procesu leczenia podejmuje się 
indywidualnie w przypadku każdego 
pacjenta. Decyzję podejmuje lekarz

• Hipertermii nie można stosować u chorych z 

rozrusznikiem serca, gdyż jego 
funkcjonowanie może być zakłócone falą 
elektromagnetyczną generowaną przez 
aparat do hipertermii. Szczególną uwagę i 
ostrożność należy zachować w przypadku 
obecności w ciele chorego metalowych 
implantów, na przykład protez stawów. 
Obecność implantów nie jest jednak 
przeciwwskazaniem bezwzględnym do 
przeprowadzenia leczenia hipertermią.

GORĄCZKA

• Gorączka (łac. febris) – stan eutermii 

towarzyszący chorobie polegający na 
zwiększeniu temperatury ciała w punkcie 
nastawczym powyżej normy.

• Pierwotne znaczenie tego objawu to 

obronna odpowiedź organizmu na atak 
wirusów, bakterii, grzybów obecność ciał 
obcych, alergenów, martwych fragmentów 
tkanek i chemicznych pirogenów.

• Gorączka to stan termiczny 

prostaglandyno zależny - możemy 
więc za pomocą środków 
antypiretycznych (np. aspiryna) zbić 
gorączkę. Inaczej wygląda sytuacja w 
przypadku hipertermii - podanie 
antypiretyków nie obniży w tym 
wypadku temperatury ciała ze 
względu na inny mechanizm 
działania hipertermii - 
prostaglandyno niezależny.

ANAPIREKSJA

• Anapireksja - stan eutermii (dobroczynny 

dla organizmu), polegający na obniżeniu 
temperatury nastawczej organizmu; stan 
odwróconej gorączki; stan anapireksji 
wywołuje m.in. trauma (np. duży ubytek 
krwi), endotoksemia (posocznica), 
neurotoksyny (np. alkohole). Anapireksja 
ma działanie neuroprotekcyjne, więc jest 
stanem pożądanym przy uszkodzeniach 
mózgu, niedotlenieniu itp.

• Ważna jest umiejętność odróżnienia hipotermii od 

anapireksji . Stan, w którym organizm nie jest w 
stanie utrzymać odpowiedniej temperatury ciała 
(na przykład na skutek przebywania na mrozie) 
nazywa się hipotermią, natomiast w anapireksji 
organizm obniża w ośrodku termoregulacji swój 
punkt nastawczy (tzw. set point) co powoduje 
obniżenie temperatury. Obniżenie temperatury w 
anapireksji nie wynika jednak z niemożności jej 
osiągnięcia, ale z konieczności oszczędnego 
gospodarowania tlenem.

Temperaturę ciała mierzy się metodami: 
1. Zewnętrznymi:
• pod pachą
• w pachwinie
2. Wewnętrznymi:
• w odbycie
• w pochwie
• w ustach
• w przewodzie słuchowym zewnętrznym 

Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze

Przygotowanie pielęgniarki:
• mycie i dezynfekcja rąk
• założenie rękawiczek
Przygotowanie sprzętu
• przygotowanie zestawu; termometr, środek do 

dezynfekcji, waciki/gaziki, miska nerkowata

• przygotowanie sprzętu do dezynfekcji
Przygotowanie pacjenta
• poinformowanie o celu i sposobie wykonania 

pomiaru

• uzyskanie zgody, pozyskanie do współpracy
• zapewnienie wygodnej pozycji
• poinformowanie o konieczności unikania 

wykonywania gwałtownych ruchów

Pomiar termometrem rtęciowym – 
•pod pachą – 10 min. włożenie końcem, w którym znajduje 
się rtęć w dół pachowy, przyciśnięcie ramienia do klatki 
piersiowej,
•w odbycie – ok. 3 min. nałożenie osłonki, pokrycie cienką 
warstwą wazeliny końcówki termometru, ułożenie 
pacjenta w pozycji bocznej, 
•w jamie ustnej – ok.. 5 min. nie wykonywać u dzieci 
poniżej 5 roku i niespokojnych, włożenie do ust pod język, 
pacjent powinien lekko przymknąć usta,
•w pochwie – indywidualny termometr, wykonywać rano 
przed wstaniem z łóżka, ok. 3 min 

Czynności końcowe – Udokumentowanie, zgłoszenie 
nieprawidłowości lekarzowi,
dezynfekcja, spłukanie wodą, osuszenie, przechowywanie 
w suchym, czystym, zamkniętym pojemniku. 

• Dziękuję za uwagę 