Analiza dzieła
malarskiego
Analiza dzieła
malarskiego
Konkretny, materialny przedmiot – powstaje,
trwa, oddziałuje w określonych warunkach
historycznych
GENEZA →DZIEŁO SZTUKI → RECEPCJA
Dzieło sztuki to:
Wytwór określonego czasu historycznego i
stylu
Obiekt związany z określonym miejscem
(szkoła, styl lokalny)
Środowisko, stosunki społeczne (funkcja w
momencie powstania, mecenat)
Produkt pewnej koncepcji sztuk
Wyraz indywidualnej osobowości twórcy (styl
artysty)
Geneza
Analiza „formalna” – identyfikacja czystych
form (tj. kompozycja, światłocień, gama
barwna)
Ikonografia (treść)
Ikonologia (interpretacja)
Dzieło sztuki - analiza
Obiekt percepcji indywidualnej i zbiorowej
Ogrywa rolę w dziejach sztuki
Dzieło można wartościować zgodnie z
obowiązującymi kategoriami estetycznymi w
czasie i miejscu powstania
Sytuacja własnościowa, sposób udostępniania,
ochrona prawna,
Odbiór emocjonalny i intelektualny
Subiektywny
Ocena naukowa (odbiór obiektywny)
Recepcja
łac. interpretatio = wyjaśnienie,
wytłumaczenie, komentowanie
gr. analysis = analiza, rozbiór
Czym jest
interpretacja?
Portret (autoportret, indywidualny, zbiorowy,
en pied, konny, siedzący)
Pejzaż (wiejski, miejski-weduta, pejzaż ze
sztafażem, marynistyczny)
Martwa natura
Scena rodzajowa
Batalistyka
Scena historyczna
Scena mitologiczna
Typ przedstawienia
(gatunek malarski)
Scena biblijna (religijna) – ST, NT, Żywoty
Świętych
Animalistyka
akt
Typ przedstawienia
(gatunek malarski)
Materiały, z których artysta wykonał dzieło
(technologia)
Zastosowane narzędzia (technologia)
Struktura formalna dzieła (całokształt
zastosowanych środków plastycznych – układ
kompozycyjny, układ przestrzenny –
perspektywa, kolorystyka, wzajemne relacje
plam, linii, światłocień, faktura)
Forma
Kształt pola obrazowego (prostokąt pionowy, prostokąt
poziomy, kwadrat itp.)
Układy kompozycyjne:
Otwarta lub zamknięta
Zwarta lub luźna
Dynamiczna lub statyczna
Diagonalna =skośna=przekątna (kompozycja oparta na
przewadze skosów z ograniczeniem znaczenia
kompozycyjnego pionów i poziomów, akcentowana np.
kolorem, światłocieniem, jednym z elementów
przedstawionych; typowa m.in. dla malarstwa
barokowego)
Kompozycja (1)
Horyzontalna – rozbudowanie kompozycji
wszerz, wydobycie kierunków poziomych,
którym podporządkowane są osie i kierunki
pionowe (np. bizantyjskie mozaiki)
Wertykalna - rozbudowanie kompozycji w
kierunku pionowym
Figura piramidalna (główna grupa figur
wpisana w piramidę (trójkąt), częsta w
malarstwie włoskim dojrzałego renesansu
Kompozycja (2)
Kompozycja figuralna: wielofiguralna, jedno-
dwu, kilku osobowa, postaci we wnętrzu/w
pejzażu, pejzaż ze sztafażem, postaci
wyodrębnione, postacie splecione ze sobą
Plany: jednoplanowa lub wieloplanowa; plany
są wyodrębnione lub płynnie przechodzą z
jednego w drugi; perspektywa linearna,
powietrzna, malarska; kompozycja pasowa
(strefowa) lub układ kulisowy
Kompozycja (3)
polega na przedstawieniu trójwymiarowych przedmiotów na
dwuwymiarowej płaszczyźnie obrazu z wykorzystaniem zasad
geometrii. Zgodnie z nimi widok przedmiotów oddalonych od
obserwatora stopniowo zmniejsza się. Wszystkie linie
równoległe do płaszczyzny obrazu pozostają na obrazie
równoległe. Natomiast linie prostopadłe zbiegają się w
jednym punkcie (tzw. „punkt zbiegu”) położonym na linii
horyzontu, która wyznacza wysokość wzroku obserwatora.
Malarze włoskiego renesansu w swoich obrazach posługiwali
się specjalnym wykresem geometrycznym. Sformułowanie
zasad perspektywy linearnej zawdzięczamy Filippo
Brunelleschiemu i Leone Battiście Albertiemu.
Perspektywa linearna
(centralna, zbieżna,
geometryczna)
Horyzont: wyraźnie zaznaczony, nieokreślony,
podwyższony (2/3), obniżony (1/3)
Ruch: dośrodkowy, odśrodkowy, wielokierunkowy,
napięcia kierunkowe sugerujące ruch
Centrum lub dominanta kompozycyjna: czy posiada
wyraźne centrum i co je stanowi; czy centrum
kompozycyjne jest zarazem środkiem geometrycznym;
czy jest tożsame z centrum treściowym; czy
kompozycja podkreśla tematykę; czy kompozycja
posiada dominantę i co ją stanowi; czy układ
kompozycyjny jest symetryczny czy asymetryczny
Kompozycja (4)
Źródło światła (widoczne na obrazie lub
niewidoczne, padające spoza obrazu)
Naturalne lub sztuczne, mistyczne
Rozproszone (równomiernie rozłożone) czy
punktowe, kierowane na pewne partie
Najjaśniejszy i najciemniejszy punkt
Wyraziste refleksy światła – bliki
Wyraziste lub mało znaczące (powoduje ostre
kontrasty lub nie)
Światłocień (1)
Modelujące formy głęboko lub pobieżnie (silny
lub delikatny modelunek)
Kierunek padania światła podkreślony formą
(np. duktem pędzla) lub też niezależny
Kolor nośnikiem światła (synteza światła i
koloru)
Światłocień (2)
Wąska lub szeroka gama barwna
Barwy krzykliwe lub stonowane
Barwy czyste lub złamane
Określenie dominanty kolorystycznej (jakie barwy dominują)
Nazwy barw
Kontrasty (walorowe – natężenie tonu barw; temperaturowe
– zestawienie w sąsiedztwie barw ciepłych i zimnych;
dopełnieniowe – kontrasty barw leżących po przeciwnej
stronie koła barw
Czy plamy barwne są zróżnicowane wg tradycyjnych reguł
perspektywy (bliżej ciepłe tony, dalej chłodniejsze,
rozmazane itp.)
Kolor (1)
Barwy naśladują rzeczywistość (mimesis)
W świetle i w cieniu jest to ta sama barwa
ulegająca ściemnieniu lub rozjaśnieniu
Kolor lokalny
Opis tego, co zostało przedstawione
Ikonografia
Wskazanie środków ekspresji, którymi dzieło
przemawia do widza; należy pamiętać o tym,
że każde dzieło ma właściwe artyście, stylowi i
epoce środki wyrazu
Można wziąć pod uwagę składniki analizy
formalnej, np. dzieła Vincenta van Gogha
przemawiają sugestywnością koloru, krótkimi
pociągnięciami pędzla, grubym nałożeniem
farby
Wyraz dzieła –
ekspresja (1)
Przykładowe środki wyrazu (1):
tajemniczy i niepokojący nastrój
efekty światłocieniowe
bogata faktura, faktura gładka lub chropowata
wyczuwalne napięcie lub powaga sytuacji
spokój, harmonia
znacząca, teatralna gestykulacja podkreślająca
ważność przedstawionego wydarzenia
patos
Wyraz dzieła –
ekspresja (2)
Przykładowe środki wyrazu (2):
wystudiowana poza
ekspresja wyrażona ruchem postaci
formy łagodne, obłe, opływowe kształty, kanciaste
antykizacja realiów
nastrój radosny
idealizacja
realizm
fotograficzny realizm – hiperrealizm
omówienie symboliki i alegorii dzieła
Wyraz dzieła –
ekspresja (3)
Informacje nie powinny powielać
wcześniejszych ustaleń; ta część nie może być
zbyt rozbudowana
W tej części powinny być zawarte informacje
stylu dzieła, epoce, środowisku, w jakim dzieło
powstało, itp.
Sąd wartościujący, czyli ocena sytuuje dzieło
w kontekście innych dzieł tej samej kategorii,
tego samego stylu lub epoki
Wnioski końcowe,
ocena dzieła